Społeczeństwo tradycyjne, społeczeństwo preindustrialne – typ społeczeństwa, które nie osiągnęło jeszcze etapu społeczeństwa przemysłowego, nowoczesnego. Pojęcie to obejmuje szereg różnych zbiorowości od współcześnie istniejących grup zbieracko-łowieckich do społeczeństw funkcjonujących w ramach średniowiecznych państw Europy.
Ten typ społeczeństwa charakteryzuje się dużym odsetkiem ludności zamieszkałej na wsiach; niewielką ruchliwością przestrzenną; ustnym przekazem informacji i wysokim analfabetyzmem; nieformalną kontrolą społeczną; gospodarką opartą na rolnictwie i rzemiośle, gdzie podstawową jednostką gospodarczą jest gospodarstwo domowe; brakiem indywidualizmu jednostek; niewielką rolą pieniądza w kształtowaniu stosunków społecznych; niewielką zmiennością tożsamości jednostek; dominacją grup pierwotnych nad wtórnymi; homogeniczną kulturą i nierozwiniętym podziałem pracy.
Charakterystyka społeczeństwa tradycyjnego Max Weber przeciwstawiał społeczeństwo tradycyjne kapitalistycznemu, w którym wykształciła się mechanizacja pracy pozwalająca na masową produkcję, a własność nie była związana z dziedziczoną pozycją społeczną, tylko z działaniem indywidualnych przedsiębiorców na rynku. Charakterystycznym dla społeczeństwa tradycyjnego jest też osobista zależność pracowników od pracodawców, zarówno w przypadku niewolników, jak i chłopów; ograniczenie handlu, które sprowadza się do funkcjonowania wyłącznie rynków dóbr luksusowych; partykularystycznymi prawami, odmiennie stosowanymi do różnych klas i grup społecznych; brak dążenia do zysku, a jedynie dążenie do zaspokajania bieżących potrzeb.
W ujęciu Talcotta Parsonsa role, grupy i stosunki społeczne mają niewyspecjalizowany charakter; możliwość wykonywania ról w grupach, do których jednostka może należeć, jest związana z dziedzicznym statusem; rekrutacja do grup ma charakter osobisty i jest niezależna od kompetencji jednostek, które w tych grupach mają odgrywać określone role; tożsamość wynika z przynależności do zbiorowości, a nie z indywidualnej działalności jednostki; akceptowana jest ekspresja emocji w odróżnieniu od społeczeństwa nowoczesnego, w którym nie należy ich ujawniać, a zamiast tego należy działać racjonalnie i obiektywnie.
Różnice między społeczeństwem tradycyjnym i nowoczesnym Poszerzoną charakterystykę społeczeństwa tradycyjnego przedstawił Marek Szczepański, przeciwstawiając je społeczeństwu nowoczesnemu w kontekście procesów modernizacji. W analizie tej uwzględnił kilka zbiorów cech: cechy organizacyjne, osobowości członków społeczeństw, społeczno-kulturowe, polityczne i techniczno-ekonomiczne.
+ Cechy różnicujące społeczeństwo tradycyjne i przemysłoweTradycyjneNowoczesneOsobowość członków społeczeństwa dominuje autorytarna, a poziom empatii jest niski orientacja na przeszłość potrzeba osiągnięć jest niewielka fatalizm wyrażający się w poczuciu bezsilności wobec świata przyrody konformizm dominuje osobowość demokratyczna (liberalna), a poziom empatii jest wysoki orientacja na teraźniejszość i przyszłość wystęouje duża potrzeba osiągnięć brak posatw fatalistycznych, przekonanie o możliwości opanowania świata przyrody innowacyjnośćCechy społeczno-kulturowe dominują struktura hierarchiczna, przeważają więzi rodzinne podstawą porządku społecznego jest status, dominują pozycje przypisane przeważają zachowania konwencjonalne w działaniu widoczny jest partykularyzm wskaźniki skolaryzacji są niskie wiedza ma charakter przednaukowy, z dominacją sfery sacrum dominuje struktura klasowo-warstwowa, przeważają więzi rzeczowe podstawą porządku społecznego jest kontrakt, dominują pozycje osiągane przeważają zachowania niekonwencjonalne w działaniu widoczny jest uniwersalizm wskaźniki skolaryzacji są wysokie wiedza ma charakter naukowy, z dominacją sfery profanumCechy organizacyjne zbiorowości liczą niewielu członków izolacja i homogeniczność zbiorowości wieś jest podstawową jednostką organizacji przestrzennej zbiorowości liczą wielu członków otwartość i heterogeniczność zbiorowości miasto jest podstawową jednostką organizacji przestrzennejWładza (cechy polityczne) usankcjonowana sakralnie oparta na charyzmie lub tradycji sprawowana przez nielicznych członów elit usankcjonowana świecko legalna szerokie uczestnictwo w sprawowaniu władzy i pluralizm instytucji politycznychCechy techniczno-ekonomiczne autarkiczność proste technologie i prosty podział pracy niski PKB per capita i gospodarka niskotowarowa gospodarka oparta na rolnictwie brak samowystarczalności złożone technologie i złożony podział pracy wysoki PKB per capita i gospodarka wysokotowarowa gospodarka oparta na przemyśle i usługach
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Typologia społeczeństw