thumb|Grób Tadeusza Janczara na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Tadeusz Janczar, właśc. Tadeusz Musiał (ur. 25 kwietnia 1926 w Warszawie, zm. 31 października 1997 tamże) – polski aktor.

Życiorys Wczesne lata Urodził się w Warszawie jako drugie dziecko Władysławy (z domu Janczak) i Stefana Musiała, podoficera zawodowego WP, st. sierżanta, który jako pirotechnik pracował w Zakładach Amunicyjnych „Pocisk”. Wychowywał się w podwarszawskim garnizonowym Rembertowie, gdzie ukończył Szkołę Podstawową nr 2.

Kiedy miał 13 lat, we wrześniu 1939 pod Oszmianą Rosjanie rozstrzelali jego ojca, a dwa lata później, 28 lipca 1941 jego siostra Janina zmarła na gruźlicę. Jako 17–latek zatrudnił się w zakładach produkcji zabawek przy ul. Ząbkowskiej w Warszawie, by odciążyć matkę. Równocześnie uczęszczał do średniej szkoły zawodowej.

Podczas okupacji niemieckiej brał udział w konspiracyjnym harcerstwie, w Szarych Szeregach był członkiem Grup Szturmowych Hufca Romb, Osa (ps. „Wiąz”), później żołnierzem AK 2 kompanii Rejonu III – „Dęby” Rembertów. Osadzony w obozie przyfrontowym w Wawrze z kolegą Edwardem Frączkiewiczem byli zatrudnieni przy minowaniu terenu, pod nadzorem niemieckich saperów. Po wielu perypetiach, w dogodnym czasie uciekli z tego obozu. Po wkroczeniu wojsk Armii Czerwonej, Janczar wstąpił na ochotnika do Wojska Polskiego, do 2 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Henryka Dąbrowskiego.

Kariera Był aktorem frontowym w 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Przyjaźnił się wówczas z Józefem Nalberczakiem. W 1944 w sali kina „Srebrny Ptak” miała miejsce premiera spektaklu Warszawa w ogniu, który także był wystawiany pod Berlinem. Po zakończeniu wojny teatr 2 DP stacjonował w Rembertowie. Następnie występował w teatrze Domu Wojska Polskiego. W 1947 ukończył Szkołę Dramatyczną Janusza Strachockiego w Warszawie. Po otrzymaniu dyplomu aktorskiego wyjechał do Olsztyna. W tym czasie zaczął posługiwać się pseudonimem „Janczar”, nawiązującym do nazwiska panieńskiego matki – Janczak.

W sezonie 1947/1948 grał na deskach Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie. W 1948 zdał egzamin eksternistyczny w PWST w Łodzi. Był jednym z czołowych aktorów tzw. polskiej szkoły filmowej. Po powrocie do Warszawy, w latach 1948–1949 i 1957–1958 był związany z Teatrem Rozmaitości. W latach 1949–1955 występował w Teatrze Nowej Warszawy. W latach 1955–1957 w Teatrze Młodej Warszawy. W latach 1959–1968 grał w Teatrze Powszechnym, a w latach 1969–1983 był aktorem Teatru Narodowego.

Na ekranie zadebiutował jako Brzozowski, uczeń Państwowej Szkoły Morskiej w filmie przygodowym Jana Fethkego Załoga (1951) u boku Tadeusza Łomnickiego. Jedną z ważniejszych ról filmowych był Kazek Spokorny w Piątce z ulicy Barskiej (1953) w reż. Aleksandra Forda. Film nagrodzono na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes, a Janczar w 1955 został wyróżniony Nagrodą Państwową. Stworzył uznane kreacje w filmach Andrzeja Wajdy – Pokolenie (1954) jako czeladnik Jasio Krone, bojownik ZWM i Kanał (1956) jako podchorąży Jacek „Korab”, dowódca plutonu, a także w dramacie psychologicznym Wojciecha Jerzego Hasa Pożegnania (1958) jako Paweł. W ekranizacji powieści Władysława Reymonta – serialu Chłopi (1972) i jego kinowej wersji (1973) zagrał Mateusza Gołąba, kochanka Jagny (Emilia Krakowska). Stworzył postać Jerzego w dramacie psychologicznym Huberta Drapelli Nic nie stoi na przeszkodzie (1979). Jedną z ostatnich ról była kreacja lekarza Sergiusza Kazanowicza – byłego więźnia obozu koncentracyjnego w serialu telewizyjnym Dom (1980, 1982, 1987 i 1996).

Był lektorem serialu Kolumbowie (1970) i dubbingował rolę Leszka Długosza w dramacie wojennym Andrzeja Żuławskiego Trzecia część nocy (1971). Reżyserował też przedstawienia Teatru Telewizji, w tym Radio Ireneusza Iredyńskiego (1976), Ona więdnie, ona ginie Wasilija Szukszyna (1978) i Dom z widokiem na pole Aleksandra Wampiłowa (1978). Do początku lat 90. brał udział w Teatrze Polskiego Radia. W słuchowisku Matysiakowie grał postać Stacha Matysiaka, ostatni odcinek słuchowiska z jego udziałem nadano 1 września 1990.

Życie prywatne Jego pierwszą żoną była teatralna inspicjentka Elżbieta Habich, z którą miał syna aktora Krzysztofa (ur. 7 stycznia 1950). Był dziadkiem Krzysztofa Artura (ur. 14 kwietnia 1974). W 1956 w Teatrze Młodej Warszawy podczas prób do spektaklu Don Cezar de Bazan poznał swoją drugą żonę – aktorkę Małgorzatę LorentowiczTygodnik Życie na Gorąco nr 27, 3 lipca 2014, s. 35.. Dwa lata później wzięli ślub.

W 1963 wszyscy z niepokojem obserwowali zmianę jego zachowania, stał się nagle zamyślony, smutny, małomówny i cierpiał na bezsenność. Stopniowo ogarniał go lęk, bał się wychodzić na scenę. Lekarze zdiagnozowali u niego cyklofrenię. Pierwszy atak choroby udało się dość szybko odeprzeć i Janczar już po kilkunastu tygodniach wrócił do teatru. Drugi trwał ponad rok. Wkrótce stan zdrowia Janczara znacznie się pogorszył, aktor dowiedział się, że ma raka. Był po czterech próbach samobójczych, gdy dostał propozycję zagrania w pierwszym odcinku III serii Domu. W 1997 Lorentowicz i Janczar wzięli ślub kościelny.

Zmarł 31 października 1997 w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 168-1-21,22).

Filmografia 1951: Załoga – Brzozowski 1953: Żołnierz zwycięstwa – żołnierz Franek 1953: Przygoda na Mariensztacie – członek zespołu pieśni i tańca ze Złocieńca 1953: Piątka z ulicy Barskiej – Kazek Spokorny 1954: Pokolenie – Jasio Krone 1954: Kariera – Witek, sympatia Teresy Rasiakówny 1956: Kanał – dowódca plutonu podchorąży Jacek „Korab” 1957: Eroica – Andrzej, kurier tatrzański 1958: Pożegnania – Paweł 1960: Zezowate szczęście – podchorąży Sawicki 1961: Nafta – Szymek Surmacz 1962: Jutro premiera – Roman Witting 1962: Dziewczyna z dobrego domu – Tadeusz Łokietek 1966: Dzień ostatni, dzień pierwszy – Franek Stolarczyk (odc. 2) 1967: Marsjanie – porucznik Szulc 1968: Anna Karenina – Konstanty Lewin (głos, polski dubbing) 1969: Gringo – Bill „Niño” Tate (głos, polski dubbing) 1969: Znaki na drodze – Michał Biel 1970: Prawdzie w oczy – Bronek Kaczmarski 1970: Krajobraz po bitwie – Karol 1971: Złote koło – kapitan Budny 1971: Zabijcie czarną owcę – ojczym 1971: Gonitwa – nauczyciel, kochanek Teresy 1972: Z tamtej strony tęczy – malarz, były partner Teresy 1972: Na krawędzi – Wojtek 1972: Chłopi (serial) – Mateusz 1973: Nie będę cię kochać – ojciec Anki 1973: Hubal – kapitan Maciej Kalenkiewicz ps. „Kotwicz” 1973: Chłopi (film) – Mateusz 1974: Opowieść w czerwieni – kapitan Paszkowski 1974: Najważniejszy dzień życia – inżynier Markowski 1976: Noc w wielkim mieście – Józef Kaliński 1977: Coś za coś – Jerzy Walewski 1978: Romans Teresy Hennert – profesor Laterna 1980: Zamach stanu (film) – Wojciech Korfanty 1980: Polonia Restituta (film) – Wojciech Korfanty 1980: Nic nie stoi na przeszkodzie – Jerzy 1980: Królowa Bona – Samuel Maciejowski 1980–1996: Dom – doktor Sergiusz Kazanowicz 1981: W obronie własnej – Jerzy, partner Marii 1982: Polonia Restituta (serial) – jako Wojciech Korfanty (odc. 5–7) 1982: Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny – Samuel Maciejowski 1985: Zamach stanu – Wojciech Korfanty (odc. 4)

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (6 grudnia 1996) „za wybitne zasługi dla kultury”. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1970) Złoty Krzyż Zasługi (19 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Medal 30-lecia Polski Ludowej (1975) Medal 40-lecia Polski Ludowej (1985) Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki – wskazany jako Musiał Tadeusz. Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1967) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1978) Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1977)

Nagrody i odznaczenia 1955 – Wyróżnienie Podkomitetu Literatury i Sztuki Nagrody Państwowej w Sekcji Filmu za role w filmach Piątka z ulicy Barskiej i Pokolenie 1958 – Nagrody Radia i TV – nagroda zespołowa za powieść radiową Matysiakowie (nagroda za rolę) 1971 – „Złota Kaczka” 1977 – Złoty Ekran – za kreacje aktorskie w spektaklach Teatru TV: Relacja, Rzecz listopadowa, Trzeci maja 1986 – Nagroda Specjalna władz miasta stołecznego Warszawy z okazji 30-lecia Matysiaków

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi Kategoria:Aktorzy i aktorki Teatru Narodowego w Warszawie Kategoria:Aktorzy i aktorki Teatru Powszechnego w Warszawie Kategoria:Artyści Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Grup Szturmowych Szarych Szeregów Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy aktorzy dubbingowi Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy głosowi Kategoria:Polscy aktorzy radiowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Polscy reżyserzy telewizyjni Kategoria:Urodzeni w 1926 Kategoria:Zmarli w 1997 Kategoria:Żołnierze ludowego Wojska Polskiego w II wojnie światowej