Aetozaury (Aetosauria – od aetos – orzeł i sauros – jaszczur) – takson gadów (rząd Aetosauria, rodzina Stagonolepididae, syn. Aetosauridae) o wyglądzie przypominającym współczesne pancerniki i późniejsze od nich ankylozaury. Były najwcześniejszymi roślinożernymi archozaurami z kladu Crurotarsi. Właściwe aetozaury miały charakterystyczne spiczaste, podobne do świńskiego ryja, pyski o bezzębnym przodzie szczęk i liściokształtnych zębach policzkowych. Tak zakończony pysk prawdopodobnie służył do odkopywania korzeni i bulw.
Szczęka dość lekka, z licznymi pustymi miejscami na nozdrza i inne boczne otwory, przypominająca czaszki ptaków i stąd nazwa orło-jaszczurów dla Aetosauria. Podobnie żuchwa. Pancerz kostny pokrywał szyję, grzbiet, boki i ogon. Szczególnie dobrze rozwinięty nad plecami, z wielkimi kostnymi płytami – a u niektórych gatunków ciężkimi kolcami – stanowił solidną ochronę przed drapieżnikami. Kończyny krótkie, masywne, szeroko rozstawione jak u krokodyli. Stopy małe i szerokie, bez wielkich pazurów, typowych dla zwierząt ryjących w ziemi. Osiągały do 5 m długości. Niektóre miały wąskie ciała podobne w przekroju do krokodylich, a inne szerokie – podobnie jak żółwie.
Są znane z późnotriasowych osadów Ameryki Północnej, Europy i Ameryki Południowej. Wymarły podczas wymierania późnotriasowego.
Heckert i Lucas (2000) zdefiniowali Stagonolepididae jako klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka rodzajów Aetosaurus i Desmatosuchus oraz wszystkich jego potomków; Parker (2007) zdefiniował Aetosauria jako klad obejmujący wszystkie taksony bliżej spokrewnione z Aetosaurus i Desmatosuchus niż z rodzajami Leptosuchus, Postosuchus, Prestosuchus, Poposaurus, Sphenosuchus, Alligator i Gracilisuchus oraz z gatunkiem Revueltosaurus callenderi. W literaturze nazwy Aetosauria i Stagonolepididae bywają używane zamiennie; jednak z analizy kladystycznej przeprowadzonej przez Desojo, Ezcurrę i Kischlata (2012) wynika, że rodzaj Aetosauroides, a być może także rodzaje Coahomasuchus i Neoaetosauroides, są przedstawicielami Aetosauria nie należącymi do Stagonolepididae.
Klasyfikacja Za Parkerem, 2007 Rząd AETOSAURIA Rodzina STAGONOLEPIDIDAE Rodzaj Acompsosaurus Rodzaj Chilenosuchus Rodzaj Ebrachosaurus Rodzaj Stegomus Podrodzina Desmatosuchinae Rodzaj Longosuchus Rodzaj Lucasuchus Rodzaj Acaenasuchus Rodzaj Desmatosuchus Podrodzina Aetosaurinae Rodzaj Coahomasuchus Rodzaj Neoaetosauroides Rodzaj Aetosaurus Rodzaj Aetosauroides Rodzaj Stagonolepis Podrodzina Typothoracisinae Rodzaj Redondasuchus Rodzaj Typothorax Plemię Paratypothoracisini „Desmatosuchus” chamaensis Paratypothorax andressorum
Drzewo ścisłej zgodności według Desojo, Ezcurry i Kischlata (2012)
Przypisy
*