Probużna (ukr. Пробіжна) – wieś (dawniej miasteczko) na Ukrainie, w rejonie czortkowskim obwodu tarnopolskiego, w hromadzie Kolędziany. Liczy niecałe 2000 mieszkańców.
W 1959 roku do Probużnej włączono wieś Hryńkowce.
Historia Probużna po raz pierwszy wspomniana jest w dokumentach w 1564 roku. Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1565 roku położone było w XVI wieku w województwie podolskimZenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 166.. W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Probużna w powiecie husiatyńskim (od 1925 powiatu kopyczynieckiego) w województwie tarnopolskim. W 1921 roku liczyło 3136 mieszkańcówWedług publikacji: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XV – Województwo Tarnopolskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923.. Historia nadania praw miejskich jest niejasna, ale wiadomo, że w 1785 roku prawa te zostały odnowione. Po 1939 roku Probużna ponownie stała się wsią, a między 1940 a 1959 rokiem była centrum powiatowym.
W latach 1943–1945 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali tutaj 37 Polaków, w tym naczelnika poczty Emila ZadorożnegoKubów, Władysław. Terroryzm na Podolu. Warszawa, 2003. Pamięci Tych, którzy zginęli z rąk OUNUPA tylko dlatego, że byli Polakami - rekord Emila Zadorożnego na str. 66 ISSN 1507 – 9996: "Wtedy nastąpił atak na miasteczko i banderowcy "zabili Zadorożnego Milka, chłopców taty zabili, bo on biegł ratować pocztę" (przyp. chodzi o starą pocztę w miasteczku). Zadorożny biegł ratować i jego zastrzelono po drodze."
Położenie Probużna Stara i Nowa, położona 20 km na południowy zachód od Husiatyna, graniczy od wschodu z Tłustem, od południa z Hryńkowcami, od zachodu ze Szwajkowcami, a od północy z Żabińcami. Region charakteryzuje się wybitnie żyzną glebą podolską, sprzyjającą rolnictwu.
Demografia W 1857 roku miejsco- 28 wość liczyła 2189 mieszkańców, a w 1880 roku - 2364. Wtedy też, w latach 80-tych XIX wieku, co wtorek odbywały się popularne i chętnie uczęszczane targi, szczególnie na woły, z uwagi na liczne gorzelnie w okolicy. W 1885 roku w Probużnie kwitło rzemiosło i handel. Działał tu mosiężnik, złotnik, kołodziej, piekarz oraz stolarz. Rzemiosłem zajmowali się również szklarze, szewcy, tkacze, kuśnierze i krawcy, których było najwięcej. Funkcjonowali także balwierze, mydlarz, kowale i waciarz. Miejscowi rzeźnicy, handlarze skórami, mąką i przędziwem oraz kramarze dbali o zaopatrzenie mieszkańców. W miasteczku działała gorzelnia, młyn oraz propinacja. Obecni byli także spekulant pieniędzmi, faktor i liczni szynkarze. Powstała też szkoła etatowa z dwoma nauczycielami oraz kasa pożyczkowa gminy z kapitałem 2726 złotych reńskichKargol, Tomasz (2019). Galicyjskie miasta i miasteczka w józefińskim katastrze gruntowym. Tom XIX: Barysz, Jazłowiec, Jezierzany i Probużna. Towarzystwo Wydawnicze Historia Iagellonica. ISBN 978-83-66304-23-9.
Aspekt demograficzny i społeczny Probużny uzupełnia jej struktura wyznaniowa. Katolicy, którzy przed II wojną światową stanowili część mieszkańców, przynależeli do parafii Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Żabińcach (wcześniej parafią był pobliski Sidorów). W 1910 roku powstał tu murowany kościół filialny, co było wyrazem umacniania tej wspólnoty. Grekokatolicy mieli swoje parafie w Nowej i Starej Probużnie, a liczba ich wiernych oscylowała wokół 1890 osób w końcu XIX wieku, co świadczy o silnej obecności tej wspólnoty wyznaniowej.
Zabytki Synagoga w Probużnej Zespół dworski, w miejscowości znajdują się pozostałości zespołu dworskiego, którego właścicielami byli Drohojowscy.
Ludzie Urodził się tu Jan Kamiński – doktor medycyny, tytularny generał brygady Wojska Polskiego.
Z tego miasta pochodził także Eliasz Kubrik, dziadek reżysera Stanleya Kubricka.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kolędziany (hromada) Kategoria:Wsie w rejonie czortkowskim Kategoria:Prywatne miasta szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo podolskie)