Fibik oliwkowy (Sayornis phoebe) – gatunek małego ptaka z rodziny tyrankowatych (Tyrannidae), zamieszkujący Amerykę Północną. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Ze stanów Alabama, Georgia, Tennessee i Wirginia wykazano szczątki kopalne fibika oliwkowego, łącznie datowane na wiek 126–12 tys. lat.
Taksonomia Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał niemiecki przyrodnik Johann Friedrich Gmelin w 1789 roku w 13. wydaniu linneuszowskiego Systema Naturae. Gmelin nadał ptakowi nazwę Muscicapa atra, a jako miejsce typowe odłowu holotypu wskazał Noveboraco (tj. Nowy Jork). Nazwa Muscicapa atra okazała się jednak zajęta – w 1776 roku Philipp Ludwig Statius Müller nadał ją ptakowi z wyspy Reunion. W 1790 roku angielski ornitolog John Latham zmienił nazwę fibika oliwkowego na [Muscicapa] Phoebe. Jako miejsce typowe Latham także wskazał Noveboraco.
Obecnie fibik oliwkowy zaliczany jest do rodzaju Sayornis. Jest to gatunek monotypowy.
Morfologia Wygląd Wierzch szarawoczarny. Głowa, skrzydła i ogon nieco ciemniejsze niż grzbiet. Spód białawy z jasnożółtym nalotem. Dziób czarny. Obie płci podobne. U młodych ptaków rdzawe paski na skrzydłach, żółty odcień na spodzie ciała.
Rozmiary Długość ciała 14–17 cm, rozpiętość skrzydeł 26–28 cm. Masa ciała 16–21 g.
Zasięg występowania W sezonie lęgowym północno-zachodnia, środkowa i wschodnia część Ameryki Północnej – od północno-zachodniej Kanady po południowo-wschodnią Kanadę i na południe po południowo-wschodnie i południowo-środkowe USA. Zimę spędza w południowo-wschodniej i południowo-środkowej części USA i dalej na południe po południowy Meksyk.
Ekologia i zachowanie 250px|mały|lewo|Gniazdo z jajami fibika oliwkowego oraz podrzuconym jajem starzyka brunatnogłowego 250px|mały|Śpiew fibika oliwkowego Pierwsza tyranka wiosną powracająca nad strumienie, w pobliże mostów i farm, gdzie gniazduje. Siedząc wyprostowana, kiwa ogonem.
Żywi się głównie owadami latającymi, takimi jak osy, chrząszcze, ważki, motyle, ćmy, muchówki czy cykady, ale zjada też pająki, kleszcze czy krocionogi, sporadycznie drobne owoce i nasiona.
W sezonie wyprowadza 1 lub 2 lęgi. Gniazdo zakłada w szczelinie, pod nawisem lub okapem budynków, mostów i innych obiektów sztucznych, gdzie pisklęta będą chronione przed warunkami pogodowymi i częściowo przed drapieżnikami. Zanim te obiekty stały się powszechnie dostępne, fibiki oliwkowe wykorzystywały do gniazdowania wychodnie skalne; niekiedy nadal tam gniazdują. Budową gniazda zajmuje się wyłącznie samica. Budulec stanowią błoto, mech i liście zmieszane z łodygami traw i sierścią zwierząt. Gatunek ten często wykorzystuje gniazda z poprzednich lat. W zniesieniu 2–6 (najczęściej 5) białawych jaj, niekiedy nakrapianych czerwonawo-brązowo. Okres inkubacji trwa 15–16 dni. Wysiadywaniem zajmuje się wyłącznie samica, ale pisklęta karmione są przez oboje rodziców. Młode opuszczają gniazdo po 16–20 dniach od wyklucia. Pasożytem lęgowym tego gatunku jest starzyk brunatnogłowy (Molothrus ater).
Status zagrożenia IUCN uznaje fibika oliwkowego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Organizacja Partners in Flight w 2020 roku szacowała liczebność populacji na około 35 milionów dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy.
Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Tyrankowate Kategoria:Ptaki Ameryki Północnej Kategoria:Taksony opisane przez Johna Lathama Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1790 roku