Instytucjonalizacja – proces zachodzący w zbiorowościach społecznych polegający na przechodzeniu od stanu w których działania społeczne są względnie niesformalizowane i nieuregulowane do stanu, w którym są one uregulowane, usankcjonowane czy względnie stałe.

Jest to proces tworzenia się instytucji społecznych i utrwalania struktury normatywnej, a więc wzorów kulturowych, wartości i norm. Tak skrystalizowane struktury oddziałują zwrotnie na członków społeczeństwa i stają się ramami ich działań. Instytucjonalizacja jest to jedną z odmian morfogenezy struktury społecznej, a więc procesów, w których struktura ta jest tworzona i zmieniana poprzez działąnia ludzkie<.

Działania ludzkie przechodzą w nawyki, a jeśli zachodzą często, ujmowane są we wzory, które mogą być odtwarzane i pozwalają na ograniczanie wysiłku przy podejmowaniu decyzji co do sposobu działania. Proces instytucjonalizacji zachodzi, gdy jednostki dokonują wzajemnej typizacji działań, które stały się nawykowe. W ten sposób typizacja działań nawykowych kształtuje instytucje. Instytucje pozwalają na społeczną kontrolę zachowań, regulują jednostkowe działania zgodnie ze społecznymi oczekiwaniami. Jednocześnie należące do społeczeństwa jednostki poprzez codzienne aktywności uaktualniają typizacje i dokonują ich grupowego potwierdzania. Dzięki temu także poszczególne osoby, korzystając ze społecznie tworzonych zasobów wiedzy dotyczących zachowań, potrafią przewidywać zachowania i intencje innych osób. Dla Petera Bergera i Thomas Luckmann podstawą instytucjonalizacji są role społeczne, ponieważ dzięki ich odgrywaniu jednostki znajdują się w całej sieci ról i uaktywniają się wobec osób odgrywających role komplementarne, natomiast układ powiązanych ze sobą ról tworzy instytucje.

Instytucjonalizacja zachodzi poprzez dyfuzję innowacji normatywnych w zbiorowości albo poprzez zinstytucjonalizowane omijanie reguł, gdy początkowe zachowania dewiacyjne stają się na tyle powszechne, że początkowo pojawia się przyzwolenie na łamanie reguł, a następnie ich łamanie staje się powinnością, co oznacza, że działanie zgodnie z wcześniej utrwalonymi regułami podlega społecznemu sankcjonowaniu.

Zobacz też reifikacja

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Teoria socjologiczna