Szczoteczniczka (Lophuromys) – rodzaj ssaków z podrodziny sztywniaków (Deomyinae) w obrębie rodziny myszowatych (Muridae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 89–180 mm, długość ogona 24–133 mm, długość ucha 10–26 mm, długość tylnej stopy 13–27,5 mm; masa ciała 17–142 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1866 roku niemiecki zoolog Wilhelm Peters w artykule zatytułowanym „Informacje o nowych lub niewystarczająco poznanych nietoperzach (Vampyrops, Uroderma, Chiroderma, Ametrida, Tylostoma, Vespertilio, Vesperugo) i gryzoniach (Tylomys, Lasiomys)”, opublikowanym w czasopiśmie „Monatsberichte der Königlichen Preussische Akademie des Wissenschaften zu Berlin”. Jednak nazwa – Lasiomys – którą nadał nowemu taksonowi, okazała się zajęta przez rodzaj ssaków z rodziny chomikowatych, dlatego w 1874 roku Peters nadał temu taksonowi nową nazwę Lophuromys. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) szczoteczniczka rudobrzucha (L. sikapusi).
Etymologia Lasiomys: gr. λασιος lasios ‘włochaty, kudłaty‘; μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Lophuromys: lophos ‘grzebień, pióropusz’; ουρα oura ‘ogon’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Neanthomys: gr. νεανθης neanthēs ‘świeży’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Neanthomys giaquintoi (= Lophuromys flavo-punctatus ). Kivumys: prowincja i jezioro Kiwu, Zair (obecnie Demokratyczna Republika Konga); μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Lophuromys woosnami .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki zgrupowane w dwóch podrodzajach: Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNLophuromysLophuromys melanonyxPetter, 1972szczoteczniczka czarnopazurowagatunek monotypowyendemit Etiopii (wyżyny Wielkich Rowów Afrykańskich); zakres wysokości: powyżej 3200 m n.p.m.DC: 12–18 cmDO: 3–9,9 cmMC: 60–124 gLophuromysLophuromys flavopunctatusO. Thomas, 1888szczoteczniczka żółtoplamagatunek monotypowyendemit Etiopii (kilka miejsc na zachód od Wielkich Rowów Afrykańskich); zakres wysokości: 1900–3000 m n.p.m.DC: 12,5–12,9 cmDO: 5,6–6,8 cmMC: około 69 gLophuromysLophuromys menageshaeLavrenchenko, W.N. Verheyen, E. Verheyen, Hulselmans & Leirs, 2007szczoteczniczka czarnawagatunek monotypowyendemit Etiopii (górskie lasy na zachód od Wielkich Rowów Afrykańskich); zakres wysokości: 2100–2600 m n.p.m.DC: 12,9–14,3 cmDO: 6–7,5 cmMC: 72–77 gLophuromysLophuromys brevicaudusOsgood, 1936szczoteczniczka krótkoogonowagatunek monotypowyendemit Etiopii (wysokie płaskowyże na zachód i wschód od Wielkich Rowów Afrykańskich); zakres wysokości: powyżej 2400 m n.p.m.DC: 9,6–13,4 cmDO: 5–6,6 cmMC: 29–60 gLophuromysLophuromys pseudosikapusiLavrenchenko, W.N. Verheyen, E.K. Verheyen, Hulselmans & Leirs, 2007szczoteczniczka białopazurowagatunek monotypowyendemit Etiopii (las Sheka); zakres wysokości: około 1930 m n.p.m.DC: 13–13,8 cmDO: 7,8–8,6 cmMC: 53–67 gLophuromysLophuromys simensisOsgood, 1936gatunek monotypowyendemit Etiopii (góry Semien i obszar jeziora Tana na zachód od Wielkich Rowów Afrykańskich); zakres wysokości: 1600–3800 m n.p.m.DC: 11,4–14,5 cmDO: 5,8–8,5 cmMC: 37–74 gLophuromysLophuromys brunneusO. Thomas, 1906szczoteczniczka brunatnagatunek monotypowyendemit Etiopii (górskie lasy na zachód od Wielkich Rowów Afrykańskich); zakres wysokości: powyżej 1800 m n.p.m.DC: 10,1–13,8 cmDO: 5,5–8,4 cmMC: 38–76 gLophuromysLophuromys huttereriW.N. Verheyen, Colyn & Hulselmans, 1996szczoteczniczka równikowagatunek monotypowyendemit Demokratycznej Republiki Konga (kilka miejsc w Kotlinie Konga na lewym brzegu rzeki Kongo; granice zasięgu niepewne)DC: 9,4–11,4 cmDO: 5,9–6,1 cmMC: brak danychLophuromysLophuromys nudicaudusE. Heller, 1911szczoteczniczka ognistobrzucha2 podgatunkiod rzeki Cross (Nigeria) na wschód do rzeki Ubangui (Republika Środkowoafrykańska), na południe do południowo-zachodniego Konga, wyspa Bioko (Gwinea Równikowa); zapisy na prawym brzegu rzeki KongoDC: 8,9–11,9 cmDO: 4,7–7,4 cmMC: 29–52 gLophuromysLophuromys roseveariW.N. Verheyen, Hulselmans, Colyn & Hutterer, 1997szczoteczniczka górskagatunek monotypowyendemit Kamerunu (góra Kamerun); zakres wysokości: 1200–3100 m n.p.m.DC: 10,4–14,1 cmDO: 5–7,8 cmMC: 49–88 gLophuromysLophuromys angolensisW.N. Verheyen, Dierckx & Hulselmans, 2000szczoteczniczka angolańskagatunek monotypowypołudniowo-zachodnia Demokratyczna Republika Konga (na wschód od rzeki Kongo) i północno-zachodnia Angola; zakres wysokości: około 2600 m n.p.m.DC: 11,5–15,4 cmDO: 5,1–8,8 cmMC: 43–71 gLophuromyscentruj|150pxLophuromys sikapusi(Temminck, 1853)szczoteczniczka rudobrzuchagatunek monotypowyod Gwinei i Senegalu na wschód do Nigerii i Kamerunu, na północ od rzeki Sanaga; zakres wysokości: około 1700 m n.p.m.DC: 11–14,5 cmDO: 5,8–7,5 cmMC: 34–87 gLophuromyscentruj|100pxLophuromys ansorgeide Winton, 1896szczoteczniczka czekoladowagatunek monotypowypołudniowy Kamerun, na południe od rzeki Sanaga, na wschód przez Kotlinę Konga do Ugandy i KeniiDC: 10–16,5 cmDO: 4,9–9,1 cmMC: 45–111 gLophuromysLophuromys rahmi W.N. Verheyen, 1964szczoteczniczka nadpotokowagatunek monotypowyWielki Rów Zachodni wokół jeziora Kiwu (wschodnia Demokratyczna Republika Konga i Rwanda); zakres wysokości: 1900–2500 m n.p.m.DC: 9,5–11,6 cmDO: 4,8–5,6 cmMC: 30–45 gLophuromysLophuromys dieterleniW.N. Verheyen, Hulselmans, Colyn & Hutterer, 1997szczoteczniczka popielatagatunek monotypowyendemit Kamerunu (góra Oku); zakres wysokości: powyżej 2000 m n.p.m.DC: 11,3–12,8 cmDO: 7,4–7,7 cmMC: 49–62 gLophuromysLophuromys eisentrauti Dieterlen, 1978szczoteczniczka lefońskagatunek monotypowyendemit Kamerunu (znany tylko z miejsca typowego na górze Lefo na płaskowyżu Bamileke); zakres wysokości: 1800–1900 m n.p.m.DC: 8,8–9,4 cmDO: 5,1–5,3 cmMC: brak danychLophuromysLophuromys aquilus(F.W. True, 1892)szczoteczniczka ciemnagatunek monotypowyendemit Tanzanii (góra Kilimandżaro); zakres wysokości: 1700–3600 m n.p.m.DC: 11,7–14,5 cmDO: 6,6–8,4 cmMC: 36–80 gLophuromysLophuromys zena Dollman, 1909}szczoteczniczka kenijskagatunek monotypowyendemit Kenii (Góry Aberdare i góra Kenia)DC: 10–8 13,9 cmDO: 4,2–8,8 cmMC: 34–70 gLophuromysLophuromys chrysopusOsgood, 1936szczoteczniczka złotonogagatunek monotypowyendemit Etiopii (górskie lasy po obu stronach Wielkich Rowów Afrykańskich); zakres wysokości: 1200–2760 m n.p.m.DC: 10–13 cmDO: 7,2–8,7 cmMC: 32–59 gLophuromysLophuromys stanleyi W.N. Verheyen, Hulselmans, Dierckx, Mulungu, Leirs, Corti & E. Verheyen, 2007szczoteczniczka ruwenzorskagatunek monotypowygóry Ruwenzori (wschodnia Demokratyczna Republika Konga i południowo-zachodnia Uganda); zakres wysokości: około 3700 m n.p.m.DC: 11,3–12,6 cmDO: 4–8 cmMC: 36–55 gLophuromysLophuromys verhageniW.N. Verheyen, Hulselmans, Dierckx & E. Verheyen, 2002szczoteczniczka meruańskagatunek monotypowyendemit Tanzanii (góra Meni); zakres wysokości: 2300–3600 m n.p.m.DC: 11,2–14 cmDO: 4,3–6,1 cmMC: 40–64 gLophuromysLophuromys sabuniW.N. Verheyen, Hulselmans, Dierckx, Mulungu, Leirs, Corti & E. Verheyen, 2007szczoteczniczka wyżynnagatunek monotypowyendemit Tanzanii (płaskowyż Ufipa); zakres wysokości: około 1750 m n.p.m.DC: 11,2–14,5 cmDO: 3–8 cmMC: 38–87 gLophuromysLophuromys chercherensisLavrenchenko, W.N. Verheyen, E. Verheyen, Hulselmans & Leirs, 2007szczoteczniczka etiopskagatunek monotypowyendemit Etiopii (góry Chercher po wschodniej stronie Wielkich Rowów Afrykańskich); zakres wysokości: 2000–2700 m n.p.m.DC: 11,4–14,5 cmDO: 6–6,5 cmMC: 36–78 gLophuromysLophuromys margarettaeE. Heller, 1912gatunek monotypowywyżyny w zachodniej Ugandzie i Kenii; zakres wysokości: powyżej 2000 m n.p.m.DC: około 12 cmDO: około 8 cmMC: brak danychLophuromysLophuromys machanguiW.N. Verheyen, Hulselmans, Dierckx, Mulungu, Leirs, Corti & E. Verheyen, 2007szczoteczniczka graniowagatunek monotypowypołudniowa Tanzania, północne Malawi i północny Mozambik; zakres wysokości: 2000–2900 m n.p.m.DC: 10,5–13,5 cmDO: 2,4–8,1 cmMC: 38–84 gLophuromysLophuromys kilonzoiW.N. Verheyen, Hulselmans, Dierckx, Mulungu, Leirs, Corti & E. Verheyen, 2007szczoteczniczka leśnagatunek monotypowyendemit Tanzanii (góry Usambara i Uluguru)DC: 11,5–13,9 cmDO: 5–9,4 cmMC: 40–74 gLophuromysLophuromys laticepsO. Thomas & Wroughton, 1907szczoteczniczka płaskogłowagatunek monotypowyWielki Rów Zachodni we wschodniej Demokratycznej Republice Konga, południowo-zachodniej Ugandzie, Rwandzie i Burundi; zakres wysokości: 2400–4000 m n.p.m.DC: 9,9–13,6 cmDO: 5,4–7,6 cmMC: 43–76 gLophuromysLophuromys cinereusDieterlen & Gelmroth, 1974gatunek monotypowyendemit Demokratycznej Republiki Konga (znany tylko z Parku Narodowego Kahuzi-Biéga); zakres wysokości: 2275–2350 m n.p.m.DC: 11–12,9 cmDO: 6,5–7,4 cmMC: 45–56 gLophuromysLophuromys ritaDollman, 1910gatunek monotypowylewy brzeg rzeki Kongo (Demokratyczna Republika Konga i północno-zachodnia Zambia); zakres wysokości: około 1200 m n.p.m.DC: około 10,7 cmDO: około 6,8 cmMC: brak danychLophuromysLophuromys makundiiW.N. Verheyen, Hulselmans, Dierckx, Mulungu, Leirs, Corti & E. Verheyen, 2007szczoteczniczka skrytagatunek monotypowyendemit Tanzanii (góra Hanang); zakres wysokości: powyżej 2000 m n.p.m.DC: 11,8–13,4 cmDO: 5,9–8,5 cmMC: 33–58 gLophuromysLophuromys duduiW.N. Verheyen, Hulselmans, Dierckx & E. Verheyen, 2002szczoteczniczka kongijskagatunek monotypowyendemit Demokratycznej Republiki Konga (głównie nizinne lasy wtórne na północ od rzeki Kongo); zakres wysokości: poniżej 1000 m n.p.m.DC: 8,9–12,4 cmDO: 5,1–7,2 cmMC: brak danychKivumysLophuromys luteogasterHatt, 1934szczoteczniczka żółtobrzuchagatunek monotypowyendemit Demokratycznej Republiki Konga (nizinne lasy deszczowe na północnym wschodzie; granice zasięgu nieznane); zakres wysokości: 700–1100 m n.p.m.DC: 9–11,3 cmDO: 9–11,7 cmMC: 28–41 gKivumysLophuromys medicaudatusDieterlen, 1975szczoteczniczka ryftowagatunek monotypowyWielki Rów Zachodni wokół jeziora Kiwu we wschodniej Demokratycznej Republice Konga i Rwandzie oraz południowo-zachodnia Uganda (Bwindi); zakres wysokości: 1850–2500 m n.p.m.DC: 9,2–11,2 cmDO: 7,3–9,5 cmMC: 29–43 gKivumysLophuromys woosnamiO. Thomas, 1906szczoteczniczka stokowa2 podgatunkigóry Ruwenzori, Kigesi i Wirunga oraz lasy Nyungwe i Kibira (wschodnia Demokratyczna Republika Konga, południowo-zachodnia Uganda, zachodnia Rwanda i północno-zachodnie Burundi); zakres wysokości: 1800–3880 m n.p.m.DC: 10,6–13,5 cmDO: 10,4–13,3 cmMC: 38–64 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Sztywniaki