Stanisław Żaryn (architekt)

thumb|Stanisław Żaryn (pierwszy z lewej) i Bohdan Guerquin (pierwszy z prawej) z grupą historyków i architektów na Starym Mieście w Warszawie (1949) Stanisław Żaryn, ps. Bej (ur. 5 października 1913 w Warszawie, zm. 15 lipca 1964 w Inowrocławiu) – polski architekt, urbanista, konserwator zabytków, dr inż., adiunkt Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, współtwórca odbudowy Warszawy.

Życiorys Urodził się w rodzinie Franciszka (1882–1960), inżyniera, specjalisty budowy kotłów cukrowniczych, b. dyrektora fabryki Borman i Szwede w Poznaniu, i Janiny Eugenii z Michalskich (1885–1964). Miał starszą siostrę Stefanię po mężu Douglasową. Uczęszczał do Szkoły Ziemi Mazowieckiej przy ul. Klonowej 16. W młodości działał w harcerstwie, był członkiem 21 Drużyny Harcerskiej im. gen. Ignacego Prądzyńskiego. Politycznie sympatyzował z obozem narodowym. W 1932 na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej podjął studia architektoniczne, których nie ukończył przed wybuchem II wojny światowej. W 1935/36 został wybrany prezesem Związku Słuchaczów Architektury. W latach 1936–1937 odbył służbę wojskową w podchorążówce artylerii konnej we Włodzimierzu Wołyńskim. W 1939 jako podporucznik rezerwy artylerii wziął udział w wojnie obronnej Polski w szeregach 1 Dywizjonu Artylerii Konnej. Brał udział w bitwie pod Chorzelami, gdzie został ciężko ranny. Udało mu się uniknąć niewoli i w listopadzie 1939 powrócił do Warszawy.

Podczas okupacji był żołnierzem Narodowej Organizacji Wojskowej, a następnie Armii KrajowejJan Żaryn, Miałem wspaniałego ojca, „W Sieci Historii” nr 7/2014, s. 58-59. Wraz z żoną, ukrywał żydowską rodzinę w Szeligach pod Warszawą. Walczył też w powstaniu warszawskim.

W maju 1943 ukończył tajny Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej i uzyskał dyplom architekta. W latach 1945–1964 był wykładowcą na Politechnice Warszawskiej. Od stycznia 1945 pracował w Wydziale Architektury Zabytkowej Biura Odbudowy Stolicy, a od 1948 jako inspektor Urzędu Konserwatorskiego m.st. Warszawy. W latach 1957–1959 był naczelnikiem Wydziału Architektury i Urbanistyki Zarządu Muzeów i Ochrony Zabytków. W 1951 organizator i kierownik Komisji Badań Dawnej Warszawy. Był autorem projektu rekonstrukcji zniszczonej w 1944 Kolumny Zygmunta III Wazy. Prowadził odbudowę ponad 40 zabytkowych kamienic, m.in. strony Dekerta przy Rynku Starego Miasta dla Archiwum i Muzeum Historycznego m.st. Warszawy (w tym także projekt wnętrz). Laureat Nagrody Państwowej II stopnia zespołowej za twórczą rekonstrukcję architektoniczną Rynku Starego Miasta w Warszawie (1953)"Życie Warszawy", nr 172 z 18 lipca 1964, s. 7 (nekrolog).

Publikował artykuły na temat historii architektury i konserwacji zabytków. Jest autorem książek Kamienica Warszawy XV i XVI wieku (1963), Trzynaście kamienic staromiejskich (Wydawnictwo Naukowe PWN, 1972).

Chorował na serce, zasłabł na prowadzonym przez siebie obozie inwentaryzacyjnym studentów architektury w Pakości. Po paru dniach zmarł w szpitalu w Inowrocławiu. Pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu w Wiązownie.

Ordery i odznaczenia

Srebrny Krzyż Zasługi (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Państwowa Odznaka Sportowa (10 czerwca 1937) Złota Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1962) Medal „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”

Upamiętnienie Jego imieniem nazwano ulicę na Wyględowie Ulica Stanisława Żaryna w Warszawie w Targeo . W 2022 roku powstał pierwszy dokumentalny film, poświęcony Stanisławowi Żarynowi, pod tytułem "Architekt Wolności" - wyreżyserowany przez Łukasza Różyckiego oraz Łukasza Woźniakowskiwgo.

Życie prywatne Z żoną Aleksandrą z Jankowskich (pobrali się w lipcu 1940) miał pięcioro dzieci: Marię po mężu Wojtowicz - architekta, Annę - lekarza, Szczepana (ur. 1947) - etnografa, dziennikarza, Joannę - filologa włoskiego, oraz Jana.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Wystawa poświęcona pracy architekta Stanisława Żaryna w PKF na stronie KronikaRP

Kategoria:Absolwenci Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej Kategoria:Członkowie Biura Odbudowy Stolicy Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Państwową Odznaką Sportową Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Podporucznicy artylerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej Kategoria:Zmarli w 1964 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Żołnierze Narodowej Organizacji Wojskowej