Zofia Gomułkowa

thumb|240px|Grób Zofii Gomułkowej na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Zofia Gomułkowa, właśc. Liwa Szoken, później Zofia Szoken ps. „Jasia” (ur. 12 maja 1902 w Warszawie, zm. 27 listopada 1986 tamżeZmarli, „Stolica”, nr 11 (2034), rok XLII, Warszawa, 15 marca 1987, s. 16 (tutaj: 23 listopada); „Trybuna Ludu”, zob. Nekrolog, nr 279 (13135), 29/30 listopada 1986, s. 6) – polska działaczka komunistyczna, żona Władysława Gomułki.

Życiorys Urodziła się w ubogiej rodzinie żydowskiej jako córka Binema i Ryfki z domu Lipsztat. Mieszkała z rodziną przy ul. Miedzianej 14 w Warszawie. Ojciec Zofii był handlarzem, w 1916 założył spółkę „B. Szoken i S-ka”. Ze względów finansowych przerwała naukę w gimnazjum i pracowała jako robotnica w fabryce zapałek „Płomyk” na warszawskiej Pelcowiźnie, gdzie prowadziła agitację komunistyczną. Od 1919 członek KPRP; w fabryce była sekretarzem komórki partyjnej. Należała do Związku Zawodowego Robotników Przemysłu Chemicznego. W latach 20. była więziona przez dwa lata za działalność antypaństwową.

Od 1927 była w związku z Władysławem Gomułką, którego przed wojną nie sformalizowali. W tym samym roku zamieszkali w Zawierciu przy ul. Ogrodowej 49. W 1929 Zofia urodziła martwe dziecko (według Marii Ewy Ożóg była to córka). Parafia rzymskokatolicka w Zawierciu nie zgodziła się na pochowanie nieochrzczonego dziecka na cmentarzu, podobnie gmina żydowska nie chciała pochować dziecka ateistów na miejscowym kirkucie, wobec czego Władysław Gomułka przekupił dozorcę cmentarza żydowskiego i tam pochował dziecko. W 1930 urodził się ich syn Ryszard. W październiku 1935 została ponownie aresztowana i skazana za działalność komunistyczną na 3 lata więzienia. Wyrok odbywała w więzieniach w Sieradzu, Warszawie i Fordonie. Na mocy amnestii została zwolniona z odbywania reszty kary we wrześniu 1937. Po wybuchu II wojny światowej przebywała we Lwowie, gdzie pracowała w fabryce likierów. W listopadzie 1941 wraz z siostrą Władysława Gomułki wyjechała do Krosna. W kwietniu 1942, po uzyskaniu fałszywej kenkarty przeniosła się do Warszawy (zamieszkała u Mariana i Jadwigi Jabłońskich), gdzie podjęła pracę zarobkową oraz działalność konspiracyjną w Polskiej Partii Robotniczej jako łączniczka. W połowie lipca 1944 wraz z mężem przeniosła się z Warszawy do Świdrów k. Otwocka.

W sierpniu 1944 wraz z synem wyjechała do wyzwolonego spod okupacji niemieckiej Lublina i została zatrudniona jako instruktor w Wydziale Personalnym KC PPR, gdzie podejmowała istotne decyzje kadrowe (przydzielała stanowiska partyjne i państwowe, nadawała także działaczom żydowskim polskobrzmiące nazwiska). W lutym 1945 przeniosła się do męża do Warszawy, gdzie zamieszkali przy ul. Szerokiej 4. Została wybrana delegatką powiatu grudziądzkiego na grudniowy I Zjazd PPR. W drugiej połowie lat 40. pracowała jako sekretarka męża w Ministerstwie Ziem OdzyskanychRobert Jaruga, Niech będzie pochwalony ksiądz i jego dzwony, Tygodnik “NIE” nr 1/2008. Mieszkali wówczas przy al. Wojska Polskiego 14.

W 1948 Władysław Gomułka i jego środowisko zaczęli być usuwani ze stanowisk. Od jesieni 1949 Gomułkowie byli inwigilowani. 21 kwietnia 1951, w obawie przed aresztowaniem, zawarli w Urzędzie Stanu Cywilnego w Warszawie związek małżeński. Świadek na ślubie był podstawionym agentem MBP. 2 sierpnia 1951 podczas pobytu na urlopie w Krynicy Zofia Gomułkowa została wraz mężem aresztowana przez funkcjonariuszy X Departamentu MBP na czele z płk. Józefem Światło, a ich mieszkanie zlikwidowano. Przetrzymywano ją w tajnym więzieniu MBP „Spacer” w Miedzeszynie. W tym samym kompleksie był przetrzymywany jej mąż, mimo to przez 3 lata nie miała z nim kontaktu. Podczas osadzenia wpisywała końcem wypalonej zapałki swoje imię, nazwisko i datę aresztowania w książkach dostarczanych jej z biblioteki, za co została „zdyscyplinowana” przez płk. Światłę. 30 lipca 1954 wyszła na wolność i zamieszkała u syna przy ul. Poznańskiej 14. W grudniu tego roku więzienie opuścił też Władysław. W 1955 zamieszkali na Saskiej Kępie przy ul. Saskiej 109.

Po październiku 1956 i powrocie męża do władzy nie angażowała się już w życie polityczne i partyjne, nie pełniła też funkcji reprezentacyjnych.

Zmarła w Warszawie. Została pochowana z honorami 3 grudnia 1986 na cmentarzu komunalnym (wojskowym) na Powązkach (kwatera A29-półkole II-5). Na pogrzebie pożegnalną mowę nad jej grobem wygłosił Ignacy Loga-Sowiński. Kierownictwo PZPR reprezentowali: członkini Biura Politycznego KC PZPR Zofia Stępień, sekretarz KC Henryk Bednarski oraz przewodniczący Zespołu KC ds. zasłużonych działaczy ruchu robotniczego gen. bryg. Władysław HonkiszPogrzeb Zofii Gomułkowej, "Rzeczpospolita", nr 283, 4 grudnia 1986, s. 5..

Odznaczenia Została odznaczona za działalność społeczną i polityczną między innymi: Orderem Sztandaru Pracy I klasy Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Medalem im. L. WaryńskiegoZmarli, „Stolica”, nr 11 (2034), rok XLII, Warszawa, 15 marca 1987, s. 16

Przypisy

Bibliografia Andrzej Werblan, Władysław Gomułka sekretarz generalny PPR, Warszawa 1988. (red. Bronisław Syzdek), Władysław Gomułka we wspomnieniach, Lublin 1989. Nekrolog, „Trybuna Ludu”, nr 279 (13135), 29/30 listopada 1986, s. 6; Pogrzeb Zofii Gomułkowej, tamże, nr 283 (13139), 4 grudnia 1986, s. 2. Zofia Gomułka died, „The New York Times” z 30 listopada 1986.

Linki zewnętrzne Michał Ogórek: Pierwsze damy, 8 października 2005, wysokieobcasy.pl

Kategoria:Członkowie Związku Zawodowego Robotników Przemysłu Chemicznego Kategoria:Działacze PZPR Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem im. Ludwika Waryńskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Działacze Komunistycznej Partii Polski Kategoria:Politycy PPR Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Urodzeni w 1902 Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Ziem Odzyskanych Kategoria:Więźniowie polityczni w II Rzeczypospolitej Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Władysław Gomułka Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Zmarli w 1986 Kategoria:Żony I sekretarzy KC PZPR