Rozwój mózgowia – proces zachodzący podczas embriogenezy, w wyniku którego wykształca się mózgowie.

Rozwój anatomiczny Z ektodermy różnicuje się neuroektoderma, z której wytwarza się płytka nerwowa (18–19 dzień rozwoju) przekształcająca się w rynienkę nerwową. Między 22–25 dniem rozwoju boki rynienki zrastają się i powstaje cewa nerwowa, której światło określa się jako kanał nerwowy. Nieprawidłowości tego procesu prowadzą do powstawania zespołów dysrafii. Z części głowowej cewy nerwowej wykształcają się pierwotne pęcherzyki mózgowe (pierwszy w 4 tygodniu rozwoju zarodka): przodomózgowie, śródmózgowie, tyłomózgowie. W tym samym czasie powstają zgięcia: ciemieniowe – w miejscu przyszłego śródmózgowia, szyjne – na granicy części mózgowej i rdzeniowej cewy nerwowej oraz mostowe – zwrócone w stronę brzuszną, jest zlokalizowane pomiędzy wymienionymi zgięciami. Z pęcherzyków pierwotnych wykształcają się z czasem pęcherzyki wtórne: kresomózgowie i międzymózgowie z przodomózgowia oraz tyłomózgowie wtórne i rdzeniomózgowie z tyłomózgowia. Z kresomózgowia uwypuklają się symetrycznie dwa pęcherzyki – kresomózgowia boczne, stanowiące zawiązek półkul mózgowych. W międzymózgowiu znajdują się pęcherzyki oczne, z których rozwiną się pęczki wzrokowe i siatkówka.

W 2 miesiącu rozwoju dochodzi do pokrycia międzymózgowia przez kresomózgowie. W kolejnym wytwarza się spoidło przednie a następnie spoidło wielkie. W tym czasie zaczyna także kształtować się móżdżek a z kanału nerwowego głowowej części cewy nerwowej – układ komorowy składający się z dwóch komór bocznych w kresomózgowiu bocznym, łączących się przez otwór międzykomorowy z komorą trzecią znajdującą się w międzymózgowiu oraz wodociągu mózgu łączącego komorę trzecią z komorą czwartą w tyłomózgowiu.

Pod koniec 3 miesiąca większość tętnic mózgu jest już wykształcona.

W 4 miesiącu życia płodowego rozpoczyna się gyryfikacja, która nie kończy się w okresie życia płodowego. W tym samym czasie dochodzi do różnicowania się kory mózgu na korę nową (neocortex) złożoną z 6 warstw, korę dawną (paleocortex) oraz korę starą (archicortex) składające się z 3 warstw. thumb|360px|Schemat rozwoju anatomicznego mózgowia W ontogenetycznie w pełni wykształconym mózgu można wyróżnić następujące części: kresomózgowie kresomózgowie boczne kresomózgowie środkowe międzymózgowie wzgórze podwzgórze niskowzgórze śródmózgowie konary mózgu pokrywa śródmózgowia tyłomózgowie wtórne most móżdżek rdzeniomózgowie rdzeń przedłużony blaszka pokrywowa komory czwartej

Proces migracji Z komórek macierzy znajdującej się wokół komór począwszy od 2. miesiąca zaczynają migrować neuroblasty. Kolejność migracji odpowiada wiekowi filogenetycznemu poszczególnych części mózgowia. Na początku neuroblasty migrują do wzgórza i podwzgórza (2–3. miesiąc), następnie do kory starej (do końca 4. miesiąca) i prążkowia (do końca 6. miesiąca).

Migracja do kory nowej odbywa się najdłużej i prawdopodobnie nie kończy się za życia płodowego (według badań przeprowadzonych przez Petera Erikssona i Freda Gage'a w 1998 r.). Ukierunkowane dojrzewanie neuroblastów rozpoczynające się po zakończeniu migracji jest procesem, dzięki któremu komórki specjalizują się do wykonywania czynności odpowiednich do swej lokalizacji w mózgu. Dojrzałe komórki nerwowe nie posiadają już możliwości podziału.

Dalszy rozwój Istotnymi elementami w toku dalszego rozwoju są mielinizacja oraz wytwarzanie nowych połączeń synaptycznych.

Połączenia synaptyczne są widoczne już w okresie okołoporodowym, natomiast znaczny wzrost ich liczby oraz aktywności obserwuje się podczas zdobywania nowych umiejętności w ciągu życia.

Mielinizacja w ośrodkowym układzie nerwowym odbywa się dzięki oligodendrocytom. Obecność osłonek mielinowych istotnie zwiększa szybkość przewodzenia impulsów przez włókna nerwowe. Przed porodem zmielinizowane są jedynie włókna przebiegające przez podwzgórze oraz w jądrach podkorowych. Dalsza mielinizacja w pierwszych latach życia dotyczy dróg piramidowych oraz układu siatkowatego. W korowych włóknach kojarzeniowych mielinizacja nie kończy się przed 20. rokiem życia.

Kamienie milowe w rozwoju mózgowia DzieńKrok w rozwojuŹródło33pojawia się spoidło tylne33pojawia się pęczek przyśrodkowy przodomózgowia44pojawia się droga suteczkowo-wzgórzowa44pojawia się prążek rdzenny wzgórza51aksony w szypule wzrokowej56pojawia się torebka zewnętrzna56pojawia się prążek krańcowy60 włókna wzrokowe przenikają ośrodek wzroku63pojawia się torebka wewnętrzna63pojawia się sklepienie70pojawia się spoidło przednie77pojawia się hipokamp87,5pojawia się ciało modzelowate157,5zdolność do otwierania oczuKurjak et al. (2004); Campbell et al. (2005)

Znaczenie kliniczne Nieprawidłowości procesów zachodzących podczas rozwoju ośrodkowego układu nerwowego człowieka (mózgowia i rdzenia kręgowego) prowadzą do powstawania wad cewy nerwowej. W okresie płodowym może też dochodzić do krwotoków śródczaszkowych (np. do komór bocznych mózgu).

Przypisy

Bibliografia

Anatomia człowieka. Przewodnik do ćwiczeń. Tom 4 – Centralny układ nerwowy i narządy zmysłów. Wrocław 2000

Kategoria:Embriologia Kategoria:Mózgowie