Jerzy Kamas (ur. 8 lipca 1938 w Łodzi, zm. 23 sierpnia 2015 w Otwocku) – polski aktor. Rozpoznawalność zapewniła mu rola Stanisława Wokulskiego w kultowym serialu Lalka (1977).
Życiorys Urodził się i wychował w Łodzi. Fascynował się wodą i budową statków. W 1956 ukończył wydział kadłubów statków rzecznych w Technikum Żeglugi Śródlądowej im. Bohaterów Westerplatte w Kędzierzynie-Koźlu. Rok przed maturą, po obejrzeniu sztuki Grzesznicy bez winy Aleksandra Ostrowskiego w Teatrze Powszechnym w Łodzi w reż. Marii Malickiej, spróbował swoich sił zdając do szkoły filmowej i poniósł porażkę. Za drugim podejściem dostał się na Wydział Aktorski łódzkiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej i Filmowej, którą ukończył w 1961.
W 1957 zadebiutował na scenie Teatru Ziemi Łódzkiej w roli kolegi w sztuce Kowal, pieniądze i gwiazdy Jerzego Szaniawskiego w reż. Stefani Domańskiej. Po ukończeniu studiów podjął pracę w Teatrze Powszechnym w Łodzi, gdzie w latach 1961–1964 wystąpił m.in. w sztukach Williama Szekspira: Wieczorze Trzech Króli (reż. Jerzy Walden) i Śnie nocy letniej (reż. Emil Chaberski), Klubie Pickwicka Karola Dickensa i Fizykach Friedricha Dürrenmatta.
Następnie w latach 1964–1968 grał w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie, m.in.: Poetę w Wyzwoleniu Stanisława Wyspiańskiego (reż. Bronisław Dąbrowski), Filcha w Operze za trzy grosze Bertolta Brechta (reż. Lidia Zamkow) i Makdufa w Makbecie Szekspira (reż. Lidia Zamkow).
W latach 1968–1971 Kamasa można było oglądać na scenie Teatru Narodowego w Warszawie; w wielu spektaklach wyreżyserowanych przez Adama Hanuszkiewicza – wystąpił m.in. jako Bianchetti w Nie-Boskiej komedii Zygmunta Krasińskiego (1969), Inkwizytor w Świętej Joannie George’a Bernarda Shawa (1969), Car w Kordianie Juliusza Słowackiego (1970) oraz Klaudiusz w Hamlecie Szekspira (1971). Wystąpił też w przedstawieniach: Ryszard III Szekspira jako Ryszard książę Gloucester (1969, reż. Jan Maciejowski) i Opera za trzy grosze Bertolta Brechta jako Mackie Majcher (1970, reż. Jan Maciejowski).
Od 1971 aż do śmierci związany był z warszawskim Teatrem Ateneum. Grał tam w spektaklach reżyserowanych m.in. przez Macieja Prusa, Janusza Warmińskiego i Kazimierza Kutza. W ostatnich latach występował w spektaklach: Król Edyp Sofoklesa, Zmierzch Izaaka Babla, Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego. Za rolę Fryderyka w wystawionej w 1983 na deskach Ateneum Pornografii Witolda Gombrowicza w reż. Andrzeja Pawłowskiego otrzymał nagrodę na XXIV Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu (1984) i w 1985 nagrodę prezydenta Warszawy. W 2008 widowisku Stacyjka Zdrój (2008) z piosenkami Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego wystąpił jako ksiądz Luc.
Po raz pierwszy pojawił się na ekranie jako marynarz w dramacie wojennym Leonarda Buczkowskiego Orzeł (1958). Wystąpił jako strażak w filmie dla dzieci Awantura o Basię (1959) na motywach powieści Kornela Makuszyńskiego w reż. Marii Kaniewskiej i w roli knechta w Szczytnie w ekranizacji powieści Henryka Sienkiewicza Krzyżacy (1960) w reż. Aleksandra Forda. W adaptacji powieści Marii Dąbrowskiej Noce i dnie (1975) w reż. Jerzego Antczaka został obsadzony w roli Daniela Ostrzeńskiego, brata Barbary Niechcicowej (Jadwiga Barańska).
Uznanie przyniosła mu kreacja Stanisława Wokulskiego, kupca i właściciela sklepu, wewnętrznie rozdartego między rozumem a uczuciami, między ambicją a pragnieniem miłości, między rzeczywistością mieszczańską a niedostępnym światem arystokracji w serialu Lalka (1977), jednej z najlepszych adaptacji literatury, jakie kiedykolwiek zostały wyprodukowane przez Telewizję Polską, na podstawie powieści Bolesława Prusa w reż. Ryszarda Bera. „W telewizyjnej, serialowej wersji Lalki nieprzenikniony i poprawny w każdym calu Kamas prezentuje się jako doskonały Wokulski. Ten Wokulski wyposażony w stały komplet aktorskich cech Jerzego Kamasa jakby zmienia piętra i rejestry swojej tragedii, (…) ależ to rola dla niego, rola życiowa!” – oceniła recenzentka Teresa Krzemień na łamach tygodnika „Film”.
Za rolę Eugeniusza, emeryta walczącego z 10–letnim chłopcem o 500–frankowy banknot znaleziony na ulicy w filmie Pawła Łozińskiego Kratka (1996) otrzymał nagrodę na 21. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni.
Z drugą żoną Beatą miał dwóch synów: Pawła i Karola. Mieszkał w Warszawie. Jego pierwsza żona Ewa Kamas jest również aktorką, przez wiele lat związaną z teatrem we Wrocławiu.
mały|Grób Jerzego Kamasa na cmentarzu Powązkowskim (2016)
Zmagał się z chorobą nowotworową jelit. Zmarł 23 sierpnia 2015 w Otwocku w wieku 77 lat.
Został pochowany 31 sierpnia 2015 na Starych Powązkach w Warszawie (kwatera 175-2-26/27).
Filmografia
Polski dubbing 1964: Winnetou w Dolinie Sępów – Old Surehand 1967: Księga dżungli – Bagheera 1976: Pogoda dla bogaczy – Estep 1984: Niekończąca się opowieść – Cairon 1986: Piotr Wielki (miniserial) – Isaaci 1989: Tylko Manhattan (miniserial) – Zachary Amberville 1992–1996: Kroniki młodego Indiany Jonesa – Indiana Jones (w wieku 92 lat) 1992: Piotruś w krainie czarów, czyli podróż fantastyczna 1994: Siostro, moja siostro (Sister My Sister)
Role teatralne Harry Brent Francisa Durbridge’a, jako Alan Milton, reżyseria: Andrzej Zakrzewski (1972) Fantazy Juliusza Słowackiego, jako hrabia Fantazy Dafnicki, reżyseria: Maciej Prus (premiera 1973 r.) Jego dwie żony Patricka Quentina, jako Bill Harding, reżyseria: Stanisław Zaczyk (premiera: 12.12.1974) Dzika kaczka Henryka Ibsena, jako Relling, reżyseria: Jan Świderski (premiera: 10.05.1976) Skiz Gabrieli Zapolskiej, jako Tolo, reżyseria: Olga Lipińska (premiera: 10.10.1977) Mewa Antoniego Czechowa, jako Borys Aleksiejewicz Trigorin, reżyseria: Janusz Warmiński (premiera 1977 r.) Mąż i żona Aleksandra Fredry, jako hrabia Wacław, reżyseria: Jan Świderski (premiera: 25.12.1978) Igraszki z diabłem jako Doktor Solfernus, reżyseria Tadeusz Lis (1979) Uśmiech Giocondy Aldous Huxley, jako Kutten, reżyseria: Krystyna Sznerr (premiera: 25.12.1982) Pornografia Witolda Gombrowicza, jako Fryderyk, reżyseria: Andrzej Pawłowski (premiera 1983 r.) Trans-Atlantyk Witolda Gombrowicza, jako Gonzalo, reżyseria: Andrzej Pawłowski (premiera 1984 r.) Kilka scen z życia Glebowa Jurija Trifonowa, jako Wadim Glebow, reżyseria: Tomasz Zygadło (premiera: 8.10.1984) Odwet Francisa Durbridge’a, jako Larry Campbell, reżyseria: Bogdan Augustyniak (premiera: 16.05.1985) Wiśniowy sad Antoniego Czechowa, jako Leonid Andrejewicz Gajew, reżyseria: Janusz Warmiński (premiera 1986 r.) Postępowanie wyjaśniające Mervyn Rutherford, jako Nadinspektor Spartan, reżyseria: Tomasz Zygadło (premiera: 26.10.1987) Śmierć na raty czyli czapa Janusza Krasińskiego, jako Skazaniec, reżyseria: Marek Wilewski (premiera 1987 r.) Szalbierz György Spiró, jako Bogusławski, reżyseria: Maciej Wojtyszko (premiera 1987 r.) Hemar, reżyseria: Wojciech Młynarski, scenariusz: Wojciech Młynarski, Rudolf Gołębiowski (premiera 1987 r.) To, co najpiękniejsze Mariana Hemara, jako Ignacy, reżyseria: Andrzej Łapicki (premiera: 18.01.1988) Wielki Peeperkorn Tomasza Manna, jako Peter Peeperkorn, reżyseria: Tomasz Zygadło (premiera: 17.04.1989) Paweł Pierwszy Dymitra Mereżkowskiego, jako Car Paweł, reżyseria: Krzysztof Zaleski (premiera 1989 r.) Drzwi muszą być albo otwarte, albo zamknięte Alfreda de Musseta, jako hrabia, reżyseria: Michał Kwieciński (premiera: 15.10.1989) Kosmos Witolda Gombrowicza, jako Leon, reżyseria: Andrzej Pawłowski (premiera 1991 r.) Burza Williama Shakespeare’a, jako Alozo, reżyseria: Krzysztof Zaleski (premiera 1991 r.) Śmierć komiwojażera Arthura Millera, jako Willy Loman, reżyseria: Feliks Falk (premiera 1992 r.) Matka noc Kurta Vonneguta, jako Howard W. Campbell, reżyseria: Wojciech Adamczyk (premiera 1993 r.) Arlekinada Terence’a Mervina Rattigana, jako Gosport, reżyseria: Stanisław Mączyński (premiera: 06.02.1993) Czytadło Tadeusza Konwickiego, jako On, reżyseria: Robert Gliński (premiera 1994 r.) Wszystko zależy od dziadka, autor: Iwona Ruszkowska, reżyseria Anna Minkiewicz, jako Dziadek, (premiera w 1995. 01. 21) Zimorodek Williama Douglas-Home’a, jako sir Charles Warburton, reżyseria: Witold Skaruch (premiera: 22.02.1995) Kupiec wenecki Williama Shakespeare’a, jako Antonio, reżyseria: Waldemar Śmigasiewicz (premiera 1996 r.) Opętani Witolda Gombrowicza, jako doktor Hańcz, reżyseria: Andrzej Pawłowski (premiera 2000 r.) Herbata u Stalina Ronalda Harwooda, jako Bernard Shaw, reżyseria: Tomasz Zygadło (premiera 2000 r.) Rewizor Nikołaja Gogola, jako Naczelnik poczty, reżyseria: Krzysztof Zaleski (premiera 2002 r.) Dowód Davida Auburna, jako Robert, reżyseria – Agnieszka Lipiec: Wróblewska (premiera 2002 r.) Siła komiczna Alana Marian Hemar Ayckbourn'a, jako Lester, spektakl telewizyjny (premiera: 29.09.2003) Król Edyp Sofoklesa, jako Kapłan, reżyseria: Gustaw Holoubek (premiera 2004 r.) Demony Johna Whiting'a, jako ojciec Ambroży, reżyseria: Wojciech Adamczyk (premiera 2004 r.) ...i tyle miłości na podstawie sztuki Diabeł leśny Antoniego Czechowa, jako Iwan Orłowski, reżyseria – Andrzej Domalik (premiera 2005 r.) Izaaka Babla, jako Ben Zcharia, reżyseria: Bogdan Michalik (premiera 2005 r.) Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego, jako Marmieładow, reżyseria – Barbara Sass (premiera 2006 r.)
Odznaczenia i nagrody Odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2003) za wybitne zasługi dla kultury polskiej, za osiągnięcia w twórczości artystycznej – pkt 2. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1988) Złoty Krzyż Zasługi (1978) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2011) Medal 40-lecia Polski Ludowej (1985)
Nagrody Nagroda za pierwszoplanową rolę męską w filmie Kratka na XXI Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni (1996) Poznańskie Koziołki dla najlepszego aktora w filmie Kratka na Festiwalu Filmowym dla Dzieci w Poznaniu (1997) Nagroda Przewodniczącego Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za całokształt współpracy artystycznej z TVP, ze szczególnym uwzględnieniem kreacji Wokulskiego w serialu Lalka (1979) Nagroda na XXIV FPSW we Wrocławiu za rolę Fryderyka w sztuce Pornografia, nagroda im. Aleksandra ZelwerowiczaPrzy okazji XXIV Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych redakcja miesięcznika „Teatr” ustanowiła Nagrodę im. Aleksandra Zelwerowicza i przyznała ją aktorowi (od następnego sezonu z podziałem na rolę kobiecą i męską sezonu). oraz nagroda teatralna prezydenta miasta Warszawy (1984) I miejsce w Złotej Piątce w plebiscycie czytelników „TeleRzeczpospolitej” w latach 1994 i 1996
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi Kategoria:Aktorzy filmowi związani z Łodzią Kategoria:Aktorzy teatralni związani z Łodzią Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Najlepsi aktorzy pierwszoplanowi na FPFF Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy aktorzy dubbingowi Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy radiowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Urodzeni w 1938 Kategoria:Zmarli w 2015