thumb|200px|Brda w centrum Bydgoszczy thumb|200px|Śluza Okole na Kanale Bydgoskim thumb|200px|Kanał Bydgoski w Dolinie Bydgosko-Nakielskiej thumb|200px|Śluza Gromadno na Noteci Leniwej thumb|200px|Noteć w Santoku thumb|200px|Park Narodowy Ujście Warty thumb|200px|Warta w Kostrzynie w okolicy ujścia do Odry Droga wodna Wisła-Odra – szlak żeglugi śródlądowej o długości 294,3 km, łączący Wisłę z Odrą. Prowadzi z Bydgoszczy do Kostrzyna nad Odrą rzekami: Brdą, Kanałem Bydgoskim, Notecią i Wartą.
Szlak stanowi fragment drogi wodnej E70, jednej z trzech międzynarodowych dróg wodnych krajuObok Odrzańskiej Drogi Wodnej i drogi wodnej Wisły.. Stanowi jedyne istniejące w Polsce połączenie wschodniego i zachodniego systemu europejskich dróg wodnych. Prowadzi przez trzy województwa: kujawsko-pomorskie, wielkopolskie i lubuskie.
Droga Wisła-Odra jako element szlaku E70 W 1996 r. w porozumieniu AGN (European Agreement on Main Inland Waterways of International Importance) droga wodna Wisła-Odra została wpisana do sieci europejskiego systemu dróg wodnych jako fragment drogi E70.
Części składowe Droga wodna Wisła-Odra dzieli się na następujące odcinki: Brda skanalizowana (Bydgoszcz Brdyujście – Bydgoszcz Okole) – 14,4 kmhttp://www.polskieszlakiwodne.pl/?link=3&typ=3&szlak=35 Dostęp 2010-01-08.. Kanał Bydgoski (Bydgoszcz Okole – Nakło nad Notecią) – 24,5 km. Noteć skanalizowana (Nakło nad Notecią – Krzyż Wielkopolski) – 137,1 kmhttp://www.polskieszlakiwodne.pl/?link=3&typ=3&szlak=34 dostęp 2010-01-08., Odcinek ten składa się z dwóch części: Noteć Leniwa – 66,4 km (od Nakła do ujścia Gwdy), Noteć Bystra – 70,7 km (od ujścia Gwdy do Krzyża Wlkp). Noteć swobodnie płynąca (Krzyż Wielkopolski – Drezdenko – Santok) – 50,1 km. Dolna Warta (Santok – Gorzów Wielkopolski – Kostrzyn nad Odrą) – 68,2 kmhttp://www.polskieszlakiwodne.pl/?link=3&typ=3&szlak=33 dostęp 2010-01-08..
Historia Zobacz też: Historia Kanału Bydgoskiego oraz Transport na drodze wodnej Wisła-Odra w latach 1774–1912
Początkiem drogi wodnej łączącej Wisłę z Odrą była budowa Kanału Bydgoskiego (1773-1774), który był łącznikiem dorzeczy Wisły (Brda) i Odry (Noteć). Kanał dwukrotnie przebudowywano: na początku XIX wieku i w latach 1908–1915. Natomiast pierwsze prace regulacyjne na Noteci Dolnej, których rezultatem były stopnie wodne oraz pogłębione i wyprostowane koryto rzeczne, przeprowadzono w latach 1863–1888Woźniak-Hlebionek Agnieszka. Kanał Bydgoski, Brda i Noteć w pruskich planach inwestycyjnych w latach 1773–1915. [w:] Kronika Bydgoska XXIII (2001). Bydgoszcz 2002.. W latach 1891–1898 wykonano regulację Noteci Bystrej na odcinku, między ujściem Gwdy i Drawy. Łącznie na odcinku między Nakłem, a ujściem Drawy wykonano 105 przekopów likwidujących zakola rzeki o promieniu poniżej 180 m skracając bieg Noteci na tej przestrzeni ze 169,8 na 140,1 km. Prace te nie doprowadziły jednak do pełnego uspławnienia rzeki. W czasie kolejnych robót przeprowadzonych w latach 1910–1914 ukończono kanalizację Noteci na długości 140 km. Między Dziembowem, a ujściem Drawy zbudowano 7 stopni wodnych (śluz i jazów), zaś w Bydgoszczy powstał nowy odcinek Kanału Bydgoskiego z dwiema nowymi śluzami o wysokości piętrzenia 7,5 mBartowski Krzysztof: W 231. rocznicę Kanału Bydgoskiego (1774-2005). [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. Zeszyt 10. Bydgoszcz 2005..
Śródlądowy szlak żeglugowy Wisła-Odra konkurował pod względem gospodarczym ze szlakiem morskim przez Gdańsk, przejmując w XIX wieku większość transportu drewna z Rosji i Królestwa Polskiego do Cesarstwa Niemieckiego. Apogeum przewozów towarowych zanotowano w pierwszym dziesięcioleciu XX wiekuMaksymalnie 780 tys. ton w 1906 r.. W latach 1903–1907 przez szlak przepływało średnio rocznie 3585 łodzi (berlinek) i parowców, które przewiozły 253 tys. ton towarów oraz 43,2 tys. tratw z 441 tys. ton drewnaWinid Walenty: Kanał Bydgoski: Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Popierania Nauki, 1928, s. 98.. Po 1920 r. drogę wodną przegrodziła granica polityczna Polski z Niemcami, co wpłynęło niekorzystnie na wielkość żeglugi towarowej. W całości w granicach Polski droga wodna znalazła się po 1945 r. Znaczenie gospodarcze szlaku zmalało po 1980 r., natomiast od lat 90. XX wieku wzrasta jego znaczenie turystyczne.
Przystanie Najważniejsze przystanie: Bydgoszcz, Nakło nad Notecią, Ujście, Czarnków, Wieleń, Krzyż Wielkopolski, Drezdenko, Santok, Gorzów Wielkopolski, Kostrzyn nad Odrą.
Opis szlaku. Pierwszym odcinkiem drogi wodnej jest Brda, od ujścia do Wisły w rejonie bydgoskiego toru regatowego do połączenia z Kanałem Bydgoskim w dzielnicy Okole. Na odcinku 8,6 km, od Śluzy Miejskiej do Śluzy Osowa Góra konieczne jest pokonanie na 5 śluzach 25,6 m różnicy poziomu wody. Są to tzw. „schody Brdy”. Na odcinku Śluza Osowa Góra – Śluza Józefinki na Kanale Bydgoskim występuje najwyższy poziom wody (tzw. „tredl” 58 m n.p.m.) na całym szlaku. Tutaj droga wodna przecina wododział Wisły i Odry. Na przedmieściach Bydgoszczy z drogą wodną łączy się Kanał Górnonotecki, którym można dotrzeć do Noteci górnej, jeziora Gopło i dalej podróżować Wielką Pętlą Wielkopolski.
Kanałem Bydgoskim dociera się do Nakła, gdzie rozpoczyna się szlak Noteci. Prowadzi ona środkiem Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Brzegi rzeki otaczają łąki, torfowiska oraz skraj Puszczy Noteckiej. Krawędzie doliny otoczone są miejscami pasmami wzgórz moreny czołowej, m.in. w okolicach Santoka.
Od Nakła do Krzyża, na odcinku 137,4 km Noteć jest skanalizowana za pomocą 14 stopni wodnych (jaz i śluza). Przy pomocy śluz statki pokonują spad wynoszący 26,93 m. Jazy składane są na zimę i stawiane na wiosnę, wobec czego nawigacja trwa od połowy kwietnia do połowy grudnia.
W Santoku Noteć kończy swój bieg i odtąd przez 68 km szlak prowadzi rzeką Wartą, aż do ujścia do Odry w Kostrzynie. Końcowy odcinek drogi wodnej przebiega przez Park Narodowy Ujście Warty.
Infrastruktura Na szlaku znajdują się (od Bydgoszczy do Krzyża) 22 śluzy żeglugowe, kilka dużych portów i nabrzeży przeładunkowych m.in. w Bydgoszczy, Nakle, Ujściu, Czarnkowie, Krzyżu, Gorzowie i Kostrzynie oraz wiele przystani pasażerskich m.in. w Bydgoszczy, Santoku, Gorzowie i Kostrzynie.
Śluzy na drodze wodnej Wisła-Odradostęp 2010-01-11.: NrNazwaLokalizacjaKilometrażkmCiek wodnySpadmDługośćmSzerokośćmNapęd 1. Śluza Czersko Polskie Bydgoszcz (Brdyujście) 1,4 Brda 4,90 115,0 12,0 elektryczny 2. Śluza Miejska Bydgoszcz Bydgoszcz (Śródmieście) 12,4 Brda 3,13 57,4 9,6 elektryczny 3. Śluza Okole Bydgoszcz (Okole) 14,8 Kanał Bydgoski 7,58 57,4 9,6 elektryczny 4. Śluza Czyżkówko Bydgoszcz (Flisy) 16,0 Kanał Bydgoski 7,52 57,4 9,6 elektryczny 5. Śluza Prądy Bydgoszcz (Prądy) 20,0 Kanał Bydgoski 3,82 57,4 9,6 ręczny 6. Śluza Osowa Góra Bydgoszcz (Osowa Góra) 21,0 Kanał Bydgoski 3,55 57,4 9,6 ręczny 7. Śluza Józefinki Nakło nad Notecią 37,2 Kanał Bydgoski 1,83 57,4 9,6 ręczny 8. Śluza Nakło Wschód Nakło nad Notecią 38,9 Kanał Bydgoski 1,91 57,4 9,6 ręczny 9. Śluza Nakło Zachód Nakło nad Notecią 42,7 Noteć Leniwa 2,72 57,4 9,6 ręczny 10. Śluza Gromadno Gromadno 53,4 Noteć Leniwa 2,08 57,4 9,6 ręczny 11. Śluza Krostkowo z jazem kołowo-iglicowymMaciej Kulesza Unikalna śluza na wodnym szlaku. Drugiej takiej nie znajdziesz [dostęp 2014-07-29]. Krostkowo 68,2 Noteć Leniwa 0,43 57,4 9,6 ręczny 12. Śluza Nowe Nowe 111,8 Noteć Bystra 1,71 57,4 9,6 ręczny 13. Śluza Walkowice Walkowice 117,1 Noteć Bystra 1,84 57,4 9,6 ręczny 14. Śluza Romanowo Romanowo Dolne 122,6 Noteć Bystra 1,59 57,4 9,6 ręczny 15. Śluza Lipica Lipica 128,3 Noteć Bystra 1,69 57,4 9,6 ręczny 16. Śluza Pianówka Pianówka 136,2 Noteć Bystra 2,18 57,4 9,6 ręczny 17. Śluza Mikołajewo Mikołajewo 143,0 Noteć Bystra 1,97 57,4 9,6 ręczny 18. Śluza Rosko Rosko 148,8 Noteć Bystra 1,53 57,4 9,6 ręczny 19. Śluza Wrzeszczyna Wrzeszczyna 155,5 Noteć Bystra 1,55 57,4 9,6 ręczny 20. Śluza Wieleń Wieleń 161,0 Noteć Bystra 1,93 57,4 9,6 ręczny 21. Śluza Drawsko Drawsko 170,9 Noteć Bystra 1,60 57,4 9,6 ręczny 22. Śluza Krzyż Wlkp Krzyż Wielkopolski 176,2 Noteć Bystra 1,85 57,4 9,6 ręczny
Parametry nawigacyjnehttps://web.archive.org/web/20080512140437/http://www.rzekanotec.pl/content.php?sid=6f0cfc41e833bad95bcce849a809a449&tr=cl&cms_id=86&lang=pl Na podstawie informacji podanych w prezentacji „Drogi wodne Pętli Wielkopolskiej” Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Poznaniu. NrNazwaMiastaSzerokość min. szlaku[m]Głębokość tranzytowa[cm]Prześwit minimalny pod mostami[m]Śluzy 1. Brda Bydgoszcz 30 180-200 3,2 2 2. Kanał Bydgoski Bydgoszcz – Nakło nad Notecią 28 160-200 3,8 6 3. Noteć skanalizowana Nakło nad Notecią – Krzyż Wielkopolski 25 120-160 3,4 14 4. Noteć swobodnie płynąca Krzyż Wielkopolski – Santok 30 120-200 4,0 brak 5. Warta dolna Santok – Kostrzyn nad Odrą 50 120-300 3,9 brak
Droga wodna Wisła-Odra na środkowym odcinku (Noteć skanalizowana) jest szlakiem żeglugi śródlądowej klasy Ib. Dolna Warta, Noteć odcinek swobodnie płynący, Kanał Bydgoski i Brda mają II klasę.
Stan techniczny w 2009 Stan techniczny obiektów hydrotechnicznych (śluz i jazów) i zabudowy regulacyjnej jest stabilny, lecz niezadowalający. Konieczne jest odmulenie odcinka Noteci skanalizowanej, oraz regulacja szlaku żeglownego Noteci swobodnie płynącej i Warty dolnej.
Obecnie istniejący stan techniczny drogi wodnej nie pozwala na prowadzenie żeglugi towarowej na większości jej odcinkówhttp://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:AyiJ5ms9Rj4J:www.oce.pg.gda.pl/oce2/eureka/inco/seminar/R%25201_IMwG_P/R1.PPT+droga+wodna+e-70&cd=3&hl=pl&ct=clnk&gl=pl Techniczne, ekonomiczno-społeczne i środowiskowe uwarunkowania aktywizacji dróg wodnych śródlądowych w relacji wschód-zachód (E-70 i E-60). Instytut Morski w Gdańsku. Prezentacja. dostęp 2010-01-11..
Znaczenie turystyczne Przewozy pasażerskie na drodze wodnej Wisła-Odra prowadzono już w XIX wiekuWinid Walenty: Kanał Bydgoski: Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Popierania Nauki, 1928.. Znaczenie turystyczne szlaku wzrosło począwszy od lat 90. XX wieku.. Niektóre miejscowości rozpoczęły budowę infrastruktury turystycznej dla turystów – wodniaków np. Santok, Nakło nad Notecią, czy Bydgoszcz.
Atutami szlaku są przede wszystkim walory przyrodnicze. Dolina Noteci jest jedną z najlepiej zachowanych bagiennych dolin rzecznych w zachodniej Polsce. Większość Doliny znajduje się w sieci Natura 2000, zaś w zachodnim węźle trasy leży Park Narodowy Ujście Warty. W pobliżu drogi wodnej położone są parki krajobrazowe: Barlinecko-Gorzowski Park Krajobrazowy, Drawieński Park Krajobrazowy, Krajeński Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Doliny Dolnej Wisły. Szlak otaczają duże kompleksy leśne: Puszcza Notecka i Puszcza Bydgoska oraz rezerwaty przyrody. W miejscowościach leżących przy szlaku wodnym atrakcjami są zabytkowe obiekty hydrotechniczne oraz zabytki architektury.
Droga wodna Wisła-Odra jest poza tym połączona z szeregiem dróg wodnych, które służą turystom: Lubuski Szlak Wodny, Wielka Pętla Wielkopolski, Pętla Kujawska, Odra, Warta, Brda, Dolna Wisła.
W 2007 r. marszałkowie sześciu województw leżących nad drogą E-70 podpisali porozumienie o współpracy przy rewitalizacji tej drogi wodnejhttps://web.archive.org/web/20121028175918/http://www.kujawsko-pomorskie.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=8984&Itemid=258 dostęp 2010-01-11..
Problemy dostosowania drogi Wisła-Odra do wymagań międzynarodowych Droga wodna Wisła–Odra posiada parametry klasy Ib bądź II i nie spełnia wymagań porozumienia AGN przewidującego, że drogi śródlądowe o znaczeniu międzynarodowym powinny mieć parametry co najmniej IV klasyDostępne dla statków o ładowności 1500 ton, minimalna głębokość. gwarantowana 2,10 m, szerokość 60 m, śluzy o wymiarach 190 × 12 m, minimalny prześwit pod mostami 5,2 m..