mały|Nekrolog z Gazety Bydgoskiej nr 143 z 25 czerwca 1919 roku. Pomnik Nieznanego Powstańca Wielkopolskiego – pomnik urządzony na grobie nieznanego powstańca wielkopolskiego, zmarłego w Bydgoszczy w 1919, wskutek odniesionych ran.
thumb|230px|Uroczystość przejęcia grobu pod opiekę miasta - na zdjęciu prezydent Bernard Śliwiński thumb|230px|Pomnik zimą Historia Po 1922, kiedy zburzono Pruski Pomnik Poległych w Bydgoszczy, pojawiła się inicjatywa upamiętnienia w tym miejscu poległych żołnierzy polskich w Powstaniu Wielkopolskim. Głównym inicjatorem budowy pomnika był wieloletni inspektor cmentarza Nowofarnego w Bydgoszczy Andrzej SikorskiHistoria Pomnika na stronie Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919. W tym celu urządzono grób Nieznanego Powstańca Wielkopolskiego, który zawierał prochy zmarłego 20 czerwca 1919 żołnierza 10. pułku strzelców wielkopolskich. Żołnierz ten, ciężko ranny 19 czerwca 1919 roku pod Rynarzewem, dostał się do niewoli niemieckiej i zmarł w szpitalu wojskowym w Bydgoszczy, nie odzyskawszy przytomnościGliwiński Eugeniusz: Bydgoskie pomniki naszych czasów cz. 1. [w.] Kalendarz Bydgoski 1997. Ponieważ nie posiadał przy sobie dokumentów – nazwisko jego pozostało nieznane.
Pochowany pierwotnie na cmentarzu Nowofarnym przy ul. Artyleryjskiej, został po odzyskaniu przez miasto niepodległości ekshumowany, a jego trumnę złożono do murowanego grobu przy ulicy Bernardyńskiej. Uroczystość ta odbyła się 7 sierpnia 1925 roku, a uczestniczyli w niej m.in. pułkownik wojsk amerykańskich Miller – prezes światowego związku byłych żołnierzy narodów sprzymierzonych, Adolf Rafał Bniński – wojewoda poznański, gen. Józef Dowbor-Muśnicki, Bernard Śliwiński – prezydent Bydgoszczy, hrabia Maciej Mielżyński, gen. Wiktor Thommée oraz przedstawiciele Rady Miejskiej, wojska, władz państwowych i samorządowych. W następnych latach przy grobie odbywały się uroczystości państwowe oraz organizowane przez Związek Hallerczyków. 8 października 1928 w grobie złożono uroczyście urnę z ziemią pobraną z grobów żołnierzy Armii Hallera w St. Hilaire we Francji.
Ostatnią uroczystość przed wybuchem II wojny światowej zorganizowano 21 maja 1939 w 20. rocznicę przybycia Armii Polskiej z Francji do Polski. W pochodzie, po mszy św. w kościele Św. Trójcy, oprócz gen. Józefa Hallera maszerowali goście oficjalni, kombatanci i tłumy mieszkańców.
Grób został zlikwidowany przez hitlerowców w 1939 roku. Wydobytą trumnę ze szczątkami Nieznanego Powstańca zniszczono, a robotnikom polecono mogiłę zasypać i posiać trawę, by nie pozostał po niej żaden ślad.
Po zakończeniu wojny powstał Komitet Odbudowy Grobu, który został powołany z inicjatywy działającego już Związku Powstańców i Wojaków w Bydgoszczy. Uroczystość poświęcenia i przekazania grobu społeczeństwu odbyła się 25 sierpnia 1946 roku.
W środowiskach kombatanckich, które uważały, że grób jest zbyt skromny, powstała inicjatywa ażeby obok niego postawić pomnik. Jego projekt wykonał bezinteresownie rzeźbiarz prof. Stanisław Horno-Popławski, będący również kombatantem. Rzeźbę wykonał bydgoski artysta - rzeźbiarz Aleksander Dętkoś. Odlew wykonano w fabryce „Spomasz". Odsłonięcie pomnika odbyło się w dniu 29 grudnia 1986 roku, w 68 rocznicę wybuchu Powstania Wielkopolskiego.
16 grudnia 1998 zawiązał się w Bydgoszczy Zarząd Oddziału Kujawsko-Pomorskiego Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919 r., które stało się głównym organizatorem uroczystości rocznicowych przed Grobem Nieznanego Powstańca Wielkopolskiego. W 2003 z inicjatywy Towarzystwa w pobliżu pomnika ustawiono pamiątkowy obelisk.
Opis Pomnik wykonany z brązu przedstawia postać rannego powstańca w pozycji leżącej. Figura znajduje się w miejscu pamięci z płytą nagrobną, zniczem, obeliskiem z tablicą pamiątkową oraz alejkami.
Zobacz też Pomniki i rzeźby w Bydgoszczy Pruski Pomnik Poległych w Bydgoszczy Powstanie wielkopolskie
Przypisy
Linki zewnętrzne Bydgoszcz, ul. Bernardyńska, pomnik Nieznanego Powstańca Wielkopolskiego fotopolska.eu
Bibliografia Gliwiński Eugeniusz: Bydgoskie pomniki naszych czasów cz. 1. [w.] Kalendarz Bydgoski 1997 Historia Pomnika na stronie Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919
Nieznany powstaniec Bydgoszcz Bydgoszcz Kategoria:Pomniki odsłonięte w 1986