Czesław Maurycy Mateusz Dąbrowski, ps. Mateusz (ur. 21 września 1891 w Rokitnie, zm. przypuszczalnie w 1943) – polski matematyk i działacz komunistyczny, wykładowca radziecki, członek SDKPiL, KPP, WKP(b), uznawany za wybitnego matematyka Białorusi.

Życiorys Syn Michała albo Czesława, syna Ignacego, zubożałego ziemianina. Ukończył szkołę średnią w Warszawie a następnie studia na Wydziale Matematyki Uniwersytetu Paryskiego. Podczas pobytu we Francji związał się z ruchem lewicowym. W 1912 wstąpił do francuskiej partii socjalistycznej, a w 1913 do paryskiej komórki SDKPiL. Od czerwca 1914 w Polsce. W 1915 został aresztowany i uwięziony przez Niemców (przebywał w więzieniu do grudnia 1916). W 1917 przystąpił do PPS-Lewicy, a w grudniu 1918 znalazł się wśród założycieli Komunistycznej Partii Robotniczej Polski.

W 1920 uchylił się od poboru do wojska, nielegalnie przekroczył granicę polsko-radziecką i oddał się do dyspozycji Armii Czerwonej. Odesłany do Mińska, wstąpił do RKP(b). Pełnił obowiązki sekretarza redakcji polskojęzycznego Sztandaru komunizmu. W latach 1920–1922 wykładał matematykę na kursach ludowych, kierował również Polskim Kursem Pedagogicznym. Współpracował z polskojęzyczną gazetą Młot. W latach 1922–1925 wykładowca Polskiego Technikum Pedagogicznego w Mińsku, a od 1925 do 1926 jego dyrektor. Pełnił obowiązki asystenta w Katedrze Wyższej Matematyki Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego (1923–1925). Od 1926 pracował w Instytucie Kultury Białoruskiej jako instruktor Centralnego Biura Krajoznawczego. W latach 1928–1929 inspektor szkół polskich w Ludowym Komisariacie Oświaty Białoruskiej SRR. Od 1932 posiadał tytuł profesora i był zatrudniony w Instytucie Fizyczno-Technologicznym Akademii Nauk Białoruskiej SRR. Od 1934 do 1936 kierował Katedrą Matematyki Instytutu Pedagogicznego w Witebsku. W 1935 członek witebskiej rady miejskiej.

Był ofiarą represji politycznych. W 1923 został wykluczony z WKP(b) w Mińsku za rzekomy trockizm, następnie ponownie przyjęty. W Witebsku był pod stałą obserwacją NKWD jako „Polak-dezerter o szlacheckim pochodzeniu”. Był traktowany jako element podejrzany również z powodu prowadzenia zajęć w języku białoruskim, podczas gdy polityka korienizacji została już porzucona (używanie języka białoruskiego w stalinizmie dawało podstawy do oskarżeń o nacjonalizm). W grudniu 1935 został ponownie wykluczony z WKP(b). 29 czerwca 1936 aresztowany przez NKWD pod zarzutem trockistowskiej działalności kontrrewolucyjnej, a 22 lipca skazany na 3 lata poprawczego obozu pracy. Karę odbywał w w Workucie. Zwolniony z obozu 29 czerwca 1939. Po zwolnieniu znalazł się w Witebsku, gdzie zamieszkał u swojego przyjaciela i dostał pracę jako nauczyciel matematyki w wieczorowej szkole dla dorosłych. Równocześnie bezskutecznie starał się o przywrócenie mu członkostwa w partii (jego wniosek odrzucono 10 maja 1940). Najprawdopodobniej posiadał radzieckie obywatelstwo, które wskutek represji utracił (Dąbrowski widnieje w spisie cudzoziemskich mieszkańców Witebska za lata 1938–1940 jako nieposiadający obywatelstwa).

W szkole wieczorowej pracował do czerwca 1941. W czasie okupacji niemieckiej pozostał w Witebsku. Znalazł zatrudnienie jako pracownik sortujący książki w bibliotekach miejskich, a następnie tłumacz w wydziale transportu urzędu miejskiego. Ostatni raz występuje w dokumentach w 1942. Przypuszczalnie zamordowany przez hitlerowców za współpracę z witebskim podziemiem w 1943.

Jako ofiara represji stalinowskich zrehabilitowany 1 października 1966 przez Sąd Obwodowy w Witebsku.

Władał językiem polskim, białoruskim, rosyjskim, francuskim i niemieckim.

Przypisy

Linki zewnętrzne Wykaz prac Czesława Dąbrowskiego w elektronicznym katalogu bibliotek Białorusi Biogram Czesława Dąbrowskiego na portalu Wybitni Matematycy Białorusi

Bibliografia (red. nacz. Feliks Tych), Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego. T. 1, A-D, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego, „Książka i Wiedza”, Warszawa 1985

Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej-Lewica (1906–1918) Kategoria:Politycy SDKPiL Kategoria:Polscy działacze na Białorusi Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego Kategoria:Zmarli w XX wieku Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie radzieckich łagrów Kategoria:Działacze Komunistycznej Partii Polski Kategoria:Bolszewicy Kategoria:Polacy i obywatele polscy straceni przez Niemcy nazistowskie 1939–1945 Kategoria:Białoruscy matematycy XX wieku Kategoria:Radzieccy matematycy Kategoria:Polscy matematycy XX wieku Kategoria:Ludzie związani z Witebskiem Kategoria:Ludzie związani z Mińskiem