Zawisza Czarny (Zawisza Czarny II) – jacht morski należący do Związku Harcerstwa Polskiego.

Historia jachtu Jacht został zbudowany w 1952 roku jako statek rybacki, a od 1961 roku, po dokonanej przebudowie jest eksploatowany jako żaglowiec. Nazwa pochodzi od rycerza Zawiszy Czarnego z Garbowa, będącego wzorem cnót rycerskich. Jest to drugi z harcerskich jachtów o tej samej nazwie, po jachcie zakupionym w 1934 roku i używanym do wybuchu II wojny światowej. Popularnie nazywany Zawias.

Drugi „Zawisza Czarny” to stalowy, trzymasztowy szkuner z ożaglowaniem typu Va Marie. Jednostkę zbudowano na bazie kadłuba statku rybackiego (lugrotrawlera typu B 11) „Cietrzew”, zwodowanego w 1952 roku w Stoczni Północnej w Gdańsku, który wraz z całą serią statków tego typu, potocznie nazywanych „ptaszkami”, został wycofany z eksploatacji z powodu złej stateczności i zatonięcia dwóch z nich. Początkowo w 1957 roku zamierzano przebudować go na statek ratowniczy, czego nie zrealizowano.

Służba w ZHP Statek został w lutym 1960 roku przekazany ZHP przez Ministerstwo Żeglugi, po czym zapadła decyzja o przebudowie go na żaglowiec. Prace prowadziła w 1960 roku Gdyńska Stocznia Remontowa, a dokończyła w kolejnym roku Stocznia Marynarki Wojennej. Między innymi obniżono i zmieniono pokładówkę, dodano podstępkę z balastem 45 ton, w ładowni utworzono pomieszczenia mieszkalne i postawiono trzy maszty. Pod bukszprytem znajduje się rzeźba – galion, przedstawiający głowę słynnego rycerza Zawiszy Czarnego. Część źródeł podaje, że jest to oryginalny galion, który zdobił dziób dawnego harcerskiego szkunera o tej samej nazwieStrona Harcerskiego Ośrodka Morskiego w Szczecinie , natomiast część, że jest to wierna kopia pierwotnego galionuPor. kpt. Stanisław Ludwig, "Morze", 5/1961, oraz strona "Facta Nautica" .

Banderę podniesiono 15 lipca 1961 roku, a kapitanem został delegowany z Marynarki Wojennej kmdr Bolesław Romanowski. W pierwszy rejs żaglowiec wyruszył do Leningradu i Helsinek, a w 1962 roku na czele harcerskiej flotylli Czerwonych Żagli popłynął do Helsinek na Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów. Ponieważ podczas rejsu okazało się, że żaglowiec jest bardzo nawietrzny, po powrocie trafił do Stoczni Remontowej w Gdańsku, gdzie dokonano zmiany ustawienia jego masztów.

W sezonie zimowym 1965-1966 statek (pod dowództwem kpt. mar. Zbigniewa Frąszczaka, również oddelegowanego z Marynarki Wojennej) został przebudowany w Szczecińskiej Stoczni Remontowej Gryfia. W miejsce okrągłej rufy typowej dla statków rybackich, wykonano nową rufę z pawężą i nawisem, co „Zawiszy” dało bardziej typową dla żaglowca sylwetkę oraz przedłużyło kadłub o ponad 2 metry. Oprócz tego na fokmaszcie dodano bryfok, zainstalowano dodatkowe zbiorniki wody słodkiej i chłodnię prowiantową, wymieniono silnik z June Munktell 1003MV o mocy 300 KM na Deutsche Werke Kiel 6Mu421 o mocy 390 KM pochodzący z lugrotrawlera „Korab II”, a agregaty prądotwórcze wymieniono na prawie nowe, też przeniesione z lugrotrawlera „Korab. Po dodaniu bryfoka maksymalna powierzchnia żagli wzrosła z 439 do 625 m² (powierzchnia zasadniczego ożaglowania nie uległa zmianie), a przebudowa polepszyła własności morskie żaglowca.

W następnych latach Zawisza (w dalszym ciągu pod dowództwem kpt. Frąszczaka) głównie odbywał rejsy bałtyckie, ale także i dalsze, jak np.: rejs do Wielkiej Brytanii (1966 – Londyn), rejs dookoła Islandii (1969), rejs na Wyspy Kanaryjskie (1970), ponowny rejs do Wielkiej Brytanii (1971 – Plymouth). W 1972 roku po raz pierwszy wziął udział w Operacji Żagiel, na trasie Helsinki – Falsterbo, zajmując 5. miejsce w klasie B, a w 1974 roku wziął udział w Operacji Żagiel ponownie. W 1976 roku Zawisza pożeglował do USA na obchody 200-lecia państwa.

Zimą 1979/1980 statek przeszedł gruntowny remont z m.in. wymianą pokładówki na przedłużoną nadbudówkę oraz modernizacją pomieszczeń. Silnik pomocniczy wymieniono na wysokoprężny nawrotny silnik Deutsche Werke Kiel 6Mu423, zamontowany pierwotnie na poniemieckim holowniku „Niedźwiedź” (dawnym dozorowcu pogranicza DP-86), o mocy 390 KM (wbrew rozpowszechnionej opinii, nie pochodził on z okrętu podwodnego).

thumb|left|Zawisza Czarny przy kei w Gdyni, widok od rufy thumb|left|Zawisza Czarny w Helu, maj 2015 r.

W dniu 3 czerwca 1984 roku, w trakcie regat atlantyckich Cutty Sark Tall Ships’ Races, w rejonie Bermudów, w bardzo trudnych warunkach pogodowych, uratowano osiem osób z załogi żaglowca Marques, który zatonął w gwałtownym szkwale. Po wzięciu rozbitków na pokład Zawisza, pomimo wysokiego stanu morza i bardzo silnego wiatru, pozostał w rejonie wypadku poszukując pozostałych ofiar, po czym powrócił z ocalałymi na Bermudy. Kapitanem statku był wówczas j.kpt.ż.w. Jan Sauer.

W 1978 roku jacht wziął udział w Światowym Festiwalu Młodzieży i Studentów w Hawanie

W latach 1989–1990, przy okazji uczestnictwa w XIII Festiwalu Młodzieży i Studentów w Pjongjangu, opłynął dookoła kulę ziemską, płynąc przez Kanał Sueski, następnie Kanał Panamski. Rejs trwał 392 dni, a statek pokonał 34 170 mil morskich. W latach 1996–1999 żaglowiec odbył ponad trzyletni rejs etapowy, w trakcie którego przebył 87 500 mil morskich i odwiedził 551 portów. Dowodziło nim wówczas 11 kapitanów, a brało udział 2522 uczestników. Dwukrotnie (25 stycznia i 2 lutego 1999 roku) opłynął przylądek Horn.

W swych rejsach Zawisza, tak jak jego poprzednik, realizuje cele statutowe harcerstwa. Należały do nich w 2000 roku Rejsy Pokoju z międzynarodową załogą, z młodzieżą państw ogarniętych konfliktami zbrojnymi na Bliskim Wschodzie.

W 2000 roku statek przeszedł gruntowny remont, z modernizacją pomieszczeń.

Od 2006 roku uczestniczy w programie Zobaczyć Morze, a od 2011 roku rokrocznie Zawiszą harcerze przewożą Betlejemskie Światło Pokoju dla skautów z Bornholmu i Karlskrony.

Między październikiem 2020 a marcem 2021 roku statek przeszedł kolejny remont. Udało się odnowić część poszycia i wręg oraz wymienić część ścian nadbudówki. Odświeżono wszystkie magazyny na statku, wymieniono agregaty i przeprowadzono gruntowny remont głównej tablicy rozdzielczej.

31 sierpnia 2022 roku Związek Harcerstwa Polskiego ogłosił konkurs w celu wyłonienia nowego armatora swojej flagowej jednostki.

16 listopada 2023 roku żaglowiec wyruszył do stoczni w Darłowie, aby odbyć remont klasowy.

19 lipca 2024 roku „Zawisza Czarny” wyruszył w pierwszy rejs po remoncie ze stoczni w Darłowie i udał się do macierzystego portu w Gdyni.

Kapitanowie Zawiszy Czarnego II Poniższy wykaz obejmuje osoby, które w przeszłości pełniły funkcję lub aktualnie posiadają certyfikację armatora do pełnienia funkcji kapitana s/y Zawisza Czarny (stan na 10 października 2022 roku).

Maciej Adamczak † Marek Brągoszewski Witold Cisowski Jan Dobrogowski Tomasz Dobrucki Andrzej Drapella † Dariusz Drapella Aleksandra Emche Zbigniew Frąszczak † Tomasz Grala Franciszek Haber Jerzy Idzikowski Marek Ihnatowicz Krzysztof Januszewski † Andrzej Kałamaja Ziemowit Kłos Tomasz Kosiewicz Piotr Kowalski Tomasz Kulawik Wiktor Leszczyński Maciej Leśny Jan Ludwig (1989–1990) † Wojciech Madej Waldemar Mieczkowski Alfred Naskręt Piotr Nowacki Janusz Nowakowski Wilhelm Okarmus Bogdan Olszewski Czesław Pazur Stanisław Perkowski † Mirosław Peszkowski Jan Piasecki Wojciech Plewnia Krzysztof Raczyński Bolesław Romanowski † Sławomir Rudnicki Jan Sauer † Maciej Sodkiewicz Roman Streubel Grzegorz Studziżba Marcin Szugaj Tomasz Szwed Brunon Świątek Jan Tomaszewski Ryszard Wabik Wiktor Wróblewski Dariusz Wyspiański Janusz Zbierajewski † Andrzej Ziajko † Wojciech Zientara Robert Krzemiński

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Strona "Zawiszy Czarnego"

Kategoria:Szkunery Kategoria:Polskie jachty i żaglowce SY Zawisza Czarny Kategoria:Statki z XX wieku