thumb|Szopka krakowska Konkurs szopek krakowskich (Konkurs na Najpiękniejszą Szopkę Krakowską) – coroczny konkurs organizowany przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, w którym krakowscy szopkarze rywalizują o nagrody w kilku kategoriach wiekowych.
Historia konkursu Pierwszy konkurs szopek krakowskich odbył się 21 grudnia 1937 roku z inicjatywy Zarządu Miejskiego w Krakowie, a zwłaszcza dr. Jerzego Dobrzyckiego. Powodem, dla którego zorganizowano konkurs było obserwowane w latach międzywojennych poważne obniżenie poziomu szopek wytwarzanych przez krakowskich artystów. Do pierwszej edycji konkursu, który odbył się na krakowskim rynku – u stóp pomnika Adama Mickiewicza, zgłoszono 86 prac. Zwycięzcą został 39-letni murarz z Krowodrzy Stanisław Polak, już wówczas uznany twórca szopek. Drugie nagrody przyznano Ludwikowi Głuchowi i Antoniemu Rucie. Nagrody pieniężne ufundował prezydent miasta, zarząd miejski, redakcja „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” (50 zł) i osoby prywatne – pisarz Jan Wiktor i Franciszek Mączyński (obaj po 30 zł). T. Kozłowski, właściciel cukierni „Polar“ ufundował jako nagrody dodatkowe 5 strucli i dwa torty, a kupiec winny J. Grosse ofiarował zwycięzcom dwie butelki starego węgrzyna. W skład jury pierwszego konkursu wszedł sam Jerzy Dobrzycki, redaktor „IKC” Marian Dienstal-Dąbrowa, dr Tadeusz Seweryn, dyr. Ludwik Strojek i dyr. Kazimierz WitkiewiczKronika Krakowa, wyd. Kronika, 1996..
Drugi konkurs odbył się 21 grudnia 1938 roku. Zgłoszono do niego 48 szopek. Zwyciężył Jan Doniec – 38-letni szlifierz litograficzny. Drugą nagrodę otrzymał Antoni Ruta, a dwie trzecie podzielili między siebie Franciszek Tarnowski i Roman Płatkiewicz. Podczas okupacji hitlerowskiej konkursów nie urządzano.
Po wojnie, 21 grudnia 1945 roku, u stóp zburzonego przez Niemców pomnika Adama Mickiewicza ponownie pojawili się szopkarze. Była to III edycja konkursu; zgłoszono do niej 59 szopek. Wśród laureatów znaleźli się Kazimierz Dudzik, Walenty Malik, Tadeusz Ruta i Stefan Mitka.
Od 1946 roku organizatorem konkursu jest Muzeum Historyczne Miasta Krakowa. Odbywa się on w wyznaczony grudniowy dzień (począwszy od lat 60. jest to pierwszy czwartek grudnia). Tego dnia od godziny 9.00 rano przy pomniku Adama Mickiewicza gromadzą się szopkarze ze swoimi pracami, zajmują miejsca na stopniach wokół pomnika i prezentują swoje dzieła publiczności. W samo południe szopkarze formują pochód, na czele którego podąża krakowiak z gwiazdą i przenoszą swoje dzieła do siedziby muzeum – pałacu Pod Krzysztofory, gdzie wkrótce potem rozpoczynają się obrady jurorów. Po trzech dniach, w niedzielę o godzinie 12.00 na uroczystej gali dyrektor muzeum ogłasza wyniki konkursu i otwiera pokonkursową wystawęPokonkursowe wystawy muzeum organizuje od roku 1953., na której prezentowane są wszystkie zakwalifikowane do konkursu szopki. Wystawa trwa zwykle do połowy lutego następnego roku.
Od 2014 krakowskie szopkarstwo znajduje się na krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego – znalazło się wśród pierwszych pięciu zjawisk wpisanych na tę listę. W 2018 zostało także wpisane jako pierwsze polskie zjawisko na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Zasady konkursu Jury konkursu ocenia szopki z każdej kategorii w oparciu o następujące kryteria: nawiązywanie do tradycji dekoracyjność kolorystyka lalki architektura nowatorstwo elementy ruchome i światło ogólne wrażenie estetyczne tradycyjną technologię wykonania
Konkurs jest otwarty, uczestnikami są ludzie różnych zawodów, od robotników po lekarzy i architektów, licznie reprezentowana jest młodzież szkolna i dzieci. Każdy może zgłosić maksimum trzy szopki. Prace oceniane są w kategoriach seniorów, młodzieżowych i dziecięcych.
W kategorii seniorów nagrody przyznaje się w pięciu grupach: szopki duże (powyżej 120 cm wysokości) szopki średnie (od 70,01 do 120 cm) szopki małe (od 20,01 do 70 cm) szopki miniaturowe (do 20 cm) szopki OFF
Każda praca oceniana jest anonimowo. W skład jury konkursu wchodzą historycy, muzealnicy, etnografowie, plastycy. Wielokrotnie w zasiadali w nim prof. Tadeusz Seweryn – wieloletni dyrektor Muzeum Etnograficznego w Krakowie, prof. Roman Reinfuss – kierownik Zakładu Sztuki Ludowej Instytutu Sztuki PAN w Krakowie, prof. Jan Budziło, prof. Witold Chomicz z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Kazimierz Witkiewicz – dyrektor Muzeum Przemysłowego w Krakowie, doc. Wiesław Bieńkowski – prezes Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, znani krakowscy literaci np. Jan Sztaudynger, Adam Polewka, Stefan Otwinowski, Hanna Mortkowicz-OlczakowaLeszek Ludwikowski, Tadeusz Wroński, Tradycyjna Szopka Krakowska, wyd. KAW, Kraków 1978, s. 36., Anna Szałapak – etnograf i pieśniarka Piwnicy pod Baranami i prof. Czesław Robotycki – antropolog kultury.
Laureaci kolejnych edycji Laureaci kolejnych edycji w głównych kategoriach: Rok i numer edycjiI nagroda1937 (I)Stanisław Polak1938 (II)Jan Doniec1945 (III)Kazimierz Dudzik, Jerzy Szymański, Walenty Malik, Ferdynand Solowski, Zdzisław Szewczyk1946 (IV)Stefan Mitka, Zdzisław Dudzik1947 (V)Franciszek Tarnowski, Stefan Mitka, Zdzisław Dudzik1948 (VI)Antoni Ruta1949 (VII)Franciszek Tarnowski1950 (VIII)Wacław Morys1951 (IX)Zdzisław Dudzik, Wacław Morys1952 (X)Wacław Morys, Aleksander Kudłek1953 (XI)Franciszek Tarnowski, Wacław Morys1954 (XII)Franciszek Tarnowski, Zdzisław Dudzik1955 (XIII)Franciszek Tarnowski, Zdzisław Dudzik1956 (XIV)Franciszek Tarnowski, Zdzisław Dudzik1957 (XV)Franciszek Tarnowski, Tadeusz Tarnowski, Zdzisław Dudzik1958 (XVI)Antoni Wojciechowski, Władysław Wiatr1959 (XVII)Zdzisław Dudzik, Władysław Wiatr1960 (XVIII)Władysław Turski, Władysław Wiatr, Adam Kudas1961 (XIX)Wacław Morys, Józef Turski, Zdzisław Dudzik1962 (XX)Zygmunt Grabarski, Zbigniew Grzech, Ferdynand Sadowski, Stanisław Paczyński1963 (XXI)Zbigniew Grzech, Wacław Morys1964 (XXII)Witold Głuch, Wacław Morys, Zbigniew Grzech1965 (XXIII)Wacław Morys, Ferdynand Sadowski, Zygmunt Grabarski I Nagroda – szopki największe I Nagroda – szopki średnieI Nagroda – szopki miniaturowe1966 (XXIV)Zdzisław Dudzik, Wacław Morys, Kazimierz Pietrzyk, Witold GłuchMichał Przeworski, Franciszek Tarnowski, Eugenia Szklarska, Stanisław Fijałnie przyznanoI nagroda1967 (XXV)Tadeusz Gillert, Bronisław Pięcik, Maciej Moszew, Witold Głuch1968 (XXVI)Bronisław Ziółko, Zygmunt Grabarski, Witold Głuch1969 (XXVII)Tadeusz Gillert, Witold Głuch, Bronisław Ziółko1970 (XXVIII)Jan Malik, Zygmunt Grabarski, Witold Głuch1971 (XXIX)Jan Malik I Nagroda – szopki duże I Nagroda – szopki średnie I Nagroda – szopki małe1972 (XXX)Jan Malik, Tadeusz GillertWitold GłuchAleksander Jurkiewicz, Maciej Moszew1973 (XXXI)Jan Malik, Tadeusz GillertStanisław PaczyńskiMaciej Moszew, Jacek Głuch1974 (XXXII)Jan Malik, Tadeusz Gillert, Witold GłuchStanisław PaczyńskiKazimierz Pysz1975 (XXXIII)Jan MalikWitold Głuch, Włodzimierz Łesyk, Stanisław PaczyńskiZygmunt Grabarski, Antoni Wołek, Włodzimierz Malik1976 (XXXIV)Zygmunt GrabarskiWłodzimierz MalikAntoni Wołek, Maciej Moszew1977 (XXXV)Zygmunt Grabarski, Tadeusz GillertBronisław PięcikAntoni Wołek I Nagroda – szopki duże I Nagroda – szopki średnie I Nagroda – szopki małe I Nagroda – szopki miniaturowe1978 (XXXVI)Stanisław Paczyński, Eugeniusz WołkowiczMaciej Moszew, Marek Markowski, Antoni WołekAntoni Wołek1979 (XXXVII)Bronisław PięcikWłodzimierz Malik, Zygmunt Grabarski, Antoni WołekStanisław Malik, Maciej Moszew1980 (XXXVIII)Bronisław PięcikKazimierz Stopiński, Antoni WołekStanisław Malik, Maciej Moszew, Roman Sochacki1981 (XXXIX)Włodzimierz MalikStanisław Paczyński, Antoni KarwalaDariusz Czyż, Ryszard Kijak, Roman Sochacki1982 (XL)Stanisław PaczyńskiBronisław PięcikStanisław Malik, Maciej Moszew1983 (XLI)Bronisław Pięcik, Tadeusz GillertStanisław Malik, Maciej Moszew, Antoni Wołek1984 (XLII)Tadeusz GillertAndrzej MorańskiJan Kirsz1985 (XLIII)Tadeusz GillertZbigniew Gillert, Andrzej MorańskiJan Kirsz, Roman Sochacki1986 (XLIV)Witold Głuch, Leszek ZarzyckiMaciej Moszew, Jan Kirsz1987 (XLV)Witold Głuch, Leszek ZarzyckiAndrzej MorańskiAntoni Wołek1988 (XLVI)Leszek ZarzyckiTadeusz Gillert, Witold GłuchJan Kirsz, Andrzej Wróbel, Ryszard Kijak1989 (XLVII)Witold Głuch, Leszek ZarzyckiAndrzej Morański, Bronisław Pięcik, Ryszard KijakMaciej Moszew1990 (XLVIII)Leszek ZarzyckiAndrzej MorańskiMaciej Moszew1991 (XLIX)Witold GłuchAndrzej MorańskiMaciej MoszewJan Kirsz1992 (L)Stanisław PaczyńskiAndrzej MorańskiMarian Dłużniewski, Tadeusz GillertJan Kirsz1993 (LI)Witold Głuch, Bronisław PięcikAndrzej Morański, Roman SochackiMarian Dłużniewski, Antoni WołekJan Kirsz1994 (LII)Eugeniusz Wołkowicz, Roman WoźniakAndrzej MorańskiJan Kirsz1995 (LIII)Tadeusz GillertRoman Sochacki, Andrzej MorańskiMaciej Moszew, Jan Bieda1996 (LIV)Zbigniew GillertRoman SochackiAndrzej Morański1997 (LV)Zbigniew Gillert, Eugeniusz Wołkowicz, Witold GłuchBronisław PięcikMaciej Moszew1998 (LVI)Witold Głuch (2x), Stanisław PaczyńskiBronisław Pięcik, Roman SochackiMaciej Moszew1999 (LVII)Bronisław PięcikTadeusz GillertMarian Dłużniewski2000 (LVIII)Bronisław PięcikRoman SochackiMaciej Moszew2001 (LIX)Bronisław PięcikRoman SochackiJan KirszJan Kirsz2002 (LX)Bronisław PięcikBronisław PięcikMaciej Moszew* Antoni Wołek* Jan Kirsz2003 (LXI) * Bronisław Pięcik* Tadeusz Gillert* Piotr Stremecki i Małgorzata Malicka * Bronisław Pięcik i Roksana Rutkowska* Roman Sochacki* Marek Głuch * Marzena Krawczyk* Maciej Moszew* Kazimierz Stopiński * Marian Dłużniewski* Jan Kirsz 2004 (LXII) Bronisław Pięcik Roman Sochacki Maciej Moszew Jan Kirsz 2005 (LXIII) Bronisław Pięcik Roman Sochacki Maciej Moszew Jan Kirsz 2006 (LXIV) Bronisław Pięcik Leszek Zarzycki Maciej Moszew Wiesław Barczewski 2007 (LXV) * Bronisław Pięcik* Leszek Zarzycki Leszek Zarzycki Maciej Moszew Jan Kirsz2008 (LXVI) Leszek Zarzycki nie przyznano Maciej Moszew Jan Kirsz2009 (LXVII) Leszek Zarzycki Bronisław Pięcik Maciej Moszew Jan Kirsz2010 (LXVIII) Marek, Renata, Edward i Marek Markowscy Piotr Michalczyk Maciej Moszew Wiesław Barczewski2011 (LXIX) * Władysław Słaboński* Leszek Zarzycki Stanisław Malik Maciej Moszew Wiesław Barczewski2012 (LXX) * Zbigniew Gillert* Leszek Zarzycki * Dariusz Czyż* Zbigniew Zyman * Marian Dłużniewski* Maciej Moszew Wiesław Barczewski2013 (LXXI) Leszek Zarzycki * Dariusz Czyż* Zbigniew Gillert Marian Dłużniewski i Marzena Krawczyk * Wiesław Barczewski* Jan Kirsz2014 (LXXII) Renata, Edward i Marek Markowscy Dariusz Czyż Maciej Moszew Jan Kirsz2015 (LXXIII) Nagroda Grand Prix:* Leszek ZarzyckiI nagroda:* Maciej Moszew* Zbigniew Zyman Stanisław Malik Kazimierz Stopiński Wiesław Barczewski2016 (LXXIV) Tadeusz Gillert Maciej Moszew Dariusz Czyż Jan Kirsz2017 (LXXV) Marek, Renata, Edward i Artur Markowscy Maciej Moszew Wiesław Barczewski * Andrzej Wróbel* Jakub Zawadziński 2018 (LXXVI) Kryspin Wolny Renata i Edward Markowscy Wiesław Barczewski Jan Kirsz 2019 (LXXVII) * Zbigniew Zyman* Leszek Zarzycki * Zbigniew Gillert* Dariusz Czyż Maciej Moszew Zbigniew Madej2020 (LXXVIII) Leszek Zarzycki Maciej Moszew Jakub Zawadziński Jan Kirsz2021 (LXXIX) Józef Madej Maciej Moszew * Zbigniew Madej* Wiesław Barczewski Jan Kirsz2022 (LXXX) Zbigniew Gillert * Maciej Moszew* Marek Markowski jr * Jakub Zawadziński* Wiesław Barczewski Zbigniew Madej2023 (LXXXI) * Renata Markowska* Józef Madej * Leszek Zarzycki* Stanisław Malik* Krzysztof Delkowski, Małgorzata Konieczny Zbigniew Madej * Zbigniew Madej* Jan Kirsz2024 (LXXXII) Zbigniew Zyman Leszek Zarzycki * Wiesław Barczewski* Jakub Zawadziński * Dorota Bury-Nabiałkowska* Zbigniew Gillert* Jan Kirsz2025 (LXXXIII) * Marek Markowski, Marek Markowski (jun.)* Aleksander Wełna Filip Fotomajczyk * Jakub Zawadziński* Andrzej Wróbel Kamil Proksch, Aleksander Proksch
Zobacz też Szopki krakowskie
Przypisy
Bibliografia Tadeusz Wroński, Konkursy szopek krakowskich, wyd. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Kraków 1973. Leszek Ludwikowski, Tadeusz Wroński, Tradycyjna Szopka Krakowska, wyd. Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1978.