XIX wiek w metodologii historii Według periodyzacji stosowanej w pracach historycznych XIX wiek niekoniecznie rozpoczął się w 1801 roku. Ze względu na przemiany w różnych dziedzinach życia za datę graniczną uznaje się częściej 1789 rok (początek rewolucji we Francji), zaś w odniesieniu do Polski 1795 (III rozbiór Polski). Za koniec XIX wieku w pracach naukowych najczęściej uznaje się 1914 lub 1918 rokKamil Janicki, Bolączki periodyzacji, „Histmag.org”, 2.08.2008..
Wydarzenia historyczne 1801 1 stycznia – Królestwo Wielkiej Brytanii i Królestwo Irlandii połączono w Zjednoczone Królestwo 9 lutego – zawarto traktat pokojowy w Lunéville 1802 – podpisano francusko-brytyjski pokój w Amiens (25 marca) 1803 – Francja sprzedała Luizjanę Stanom Zjednoczonym za 15 mln $ (30 kwietnia) 1804 1 stycznia – uzyskanie niepodległości przez Haiti 2 grudnia – Napoleon koronuje się na cesarza Francuzów 1805 9 sierpnia – zawiązanie III koalicji antyfrancuskiej 2 grudnia – Bitwa pod Austerlitz 26 grudnia – zawarto traktat pokojowy w Preszburgu 1806 26 marca – Napoleon oficjalnie uznał prawo Andory do niepodległości 12 lipca – utworzenie Związku Reńskiego 14 października – klęska Prus w bitwach pod Jeną i Auerstedt 1807 – zawarto traktat pokojowy w Tylży (7 lipca) 1808 – wojska rosyjskie wtargnęły do zajmowanej przez Szwecję Finlandii (21 lutego) 1809 5–6 lipca – Bitwa pod Wagram 16 sierpnia – założenie Uniwersytetu Humboldta w Berlinie 1810 – we Francji wprowadzono kodeks karny Napoleona (12 lutego) 1811 – pierwsze miasto przekroczyło 1 mln mieszkańców (Londyn miał 1 009 546 osób) 1812 24 czerwca – wybuch wojny francusko-rosyjskiej 5–7 września – Bitwa pod Borodino 1813 – Bitwa pod Lipskiem (16–19 października) 1814 – podpisano Traktat kiloński (14 stycznia) 1815 26 lutego – ucieczka Napoleona z wyspy Elby 9 czerwca – kongres wiedeński (podpisanie aktu końcowego) 18 czerwca – Bitwa pod Waterloo 26 września – zawarto Święte Przymierze 1816 Rok bez lata – globalne ochłodzenie klimatu wywołane wybuchem wulkanu Tambora (5 kwietnia 1815) Dojście do władzy Czaki 1817 – założono Nowojorską Giełdę Papierów Wartościowych (8 marca) 1818 – proklamowano niepodległą republikę Chile (1 stycznia) 1819 – pierwszy rejs statku parowego przez Atlantyk (20 czerwca) 1820 – została zniesiona Inkwizycja hiszpańska (9 marca) 1821 6 marca – początek wojny o niepodległości Grecji 28 lipca – ogłoszenie niepodległości przez Peru 1822 – proklamowanie niepodległości Grecji (13 stycznia) 1823 – Robert Stephenson, jego ojciec George Stephenson i Edward Pease założyli w Newcastle pierwszą na świecie fabrykę parowozów (23 czerwca) 1824 – wybuchła I wojna brytyjsko-birmańska (5 marca) 1825 – zawarto układ rosyjsko-brytyjski ustalający granicę między Alaską a Kanadą (28 lutego) 1826 – pierwsze trwałe zdjęcie wykonane przez Josepha Nicéphore'a Niépce (Widok z okna w Le Gras) 1827 – angielski aptekarz John Walker sprzedał pierwsze pudełko wynalezionych przez siebie zapałek (7 kwietnia) 1828 – zakończyła się ostatnia, 5. Wojna rosyjsko-perska (22 lutego) 1829 – w Wielkiej Brytanii i Irlandii katolicy otrzymali prawa wyborcze (13 kwietnia) 1830 – wybuch powstania listopadowego (29 listopada) 1831 – król Francji Ludwik Filip I podpisał dekret o utworzeniu Legii Cudzoziemskiej (9 marca) 1832 – nadawanie przez cara Rosji, Mikołaja I Statutu Organicznego Królestwu Kongresowemu (26 lutego) 1833 – uchwalono konstytucję Chile (25 maja) 1834 – na terenie całego imperium brytyjskiego zniesiono niewolnictwo (1 sierpnia) 1835 – pierwszy w historii zamach na prezydenta USA: w Waszyngtonie R. Lawrence strzelił z 2 pistoletów do Andrew Jacksona, chybiając celu (30 stycznia) 1836 – Bitwa o Alamo (23 lutego – 6 marca) 1837 25 lutego – pierwszy silnik elektryczny (Amerykanin, Th. Davenport) 20 czerwca – koronacja Wiktorii na królową Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii 1838 – Samuel Morse po raz pierwszy zademonstrował w Morristown (New Jersey) działanie telegrafu (6 stycznia) 1839 – Louis Daguerre wykonał pierwsze zdjęcie Księżyca (2 stycznia) 1840 – w Wielkiej Brytanii wyemitowano pierwszy znaczek pocztowy Penny Black (1 maja) 1841 – James Clark Ross odkrył Lodowiec Szelfowy Rossa na Antarktydzie (28 stycznia) 1842 – w wyniku trzęsienia ziemi o sile 8,1° w skali Richtera u wybrzeży Haiti i wywołanych nim fal tsunami zginęło około 5 tys. osób (7 maja) 1843 – po raz pierwszy obserwowano na niebie Wielką Kometę Marcową 1843 (5 lutego) 1844 – Samuel Morse wysłał pierwszą wiadomość telegraficzną, która była sentencją z Biblii (24 maja) 1845 – francuscy fizycy Armand Fizeau i Jean Bernard Léon Foucault wykonali pierwsze zdjęcie Słońca (2 kwietnia) 1845 – Wielki głód w Irlandii 1846 – Kalifornia uznana za część Stanów Zjednoczonych Ameryki (7 lipca) 1847 – wielki pożar Bukaresztu (23 marca) 1848 12 stycznia – pierwsze wybuchy w Europie powstań, znanych później jako Wiosna Ludów 24 stycznia – początek gorączki złota w Kalifornii 1849 – odbyły się pierwsze wybory powszechne w historii Państwa Kościelnego (29 stycznia) 1850 – wybuch Wezuwiusza (6 lutego) 1851 – Wielka Wystawa światowa w Londynie (1 maja – 15 października) 1851–1864 – Powstanie tajpingów w Chinach 1852 – podpisano Konwencję Rzeki Sand, w której Wielka Brytania uznała niepodległość burskiego Transwalu (17 stycznia) 1853–1856 – Wojna krymska (16 października 1853 – 30 marca 1856) 1854 – proklamowano niepodległość Wolnego Państwa Orania (17 lutego) 1855 – Kamehameha IV został królem Hawajów (11 stycznia) 1856 – w Paryżu podpisana została deklaracja dotycząca prawa wojny morskiej potwierdzająca zniesienie piractwa i zawierająca po raz pierwszy definicję blokady morskiej (16 kwietnia) 1857 – II wojna opiumowa: Francja i Wielka Brytania wypowiedziały wojnę Chinom (3 marca) 1858 – Richard Francis Burton i John Hanning Speke jako pierwsi Europejczycy dotarli do jeziora Tanganika (13 lutego) 1859 – francuski dyplomata i przedsiębiorca Ferdinand de Lesseps wbił w Port Saidzie łopatę w piasek, inaugurując budowę Kanału Sueskiego (25 kwietnia) 1860 – pierwsze ekspedycje amerykańskiej poczty konnej Pony Express (3 kwietnia) 1861 17 marca – zjednoczenie Włoch 12 kwietnia – wybuch wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych 1862 – podczas wojny secesyjnej doszło do pierwszej bitwy między opancerzonymi okrętami (8–9 marca: pojedynek „Virginii” z „Monitorem”) 1863 22 stycznia – wybuch powstania styczniowego 26 października – powstanie Czerwonego Krzyża 1864 28 września – utworzenie Międzynarodowego Stowarzyszenia Robotników; I Międzynarodówka 8 grudnia – papież Pius IX wydał encyklikę Quanta cura, potępiającą m.in. rozdział Kościoła od państwa, wolność sumienia oraz polityczny liberalizm 1865 – Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych przyjęła 13. poprawkę do konstytucji, znoszącą niewolnictwo (31 stycznia) 1866 – Wojna siedmiotygodniowa (16 czerwca – 23 sierpnia) 1867 – ustanowienie Monarchii Austro-Węgierskiej (8 lutego) 1868 – Rewolucja Meiji w Japonii obaliła feudalny siogunat i przywróciła władzę cesarską (3 stycznia) 1869 – otwarcie Kanału sueskiego (17 listopada) 1870–1871 – Wojna francusko-pruska (19 lipca 1870 – 10 maja 1871) 1871 18 stycznia – zjednoczenie Niemiec 18 marca – Komuna Paryska 1872 – utworzenie Parku Narodowego Yellowstone (1 marca) 1873 – Japonia przyjęła kalendarz gregoriański (1 stycznia) 1874 – w Bernie założono Powszechny Związek Pocztowy (9 października) 1875 – w Montrealu rozegrano pierwszy mecz hokeja na lodzie (3 marca) 1876–1879 – klęska głodu w Indiach i Chinach 1876 10 marca – pierwszy telefon (Aleksander Bell, Edynburg) 20 kwietnia – Powstanie kwietniowe w Bułgarii 1877 – wybuch X wojny rosyjsko-tureckiej (24 kwietnia) 1878 – inauguracja wystawy światowej w Paryżu (2 lutego) 1879 – Thomas Alva Edison opatentował żarówkę (27 stycznia) 1880–1881 – I wojna burska (16 grudnia 1880 – 23 marca 1881) 1881–1898 – Powstanie Mahdiego w Sudanie 1882 – Robert Koch ogłosił w Berlinie wyodrębnienie bakterii prątka odpowiedzialnego za gruźlicę (24 marca) 1883 – wybuch wulkanu Krakatoa (20 maja) 1884 – niemiecki wynalazca Paul Nipkow otrzymał patent na tzw. tarczę Nipkowa, która w ogromnym stopniu przyczyniła się do rozwoju telewizji (6 stycznia) 1885 – na konferencji w Berlinie europejskie mocarstwa uznały prawa króla Belgów Leopolda II do dorzecza Kongo (26 lutego) 1886 – Benz Patent-Motorwagen Nummer 1 pierwszym automobilem (29 stycznia) 1887 – rozpoczęła się budowa Wieży Eiffla (28 stycznia) 1888 – Roundhay Garden Scene pierwszym filmem świata (14 października) 1889 – całkowite zaćmienie Słońca obserwowane w Kalifornii i Nevadzie (1 stycznia) 1890 – Masakra nad Wounded Knee – ostatnie duże starcie zbrojne pomiędzy armią Stanów Zjednoczonych Ameryki a Indianami Wielkich Równin (29 grudnia) 1891 – w Londynie odbyły się I Mistrzostwa Świata w Podnoszeniu Ciężarów (28 marca) 1892 – odbył się pierwszy konkurs na skoczni narciarskiej w norweskim Holmenkollen (31 stycznia) 1893 – Rudolf Diesel opatentował silnik wysokoprężny, zwany później od jego nazwiska silnikiem Diesla (23 lutego) 1894 – William Kennedy Dickson francusko-szkocki konstruktor, zatrudniony przez Thomasa Edisona opatentował kamerę filmową (7 stycznia) 1895 – po raz pierwszy użyto promieniowania rentgenowskiego (promieni X) w celach klinicznych; w Dartmouth w stanie New Hampshire zastosowano je do zbadania i złożenia złamanej ręki (20 stycznia) 1896 pierwsze nowożytne igrzyska olimpijskie odbywają się w Atenach (6–15 kwietnia) gorączka złota w Klondike (sierpień) 1897 – Szwajcar Matthias Zurbriggen zdobył Aconcaguę w Andach, najwyższy szczyt półkuli południowej (14 stycznia) 1898 – w Sankt Moritz odbyły się pierwsze zawody bobslejowe (4 stycznia) 1899 11 października – wybuch II wojny burskiej 2 listopada – powstanie bokserów w Chinach
Władcy brytyjscy w XIX wieku # Imię Urodzony Zmarł Czas rządów Rodzice 60 Jerzy III 50px 4 czerwca 1738Londyn 29 stycznia 1820Windsor 1760-1820 Fryderyk Ludwik (1707-1751), książę WaliiAugusta von Sachsen-Gotha (1719-1772), c. Fryderyka II, księcia Sachsen-Gotha-Altenburg 61 Jerzy IV 50px 12 sierpnia 1762St. James’s Palace 26 czerwca 1830Windsor 1820-1830 Jerzy III (1738-1820), król Wielkiej BrytaniiCharlotta (1744-1818), c. Karola Ludwika Fryderyka, księcia Mecklemburg-Strelitz-Mirow 62 Wilhelm IV 50px 21 sierpnia 1765Buckingham 20 czerwca 1837Windsor 1830-1837 Jerzy III (1738-1820), król Wielkiej BrytaniiKarolina (1744-1818), c. Karola Ludwika Fryderyka, księcia Mecklemburg-Strelitz-Mirow 63 Wiktoria 50px 24 maja 1819Kensington 22 stycznia 1901wyspa Wight 1837–1901 Edward August (1767-1820), książę KentuWiktoria (1786-1861), c. Franciszka Fryderyka, księcia Sachsen-Coburg-Saalfeld
Władcy Francji w XIX wieku