thumb|Podpisywanie aktu powołującego ICAO, Chicago 1944 Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (, ; , , , , ) – organizacja wyspecjalizowana ONZ zajmująca się opracowywaniem i wdrażaniem międzynarodowych przepisów regulujących bezpieczeństwo międzynarodowej żeglugi powietrznej oraz wspieraniem rozwoju transportu lotniczego w celu zapewnienia bezpiecznego i uporządkowanego rozwoju. Siedziba organizacji znajduje się w Montrealu.

ICAO została powołana w 1944 r. na mocy konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym, a dokładniej części II, od rozdziału VII do rozdziału XIII włącznie.mały|Kraje członkowskie ICAO. Od 15 kwietnia 2019 r. po dołączeniu Dominiki członkami ICAO są 193 państwa.

Historia Początki działalności ICAO wiążą się z uchwaleniem konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym, podpisanej w Chicago 7 grudnia 1944 r., tzw. Konwencji chicagowskiej, na mocy której organizacja została powołana. Zanim jednak konwencja ta została spisana, obowiązywały także inne międzynarodowe konwencje, których celem było stworzenie norm w lotnictwie cywilnym, istniały także organizacje, które miały kontrolować przestrzeganie tych zasad.

Pierwszą międzynarodową konwencją lotniczą była „Konwencja urządzająca żeglugę powietrzną”, podpisana podczas konferencji w Paryżu w 1919 r. Jednym z państw, które złożyło swój podpis, była Polska. Na podstawie konwencji powołana została Międzynarodowa Komisja Żeglugi Powietrznej (, CINA; , ICAN) pod kierownictwem Ligi Narodów, której celem było przyjmowanie wniosków od państw członkowskich w sprawie modyfikacji przepisów oraz załączników do konwencji, a także wprowadzenie tych zmian.

W związku z rozwojem lotnictwa w latach 30. i 40 zaczęły toczyć się dyskusje na temat powojennych rozwiązań w zakresie komunikacji lotniczej. W 1944 r. Departament Stanu USA zaprosił kraje biorące udział w wojnie z Niemcami i Japonią, a także państwa neutralne do Chicago na obrady Międzynarodowej Konferencji Lotnictwa Cywilnego, której głównym celem było m.in. przyjęcie nowej konwencji mającej zastąpić zapisy konwencji paryskiej z 1919 r., co nastąpiło 7 grudnia 1944 r. Członkowie konferencji, w tym przedstawiciele z Polski, przyjęli „Konwencję o międzynarodowym lotnictwie cywilnym”, zastępując w ten sposób Konwencję paryską, a także Konwencję madrycką (iberoamerykańską) z 1926 r. oraz Konwencję hawańską (panamerykańską) z 1928 r.

Na mocy postanowień Konwencji chicagowskiej powołana została organizacja PICAO (), której celem było opracowanie załączników do konwencji oraz utworzenie komisji i komitetów. Jako instytucja PICAO funkcjonowało aż do wejścia konwencji w życie, czyli do 4 kwietnia 1947 r. – tego dnia przekształcono ją w ICAO. W październiku 1947 r. ICAO otrzymała status autonomicznej wyspecjalizowanej organizacji Narodów Zjednoczonych. Wraz z momentem powstania ICAO, CINA zakończyła swoją wieloletnią działalność, a biura jej Sekretariatu zostały przekazane nowej organizacji, która pozostały w nich aż do 1965 r.

Cele i działania organizacji Na podstawie preambuły Konwencji chicagowskiej, wizją organizacji miało być promowanie przyjaźni oraz zrozumienia między ludźmi z całego świata, jak i pokój oraz dobrobyt oparty na systemie międzynarodowego lotnictwa, który byłyby zarządzany w sposób właściwy oraz ekonomiczny, z zagwarantowaniem równych szans dla wszystkich.

Celem działalności ICAO określonym w art. 44 Konwencji chicagowskiej jest „rozwijanie zasad i techniki międzynarodowej żeglugi powietrznej oraz popieranie planowania i rozwoju międzynarodowego przewozu lotniczego”. W praktyce najważniejszymi elementami działalności ICAO są:

ustanawianie międzynarodowych norm i zalecanych metod postępowania w zakresie bezpieczeństwa, ochrony, ułatwień i ochrony środowiska w lotnictwie cywilnym, procedur dla służb żeglugi powietrznej oraz innych dokumentów o charakterze podręczników, wytycznych, czy zbiorów najlepszych praktyk; promowanie liberalizacji rynku międzynarodowego transportu lotniczego, publikowanie danych i analiz statystycznych oraz wydawanie niewiążących zaleceń i wytycznych dotyczących regulacji ekonomicznej tego rynku; rozwój międzynarodowego prawa lotniczego poprzez pracę Komitetu Prawnego ICAO oraz organizowanie konferencji dyplomatycznych w sprawie przyjęcia umów międzynarodowych, dotyczących m.in. przestępstw przeciwko międzynarodowemu lotnictwu cywilnemu, czy odszkodowań; realizowanie projektów pomocy technicznej na zlecenie państw członkowskich; kontrola przestrzegania międzynarodowych norm i zalecanych metod postępowania w formie audytów nadzoru nad bezpieczeństwem i ochroną lotnictwa cywilnego w państwach członkowskich; prowadzenie badań, studiów i analiz prowadzących do rozwoju lotnictwa cywilnego.

ICAO współpracuje ze 193 państwami członkowskimi i grupami interesariuszy, mając na celu osiągnięcie porozumienia w sprawie międzynarodowych norm i zalecanych metod postępowania (, SARPs) oraz polityk wspierających bezpieczny, wydajny, ekonomicznie zrównoważony i ekologiczny sektor lotnictwa cywilnego. SARPs są wykorzystywane przez państwa członkowskie ICAO w celu zapewnienia zgodności funkcjonowania lokalnego lotnictwa i przepisów z normami globalnymi. ICAO tworzy także globalne plany w zakresie bezpieczeństwa i ochrony żeglugi powietrznej oraz kontroluje możliwości w zakresie nadzoru nad lotnictwem w państwach członkowskich w zakresie bezpieczeństwa i ochrony, współpracując z wiodącymi regulatorami: EASA – European Union Aviation Safety Agency FAA – Federal Aviation Administration

Oprócz podstawowej pracy nad międzynarodowymi SARPs i politykami lotniczymi państw członkowskich i przemysłu, a także działalnością z zakresu bezpieczeństwa i ochrony, ICAO monitoruje i opracowuje raporty dotyczące licznych wskaźników wydajności sektora transportu lotniczego oraz koordynuje pomoc państwom członkowskim w realizacji licznych celów w zakresie rozwoju lotnictwa. Działalność ukierunkowana jest na rozwijanie globalnej sieci transportu lotniczego i wspieranie racjonalnych inicjatyw w tym zakresie w celu sprostania zmianom oraz wymaganiom związanym z dynamicznym i ciągłym rozwojem społecznym i gospodarczym.

ICAO współpracuje także z wieloma innymi międzynarodowymi organizacjami lotniczymi, takimi jak: ACI – Airports International Council ECAC – European Civil Aviation Conference EUROCONTROL – European Organisation for the Safety of Air Navigation IATA – International Air Transport Association SITA – Société Internationale de Télécommunications Aéronautiques TIACA – The International Air Cargo Association

Struktura Organizacja składa się z następujących organów:

Zgromadzenie () Rada () Komisja Żeglugi Powietrznej () Komitety Rady (): Komitet Transportu Lotniczego () Komitet Prawny () Komitet ds. Wspierania Służb Żeglugi Powietrznej () Komitet Finansowy () Komitet Zapobiegania Aktom Bezprawnej Ingerencji () Komitet Współpracy Technicznej () Komitet ds. Ochrony Środowiska ()

Sekretariat, któremu podlegają: Biuro Administracyjne () Biuro Prawne () Biuro Żeglugi Powietrznej () Biuro Transportu Lotniczego () Biuro Współpracy Technicznej ()

Konwencja chicagowska wymienia cztery stałe organy ICAO (art. 48-60 Konwencji) – Zgromadzenie, Rada, Komisja Żeglugi Powietrznej oraz Sekretariat.

Na podstawie art. 59 Konwencji zakazuje się zwracania się przez personel o instrukcje oraz przyjmowania ich od jakiejkolwiek władzy poza Organizacją. Obowiązki personelu mają charakter międzynarodowy i żadne z państw członkowskich nie ma prawa wpływania na któregokolwiek ze swych obywateli w związku z wypełnianiem przez nich tych obowiązków. Ponadto każde z państw członkowskich powinno przyznać Przewodniczącemu Rady, Sekretarzowi Generalnemu i innemu personelowi immunitety i przywileje przyznawane podobnemu personelowi innych publicznych organizacji międzynarodowych, w największym możliwym stopniu dopuszczalnym przez prawo konstytucyjne danego państwa (art. 60).

Zgromadzenie Zagadnienia dotyczące Zgromadzenia znajdują się w art. 48 oraz 49 Konwencji. Zgromadzenie zbiera się co najmniej raz na trzy lata i składa się z przedstawicieli wszystkich państw członkowskich. Zgromadzenie powołuje Rada w odpowiednim miejscu i czasie. Istnieje możliwość zwołania nadzwyczajnego zgromadzenia przez Radę lub na życzenie przynajmniej 1/5 państw członkowskich (wcześniej 10 państw członkowskich) skierowane do Sekretarza Generalnego.

Każde z państw członkowskich ma równe prawo do reprezentacji na zebraniach Zgromadzenia, przy czym każde ma prawo do jednego głosu. Do stworzenia quorum na zebraniach Zgromadzenia potrzebna jest większość państw członkowskich. Uchwały Zgromadzenia zapadają większością oddanych głosów.

Do obowiązków Zgromadzenia należy m.in. uchwalanie rocznych budżetów Organizacji oraz decydowanie w sprawach finansowych, rozpatrywanie sprawozdań Rady i podejmowanie w związku z nimi odpowiedniego działania oraz decydowanie we wszelkich sprawach przedłożonych Zgromadzeniu przez Radę oraz rozpatrywanie wniosków dotyczących wprowadzenia zmian lub poprawek do przepisów Konwencji.

Rada Rada jest organem stałym, odpowiedzialnym przed Zgromadzeniem. Składa się z przedstawicieli 36 państw członkowskich, wybieranych na trzyletnią kadencję przez Zgromadzenie. Każde wakujące miejsce w Radzie powinno być obsadzone przez Zgromadzenie w możliwie krótkim czasie. Wybierając członków Rady przez Zgromadzenie zapewnia się odpowiednią reprezentację określonym państwom, które startują w trzech grupach:

państwa, które odgrywają główną rolę w dziedzinie przewozów lotniczych; państwa nie reprezentowane z innego tytułu, a mające największy wkład w dostarczaniu udogodnień dla międzynarodowej cywilnej żeglugi powietrznej; państwa nie reprezentowane z innego tytułu, a których wybór zapewnia reprezentowanie w Radzie wszystkich głównych rejonów geograficznych świata.

Rada wybiera swojego Przewodniczącego () na okres trzech lat z możliwą reelekcją. Nie posiada on prawa do głosu. Ze swoich członków Rada wybiera jednego lub więcej wiceprzewodniczących, którzy zachowują prawo głosowania w czasie, gdy pełnią funkcje Przewodniczącego. Przewodniczący nie musi być wybrany spośród przedstawicieli członków Rady, lecz jeżeli jeden z przedstawicieli członków Rady zostanie wybrany Przewodniczącym, jego miejsce w Radzie uważa się za wakujące, a Państwo które wybrany reprezentował, wyznacza nowego przedstawiciela.

Do obowiązków Przewodniczącego należy zwoływanie zebrań Rady, Komitetu Przewozu Lotniczego i Komisji Żeglugi Powietrznej, działanie w charakterze przedstawiciela Rady oraz wykonywanie w imieniu Rady czynności zleconych Przewodniczącemu przez Radę.

1 stycznia 2020 r. stanowisko Przewodniczącego Rady objął Salvatore Sciacchitano z Włoch. + Przewodniczący RadyNrPrzewodniczący RadyPaństwoLata sprawowania urzędu1Edward Pearson Warner1947 – 19572Walter Binaghi1957 – 19763Assad Kotaite1976 – 20064Roberto Kobeh Gonzalez2006 – 20135Olumuyiwa Benard Aliu2013 – 20196Salvatore Sciacchitano Włochy2020 – obecnie Obecny skład Rady został wybrany 1 października 2019 r. podczas 40. Zgromadzenia. Grupa 1 (największe znaczenie)Grupa 2 (duży wkład)Grupa 3 (reprezentacja geograficzna) Australia Brazylia Kanada Chiny Francja Niemcy Włochy Japonia Rosja Wielka Brytania Stany Zjednoczone Argentyna Kolumbia Egipt Finlandia Indie Meksyk Holandia Nigeria Arabia Saudyjska Singapur Południowa Afryka Hiszpania Kostaryka Wybrzeże Kości Słoniowej Dominikana Gwinea Równikowa Grecja Malezja Paragwaj Peru Korea Południowa Sudan Tunezja Zjednoczone Emiraty Arabskie Zambia

Podczas kolejnego zgromadzenia, 1 października 2022 roku Rosja przegrała głosowanie o ponowny wybór do rady, z uwagi na dokonanie inwazji na Ukrainę i zagrożenia stwarzane przez to dla lotnictwa cywilnego, a nadto dokonaną konfiskatę leasingowanych samolotów i ich podwójną rejestrację we własnym rejestrze.

Komisja Żeglugi Powietrznej