Województwo łódzkie – jedno z 16 województw Polski, położone w centralnej części kraju. Obejmuje obszar o powierzchni 18 219,06 km². Według danych z 31 grudnia 2025 roku województwo zamieszkiwało 2 328 825 osób. Ma najmniejszą lesistość w kraju. Siedzibą władz województwa jest Łódź.

Historia Administracyjne i gospodarcze kształtowanie się województw łęczyckiego, sieradzkiego, sandomierskiego (dawnych kasztelanii zapilickich w jego zachodniej części), rawskiego (zachodniej części) i łódzkiego w ciągu całej historii państwowości polskiej zostało szczegółowo przedstawione w monografii prof. Marka Kotera. Rdzeń województwa łódzkiego stanowi historyczna ziemia łęczycko-sieradzka (Polska Środkowa) złożona z ziemi łęczyckiej, ziemi sieradzkiej i ziemi wieluńskiej, które się całkowicie pokrywają terytorialnie z przedrozbiorowymi województwami łęczyckim i sieradzkim.

W poniżej przedstawionym schemacie zostały uwzględnione tylko te dawne jednostki administracyjne, w skład których wchodziła znacząca część województwa łódzkiego.thumb|Mapa hipsometryczna województwa łódzkiego

Piastowskie jednostki administracyjne od przełomu XI/XII w. do XIII w.       Prowincja łęczycka, Kasztelania łęczycka, Kasztelania sieradzka, Kasztelanie zapilickie i Kasztelania rudzka (wieluńska).

Księstwa XIII w. – XIV w.

Ziemie w XIII w. – XVIII w.

Województwa I Rzeczypospolitej w latach XIV w. – 1793

mały|centruj|Rdzeń województwa łódzkiego stanowi historyczna ziemia łęczycko-sieradzka (złożona z ziemi łęczyckiej, ziemi sieradzkiej i ziemi wieluńskiej). Dodatkowo we wschodniej części województwa znajdują się fragmenty Mazowsza i Małopolski.

Jednostki administracyjne w zaborze pruskim w latach 1793–1795

Jednostki administracyjne w zaborze pruskim w latach 1795–1807

Jednostki administracyjne w Księstwie Warszawskim w latach 1807–1815

Podział administracyjny w zaborze rosyjskim w latach 1816–1837

Podział administracyjny w zaborze rosyjskim w latach 1837–1844

Podział administracyjny w zaborze rosyjskim w latach 1844–1867

Podział administracyjny w zaborze rosyjskim w latach 1867–1914

Województwo łódzkie w okresie II Rzeczypospolitej

Województwo łódzkie w latach 1945–1975

Województwa w latach 1975–1998

Województwo łódzkie od 1999 Utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego: miejskiego łódzkiego (w całości) sieradzkiego (w całości) piotrkowskiego (oprócz gmin Fałków i Kluczewsko) skierniewickiego (oprócz gmin powiatów sochaczewskiego i żyrardowskiego) płockiego (tylko gminy powiatów kutnowskiego i łęczyckiego oraz gmina Kiernozia) kaliskiego (tylko gminy powiatu wieruszowskiego) częstochowskiego (tylko gminy: Gidle, Nowa Brzeźnica, Pajęczno, Strzelce Wielkie i Żytno) konińskiego (tylko gminy Uniejów, Grabów i Świnice Warckie) radomskiego (tylko gmina Drzewica).

Losy przygranicznych obszarów województwa łódzkiego Dodatkowo poza przestawionym schematem, przygraniczne obszary obecnego województwa łódzkiego znajdowały się w następujących jednostkach administracyjnych:

Zachodnie części województwa wchodziły w skład różnych odsłon województwa poznańskiego w latach 1938–1939, 1945–1950 i 1950–1975 oraz w skład województw kaliskiego i konińskiego w latach 1975–1998. Najbardziej niekorzystny przebieg granicy dla łódzkiego był w 1938–1939 i 1945–1950, kiedy granica przechodziła w pobliżu Wróblewa, Warty, Poddębic i Łęczycy. Dzisiaj poza województwem łódzkim dalej znajdują się duże fragmenty ziemi łęczyckiej, sieradzkiej i wieluńskiej (okolice Kłodawy, Dąbia, Turku, Dobrej, Stawu, Ostrzeszowa, Kępna, Grabowa nad Prosną, Mikstatu). Wspomniane zmiany na niekorzyść województwa łódzkiego są konsekwencją podziału ziemi łęczycko-sieradzkiej między Kalisz i Warszawę w latach 1795–1844 oraz Kalisz i Piotrków Trybunalski w latach 1867–1914. Było to dodatkowo spotęgowane w latach 1815–1914 przez przebieg granicy rosyjsko-pruskiej przez środek ziemi wieluńskiej (i ziemi kaliskiej), w wyniku czego tereny przedrozbiorowego powiatu ostrzeszowskiego (Ostrzeszów, Kępno, Grabów nad Prosną, Mikstat), które znalazły się po stronie pruskiej, zostały na stałe utracone na rzecz wielkopolskich województw. Pięć gmin południowej części województwa wchodziło w skład województwa częstochowskiego (1975–1998). Ale dzisiaj poza województwem łódzkim dalej znajdują się południowe fragmenty ziemi sieradzkiej i wieluńskiej w województwie śląskim (w północnych częściach powiatów częstochowskiego i kłobuckiego) i województwie opolskim (okolice Praszki); proces zaboru ziemi łęczycko-sieradzkiej rozpoczął się od reformy administracyjnej w 1950, kiedy to południowa część ziemi sieradzkiej (mniejsza niż dzisiaj) znalazła się w województwach katowickim i kieleckim. Tereny na południowy wschód od Pilicy. Trzy kasztelanie zapilickie  / nadpilickie (skrzyńska, żarnowska i małogoska) były częścią prowincji łęczyckiej i księstwa łęczyckiego do 1239 lub 1241, kiedy to zostały utracone na rzecz księstwa sandomierskiego i ziemi sandomierskiej. W przedrozbiorowym województwie sandomierskim tereny te obejmowały cały powiat opoczyński, większość powiatu chęcińskiego i niewielką część powiatu radomskiego. Po raz pierwszy tereny te znalazły się w woj. łódzkim w latach 1946–1950; wówczas była to większość powierzchni tych kasztelanii. W 1950, całość tego obszaru trafiła do województwa kieleckiego. Okolice Opoczna i Przedborza znalazły się w województwie piotrkowskim (1975–1998) i łódzkim po 1998. Obecnie około 1/3 powierzchni kasztelanii zapilickich znajduje się w woj. łódzkim, reszta w województwach świętokrzyskim i mazowieckim. Północno-wschodnia część województwa to części ziemi rawskiej, ziemi sochaczewskiej i ziemi gostynińskiej, które wchodzą w skład Mazowsza. Obszary te znajdowały się razem z ziemią łęczycką w jednostkach administracyjnych ze stolicą w Warszawie w latach 1795–1867, ponownie były oddzielone od ziemi łęczyckiej w latach 1867–1946 i znajdowały się w woj. łódzkim w latach 1946–1975 i od 1998 roku. Kutno było częścią prowincji i księstwa łęczyckiego do przełomu XIII i XIV w., kiedy zostało przyłączone do Mazowsza wraz z północnymi okolicami miasta i dzieliło losy ziemi gostynińskiej. Inowłódź i okolice zostały przyłączone do księstwa łęczyckiego ok. II poł. XIII w.; w latach 1919–1946 znajdował się poza jednostkami administracyjnymi związanymi z ziemią łęczycko-sieradzką (włącznie z województwem łódzkim).

Geografia thumb|Widok na Diablą Górę na Wzgórzach Opoczyńskich thumb|Termy Uniejów Powierzchnia województwa wynosi 18 219,06 km². Według danych z 2010 województwo łódzkie miało najmniejszą lesistość spośród wszystkich województw – 21,1%. Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. łódzkim lasy obejmowały powierzchnię 386,1 tys. ha, co stanowiło 21,2% jego powierzchni. Około 100 ha lasów znajdowało się w obrębie parku narodowego (Ośrodek Hodowli Żubrów w Smardzewicach będący częścią Kampinoskiego PN).

Struktura użytkowania gruntów w województwie łódzkim w 2020: grunty rolne 71,2% grunty leśne 21,7% grunty zabudowane i zurbanizowane 6,1% grunty pod wodami 0,66% pozostałe (użytki ekologiczne i tereny różne) 0,34%

Położenie administracyjne Województwo jest położone w środkowej Polsce i graniczy z województwami: kujawsko-pomorskim na długości 28,8 km na północy mazowieckim na długości 314,4 km na północy i wschodzie opolskim na długości 56,2 km na południowym zachodzie śląskim na długości 112,6 km na południu świętokrzyskim na długości 152,1 km na południowym wschodzie wielkopolskim na długości 280,3 km na zachodzie

Położenie fizycznogeograficzne Województwo łódzkie znajduje się na pograniczu dwóch dużych jednostek geomorfologicznych: Niżu Środkowoeuropejskiego i Wyżyn Polskich. W północnej części województwa dominują więc rozległe i prawie płaskie równiny, natomiast w południowej pagórki.

Pod względem fizycznogeograficznym przeważającą część województwa zajmuje Wysoczyzna Łódzka ograniczona od zachodu doliną Warty, od wschodu doliną Pilicy, od północy Pradoliną Warszawsko-Berlińską, zaś od południa łącząca się ze strefą wyżyn Polski (Wzgórza Radomszczańskie).

Topografia W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 172 km, to jest 1°33′03″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 179 km, co w mierze kątowej daje 2°35′05″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów: północny: 52°23′38″ szer. geogr. N – pn. narożnik działki ewidencyjnej nr 66/1 (powiat kutnowski), południowy: 50°50′35″ szer. geogr. N – pd. narożnik działki ewidencyjnej nr 484 (powiat radomszczański), zachodni: 18°04′28″ dług. geogr. E – zach. narożnik działki ewidencyjnej nr 525 (powiat wieruszowski), wschodni: 20°39′33″ dług. geogr. E – wsch. narożnik działki ewidencyjnej nr 180/1 (powiat rawski).

Ukształtowanie powierzchni ma charakter nizinny (średnia wysokość 169,6 m n.p.m.) Najwyższymi punktami są wierzchołki: naturalny Fajnej Ryby – 347 m n.p.m. i sztucznie utworzony Góry Kamieńskiej – 406 m n.p.m.

Miasta

W województwie łódzkim jest 60 miast, w tym 3 miasta na prawach powiatu. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców.:

Miasta w województwie łódzkim (dane z 1 stycznia 2024) Miasto Liczba ludności(31 grudnia 2023) Powierzchnia[km²] 25px Łódź 293,25 25px Piotrków Trybunalski 67,24 25px Pabianice 32,99 25px Tomaszów Mazowiecki 41,3 25px Zgierz 42,33 25px Bełchatów 34,64 25px Skierniewice 34,60 25px Radomsko 51,43 25px Kutno 33,59 25px Sieradz 51,22 25px Zduńska Wola 24,58 25px Łowicz 23,42 25px Aleksandrów Łódzki 13,82 25px Wieluń 16,87 25px Konstantynów Łódzki 27,25 25px Opoczno 26,98 25px Ozorków 15,46 25px Łask 15,67 25px Rawa Mazowiecka 14,29 25px Głowno 19,84 25px Łęczyca 8,95 25px Koluszki 9,90 25px Brzeziny 21,58 25px Wieruszów 5,97 25px Żychlin 8,68 25px Tuszyn 23,25 25px Zelów 10,75 25px Poddębice 5,87 25px Pajęczno 20,23 25px Sulejów 26,26 25px Działoszyn 4,94 25px Krośniewice 4,18 25px Drzewica 4,81 25px Rzgów 16,77 25px Złoczew 13,79 25px Stryków 8,15 25px Przedbórz 6,08 25px Biała Rawska 9,53 25px Uniejów 12,24 25px Warta 10,85 25px Kamieńsk 11,99 25px Wolbórz 15,18 25px Lututów 18,92 25px Błaszki 1,62 25px Szadek 17,93 25px Rozprza 4,18 25px Lutomiersk 5,20 25px Piątek 5,24 25px Ujazd 10,19 25px Osjaków 1309 8,28 25px Jeżów 12,56 25px Żarnów 1096 9,62 25px Białaczów 1089 21,92 25px Grabów 1007 9,18 25px Dąbrowice 951 18,49 25px Parzęczew 918 6,45 25px Bolimów 3,78 25px Bolesławiec 875 2,96 25px Kiernozia 806 4,59 25px Inowłódz 735 15,66

Podział administracyjny

Ludność i powierzchnia (dane GUS, stan: 31 grudnia 2023)