Aleksander Bardini (ur. 17 listopada 1913 w Łodzi, zm. 30 lipca 1995 w Warszawie) – polski aktor, reżyser teatralny i filmowy oraz pedagog.
Życiorys Urodził się w Łodzi w rodzinie żydowskiej jako syn Józefa Bardyniego i Marii z domu Grad. Jego ojciec był z zawodu kucharzem i w 1913 prowadził wraz z żoną jadłodajnię na parterze domu w którym mieszkali, przy ulicy Zielonej 6Jubiläumschrift der „Lodzer Zeitung”, 1863-1912. Łódź 1913. Tu nazwisko „Bardyn”. Prawdopodobnie dom ten był w tym czasie ich własnością.. Według księgi adresowej m. Łodzi, 1937–1939Księga adresowa m. Łodzi, 1937-1939, „Wykaz Branż”, s. 110. Józef Bardyni lokal ten określił jako „restauracja”. Budynek położony obok popularnego w Łodzi „Zielonego Rynku” (obecnie Plac Norberta Barlickiego) zapewniał restauracji Bardynich stałą i dobrą rentowność.
Jako nastolatek występował w kwartecie smyczkowym (skrzypce) oraz w awangardowym kabarecie „Ararat”, wystawiającym spektakle w jidysz, a także w Żydowskim Towarzystwie Literacko-Muzycznym „Hazomir” w Łodzi. W 1932 zdał maturę w gimnazjum męskim Mieczysława Witanowskiego im. ks. Skorupki w Łodzi. Studiował aktorstwo (w latach 1932–1935) i reżyserię (1936–1939) w Państwowym Instytucie Teatralnym w Warszawie, gdzie jego wykładowcami byli Leon Schiller i Aleksander Zelwerowicz. Zmiana nazwiska z Bardyni na Bardini miała miejsce podczas zapisywania się w 1932 do Państwowego Instytutu Teatralnego w Warszawie.
Przed II wojną światową występował w Teatrze Polskim w Warszawie. Obie okupacje: sowiecką i niemiecką spędził we Lwowie. Od września 1939 do czerwca 1941 pracował jako aktor i reżyser w Polskim Teatrze Dramatycznym we Lwowie. Po zajęciu miasta przez wojska niemieckie został przesiedlony do lwowskiego getta. Po ucieczce na aryjską stronę ukrywał się w prywatnym mieszkaniu. Pracę w teatrze wznowił po ponownym zajęciu Lwowa przez wojska radzieckie w lipcu 1944. W 1945 przeniósł się ze lwowskim zespołem do Katowic. Zrealizował tam swoje pierwsze większe przedstawienia, m.in. Dom otwarty Michała Bałuckiego.
W kwietniu 1945 ożenił się z Julią Aftanasową, a 9 sierpnia 1945 we Lwowie urodziła się jego córka Maria, nazywana Maliną. Po pogromie kieleckim w 1946 wyemigrował z Polski. Do listopada 1948 przebywał w Monachium, gdzie pracował jako reżyser i kierownik artystyczny Żydowskiego Teatru Artystycznego. Następnie mieszkał w Montrealu. W Kanadzie pracował w firmie kuśnierskiej i krótko w fabryce lamp.
1 marca 1950 Bardini powrócił do Polski i nawiązał współpracę z warszawskimi teatrami: Wielkim i Polskim. Zrealizował Intrygę i miłość Fryderyka Schillera i Balladynę Juliusza Słowackiego. Ważnym wydarzeniem stała się jego wystawiona w 1955 inscenizacja Dziadów Adama Mickiewicza. W tym okresie rozpoczął współpracę z telewizją, obejmując 1 grudnia 1956 stanowisko naczelnego reżysera programu TVP.
W latach 1958–1960 był dyrektorem Teatru Ateneum. Był wieloletnim pracownikiem w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie (od 1953 profesor). W latach 70. prowadził popularne programy telewizyjne dla estradowców-amatorów w bloku programowym Studio 2. Nauczał na wydziale dramatycznym Uniwersytetu Georgii i w Szkole Muzyczno-Dramatycznej w Sztokholmie.
mały|Grób Aleksandra Bardiniego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Po siedmiu sezonach pracy w Teatrze Polskim został kierownikiem artystycznym Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi. Był dyrektorem naczelnym i artystycznym Teatru Ateneum w Warszawie. Współpracował z Teatrem Współczesnym w Warszawie. Od połowy lat 60. gościnnie reżyserował przedstawienia w Teatrze Starym w Krakowie.
Pod koniec lat 70. zrezygnował z reżyserii i zajęć ze studentami. Był członkiem Polskiego Ośrodka Międzynarodowego Instytutu Teatralnego ITI i jurorem na wrocławskim Przeglądzie Piosenki Aktorskiej.
Wśród spektakli, które reżyserował, na uwagę zasługują: Balladyna, Henryk IV, Sen nocy letniej, Tango i Stara kobieta wysiaduje oraz spektakle Teatru Telewizji – Profesja pani Warren (1971), Trzy siostry (1974). Zrealizował też dzieła operowe m.in. Borysa Godunowa, Otella, Halkę, Straszny dwór. Grali u niego m.in. Andrzej Łapicki, Henryk Borowski, Bronisław Pawlik, Marek Walczewski, Piotr Fronczewski, Władysław Kowalski, Ewa Ziętek, Krystyna Janda, Joanna Szczepkowska.
Bardini stworzył wiele kreacji aktorskich. Za najbardziej znaczące krytycy uważają rolę Peachuma w Operze za trzy grosze i Giri w Karierze Artura Ui. Widzowie zapamiętali go z ról filmowych m.in. w Sprawie Gorgonowej, Krajobrazie po bitwie, Spirali i Dekalogu.
Pojawiał się w filmach (m.in. u Andrzeja Wajdy, Krzysztofa Zanussiego, Krzysztofa Kieślowskiego) i reżyserował przedstawienia telewizyjne. Zajął się także kształceniem młodzieży na przyszłych aktorów i reżyserów m.in. w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej i Teatralnej w Łodzi.
W 1994 obchodził jubileusz 60-lecia pracy artystycznej i zarazem 80. urodzin. Był członkiem Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce.
Zmarł w Warszawie, pochowany w katakumbach na cmentarzu Powązkowskim Warszawie (rząd 107-3).
Filmografia (wybór) 1938: Profesor Wilczur jako lekarz 1962: Jutro premiera jako dyrektor teatru 1962: Spóźnieni przechodnie jako dyrektor szkoły 1963: Mansarda jako Struve 1968: Zaliczenie jako profesor Karol Krajewski 1969: Urząd jako adwokat Campilli 1970: Krajobraz po bitwie jako profesor 1971: Markheim jako antykwariusz 1972: Ocalenie jako profesor 1974: Zabójstwo w Catamount (Pittsville – Ein Safe voll Blut) jako właściciel stacji benzynowej 1976: Polskie drogi jako naczelnik poczty 1977: Sprawa Gorgonowej jako mecenas Maurycy Axer, obrońca Gorgonowej 1978: Spirala jako ordynator 1984: Bez końca jako mecenas Labrador 1984: Baryton jako biznesmen Leon Stern 1986: Utolsó kézirat, Az jako Mák 1988: Dekalog II jako ordynator 1988: Dekalog IV jako człowiek w windzie 1988: Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest... jako profesor Steinberg 1988: Dotknięci jako doktor Kazimierz Czerwiński 1989: Ostatni dzwonek jako członek jury 1990: Korczak jako Adam Czerniaków 1991: Podwójne życie Weroniki (La Double vie de Véronique) jako dyrygent 1991: Maria Curie (Marie Curie, une femme honorable) jako Charles Bouvard 1992: Dotknięcie ręki (The Silent touch) jako profesor Kern 1992: Kamienista dolina (La Valle di pietra) jako proboszcz parafii 1992: Beltenebros jako Bernal 1993: Obcy musi fruwać jako widz na premierze 1993: Trzy kolory. Biały jako notariusz 1993: Żegnaj Ameryko! (Auf Wiedersehen Amerika) jako pastor Ladislaus 1994: Komisarz Rex (pilot serialu) jako właściciel sklepu z tekstyliami, przyjaciel komisarza Mosera
Polski dubbing 1965: Wątła nić – dr Coburn
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (18 listopada 1993) „za wybitne zasługi dla kultury polskiej, za osiągnięcia w działalności artystycznej i pracy dydaktycznej”. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1959) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (15 lipca 1954) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Medal Komisji Edukacji Narodowej Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” (1973) Odznaka ZAiKS-u (1978)
Nagrody i wyróżnienia Nagroda na I Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych za reżyserię sztuki „Próba sił” Jerzego Lutowskiego (1951) Nagroda Państwowa III stopnia (1953)Dziennik Polski, rok IX, nr 173 (2948), s. 7. Nagroda Państwowa II stopnia (zespołowa) za reżyserię sztuki Leona Kruczkowskiego „Juliusz i Ethel” w Teatrze Kameralnym w Warszawie (1955) „Złoty Szczupak” na Festiwalu TV w Olsztynie (1977) „Złoty Ekran” – indywidualność telewizyjna (1977) Nagroda Przewodniczącego Komitetu do Spraw Radia i Telewizji I stopnia za cykl programów telewizyjnych propagujących kulturę słowa i muzyki wśród młodzieży (1977) Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy (1982) „Wielki Splendor” – nagroda Teatru Polskiego Radia za kreacje radiowe (1994)
Przypisy
Linki zewnętrzne
wspomnienie o profesorze Bardinim napisane przez K. Jandę
Aleksander Bardini na zdjęciach w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie Kategoria:Aktorzy filmowi związani z Łodzią Kategoria:Aktorzy teatralni związani z Łodzią Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Mieszkańcy getta lwowskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Kategoria:Osobowości telewizyjne związane z TVP Kategoria:Pochowani w katakumbach cmentarza Powązkowskiego w Warszawie Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Polscy reżyserzy filmowi Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Reżyserzy filmowi związani z Łodzią Kategoria:Reżyserzy teatralni związani z Łodzią Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza Kategoria:Nauczyciele akademiccy Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Wyróżnieni Nagrodą Miasta Stołecznego Warszawy Kategoria:Zmarli w 1995 Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady