thumb thumb Kołpaczek półjajowaty, kołpaczek blady (Panaeolus semiovatus (Sowerby) S. Lundell & Nannf.) – gatunek grzybów z rzędu pieczarkowców (Agaricales).
Systematyka Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Panaeolus, Galeropsidaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1798 r. James Sowerby nadając mu nazwę Agaricus semiovatus, później zaliczany był do różnych innych rodzajów. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w 1938 r. Seth Lundell i John Axel Nannfeldt, przenosząc go do rodzaju Panaeolus. Synonimów ma ponad 30. Niektóre z nich>:
Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. dla synonimu Panaeolus fimiputris (Bull.: Fr.) Quél. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako: bedłka żółta gnojowa, pierścieniak oddzielny i kołpaczek oddzielony. W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarekomendowała nazwę kołpaczek półjajowaty.
Morfologia Kapelusz O pokroju parabolicznym lub dzwonkowatym, średnicy 3–8 cm, barwy kości słoniowej lub szaro-brązowawej, niehigrofaniczny. Pokryty pękającą przy niskiej wilgotności, lepką, mazistą, komórkową skórką. Hymenofor Blaszkowy, blaszki przyrośnięte do trzonu, o regularnej tramie, u dojrzałych owocników czarniawe, niejednolicie zabarwione, plamiste z powodu niejednoczesnego dojrzewania zarodników. Na powierzchni blaszek występują cystydy zawierające siarczki załamujące światło. Trzon Barwy kapelusza, ze wzniesionym, skórkowatym, żłobkowanym pierścieniem. Zarodniki Spłaszczone, kanciaste, o wymiarach 18–24 × 10,5–13 × 9,5–11,5 μm i gładkiej powierzchni, z porą rostkową. Wysyp zarodników Czarny.
Występowanie i siedlisko Gatunek kosmopolityczny; poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach. W piśmiennictwie naukowym na terenie Polski podany na licznych stanowiskach.
Saprotrof, grzyb koprofilny. Rozwija się na końskich odchodach lub krowieńcu, na łąkach, od nizin po partie wysokogórskie. Owocnikowanie trwa od czerwca do października.
Przypisy
Kategoria:Galeropsidaceae Kategoria:Grzyby koprofilne Kategoria:Mykobiota Polski