mały|400x400px|Mapa Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego (1386–1434) Władcy Polski – lista obejmuje książęta i królów PolskiTytuły Królów polskich.. Pierwszą historyczną dynastią panującą w Polsce byli Piastowie, którzy rządzili od powstania państwa polskiego (około 900) do 1370, z krótką przerwą na panowanie Przemyślidów (1291–1306). W latach 1138–1320 miało miejsce rozbicie dzielnicowe, kiedy władza nad ziemiami polskimi należała równocześnie do wielu niezależnych książąt piastowskich. Od 1370 do 1399 panowali dwaj monarchowie z dynastii Andegawenów, zaś od 1386 do 1572 monarchowie z dynastii Jagiellonów.

Od zawarcia unii lubelskiej (1569) każdy nowo koronowany król Polski zostawał władcą Litwy z urzędu i nigdy nie był podnoszony na Wielkie Księstwo Litewskie.

Od 1573 do upadku Rzeczypospolitej w 1795 (III rozbiór Polski) władcy byli wybierani w drodze wolnej elekcji. W 1661 roku papież Aleksander VII przyznał królowi Janowi II Kazimierzowi Wazie i jego następcom tytuł rex orthodoxusPodręczna encyklopedya kościelna, t. XXXI-XXXII, Warszawa 1913, s. 292.. Konstytucja 3 maja (1791), Konstytucja Księstwa Warszawskiego (1807) i Konfederacja Generalna Królestwa Polskiego (1812) przewidywały przywrócenie dziedziczności tronu i osadzenie na tronie dynastii Wettynów. Po kongresie wiedeńskim tytuł królów Polski nosili cesarze rosyjscy z dynastii Romanowów. W 1831 r. sejm zdetronizował Mikołaja I, choć ten nie uznał tej decyzji, bo konstytucja nie przewidywała możliwości detronizowania króla. Po pokonaniu polskiej armii i spacyfikowaniu powstania Romanowowie nadal używali tytułu króla Polski, aż do upadku monarchii w Rosji.

Władcy legendarni

Dynastia Piastów (do 1296)

Władcy dyskusyjni (IX–X w.) Trzej bezpośredni poprzednicy Mieszka I są znani jedynie z relacji Galla Anonima. Ich historyczność pozostaje dyskusyjna, jednak obecnie literatura skłania się do uznania listy władców przekazanej przez Galla za zgodną z rzeczywistościąK. Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Wrocław-Warszawa 1992, s. 46.. PortretImięOkres panowaniaInformacje dodatkowe176x176pxSiemowitIX–X w. (?)dyskusyjny władca Polski177x177pxLestekX w. (?)dyskusyjny władca Polski178x178pxSiemomysłX w.dyskusyjny władca Polski

Książęta i królowie (do 1138) Pierwszym władcą Polski wzmiankowanym przez współczesne mu źródła był Mieszko I. Z władców Polski z dynastii Piastów panujących między około 960 a 1138 rokiem trzech dostąpiło koronacji: w 1025 roku Bolesław I Chrobry, w tym samym roku Mieszko II Lambert i w 1076 roku Bolesław II Szczodry.

Według relacji Kosmasa z Pragi w 1085 roku cesarz Henryk IV nadał Wratysławowi II, ówczesnemu władcy Czech, tytuł króla Polski; informacja ta jest jednak odrzucana przez większość badaczyA. Gąsiorowski, Wratysław II, Słownik Starożytności Słowiańskich, t. 6 cz. 2, s. 599.. PortretImięOkres panowaniaInformacje dodatkowe132x132pxMieszko Iok. 960–992Pierwszy władca Polski wzmiankowany przez współczesne mu źródła.132x132pxBolesław I Chrobry992–10251. król Polski.Książę Czech.133x133pxMieszko II Lambert1025–10312. król Polski.117x117pxBezprym1031–1032Książę Polski.133x133pxMieszko II Lambert1032–1033Źródła niemieckie podają, że Mieszko II Lambert zrzekł się korony w 1032 roku. W polskich źródłach do śmierci był tytułowany królem. Otto zmarł w 1033 roku śmiercią naturalną lub skrytobójczo zamordowany przez swego drużynnika. Natomiast Dytryk prawdopodobnie został wygnany z kraju w tym samym roku.100x100pxOtto Bolesławowic100x100pxDytryk133x133pxMieszko II Lambert1033–1034Po śmierci Ottona i wygnaniu brata stryjecznego, Dytryka, Mieszko II Lambert zjednoczył w swym ręku pełnię władzy w Polsce.128x128pxKazimierz I Odnowiciel1034–1058Z braku źródeł niejasne jest, kto sprawował władzę w latach 1034–1037, gdyż w tym okresie Kazimierz musiał opuścić kraj. Kronikarze średniowieczni uzupełniali tę lukę Bolesławem Zapomnianym, jednak od końca XIX wieku uznaje się jego postać za zmyśloną. Faktyczne panowanie Kazimierza nastąpiło od 1039 r. lub 1040 r. i trwało aż do jego śmierci w 1058 r.128x128pxBolesław II Szczodry (Śmiały)1058–10793. król Polski Koronowany w 1076 roku134x134pxWładysław I Herman1079–1086Po śmierci Kazimierza I Odnowiciela panował na Mazowszu jako lennik Bolesława II Szczodrego.134x134pxWładysław I Herman1086–1089W 1086 roku zawarto kompromis polityczny pomiędzy Władysławem I Świętym (królem Węgier) a Władysławem Hermanem, na mocy którego Mieszko Bolesławowic otrzymał dzielnicę małopolską a Władysław I Herman zatrzymał władzę zwierzchnią. W 1089 roku z inicjatywy Sieciecha i Judyty Marii otruto Mieszka Bolesławowica i wysłano pierwszego syna Hermana (Zbigniewa) do klasztoru w Saksonii, umożliwiając Bolesławowi Krzywoustemu przyszłe objęcie tronu po ojcu.100x100pxMieszko Bolesławowic134x134pxWładysław I Herman1089–1098W 1089 roku, po otruciu Mieszka Bolesławowica, Władysław I Herman stał się na powrót jedynowładcą Polski.134x134pxWładysław I Herman1098–1102W roku 1098 synowie Władysława (Zbigniew i Bolesław III Krzywousty), przy poparciu możnych, obalili Sieciecha i wymogli na ojcu podział państwa na dzielnice. Zbigniew otrzymał Wielkopolskę, Kujawy i ziemię sieradzko-łęczycką, a Bolesław Małopolskę i Śląsk, zaś Władysław zatrzymał dla siebie Mazowsze wraz z władzą zwierzchnią nad wszystkimi księstwami.156x156pxZbigniew140x140pxBolesław III Krzywousty156x156pxZbigniew1102–1107Książę wielkopolski, mazowiecki i kujawski w latach 1102–1107.140x140pxBolesław III KrzywoustyKsiążę małopolski, śląski i sandomierski w latach 1102–1107.140x140pxBolesław III Krzywousty1107–1138Książę małopolski, śląski i sandomierski w latach 1102–1107, książę Polski w latach 1107–1138.

Książęta zwierzchni (do 1227) Ustawa sukcesyjna Bolesława III Krzywoustego zapoczątkowała w Polsce okres rozbicia dzielnicowego. Najważniejszym z książąt miał być władca dzielnicy senioralnej (w jej granicach znajdowała się stolica państwa – Kraków), będący zarazem – zgodnie z zasadą senioratu – najstarszym z rodu. Zasada ta została podważona już w 1146 roku wraz z wypędzeniem Władysława II Wygnańca, a załamała się w wyniku decyzji zjazdu łęczyckiego w 1180 roku, chociaż jeszcze w XIII wieku część pretendentów do dzielnicy krakowskiej powoływała się na swoje prawa z racji bycia najstarszym w rodzie. Zasada zwierzchności księcia krakowskiego nad całym państwem (zasada pryncypatu) obowiązywała do śmierci w Gąsawie w 1227 księcia Leszka Białego. Od tego momentu stopniowo postępowało rozdrobnienie ziem Polski, powiązane z umacnianiem się separatyzmu księstw dzielnicowych. PortretImięOkres panowaniaInformacje dodatkowe126x126pxWładysław II Wygnaniec1138–1146Książę śląski 1138–1146.130x130pxBolesław IV Kędzierzawy1146–1173Książę mazowiecki 1138–1173, śląski 1146–1163.127x127pxMieszko III Stary1173–1177Po raz pierwszy.Książę wielkopolski 1138–1179, 1182–1202. Ze względu na nadmierny fiskalizm i nadużycia władzy wybuchł bunt możnych krakowskich, którzy zaproponowali tron Bolesławowi Wysokiemu.131x131pxKazimierz II Sprawiedliwy1177–1191Po raz pierwszy.Książę wiślicki 1166–1173, sandomierski 1173–1194, mazowiecki 1186–1194. Możni krakowscy zaproponowali tron Bolesławowi Wysokiemu, ale ten nie był w stanie go objąć ze względu na interwencję Mieszka Plątonogiego, wobec czego księciem ogłoszono Kazimierza.127x127pxMieszko III Stary1191–1191Po raz drugi.Wykorzystując zdradę kasztelana krakowskiego Henryka Kietlicza przejął tron.131x131pxKazimierz II Sprawiedliwy1191–1194Po raz drugi.Kazimierz odbił Kraków z pomocą książąt ruskich.131x131pxLeszek I Biały1194–1198Po raz pierwszy.Nieletni, rządy regencyjne matki.127x127pxMieszko III Stary1198–1199Po raz trzeci.Odzyskał władzę dzięki umowie z Heleną Znojemską w zamian za zwrot Kujaw i uznanie Leszka Białego za następcę.131x131pxLeszek I Biały1199–1199Po raz drugi.W 1199 wojewoda krakowski Mikołaj i biskup Pełka usunęli Mieszka z tronu, lecz jeszcze w tym samym roku doszło między nimi do ugody.127x127pxMieszko III Stary1199–1202Po raz czwarty.W 1199 wojewoda krakowski Mikołaj i biskup Pełka usunęli Mieszka z tronu, lecz jeszcze w tym samym roku doszło między nimi do ugody.127x127pxWładysław III Laskonogi1202–1206 Nie wiadomo, na jak długo Władysław objął panowanie nad ziemią krakowską. Według niektórych historyków kres jego rządów nastąpił jeszcze na jesieni 1202 (np. J. Wyrozumski, Dzieje Polski piastowskiej..., s. 177–178.), według innych (a ta wersja wydaje się prawdopodobniejsza) dopiero w 1206, a nawet w 1210.Po raz pierwszy.Książę wielkopolski 1202–1220. Wojewoda krakowski Mikołaj zażądał usunięcia wojewody sandomierskiego Goworka, a wobec odmowy Leszka, Mikołaj ogłosił księciem Władysława Laskonogiego.131x131pxLeszek I Biały1206–1210Po raz trzeci. Po śmierci wojewody Mikołaja możni ogłosili księciem Leszka.145x145pxMieszko IV Plątonogi1210–1211Papież Innocenty III na wniosek księcia śląskiego postanowił pod groźbą klątwy przywrócić zasadę senioratu, a Mieszko udał się na czele armii do Krakowa, gdzie został wpuszczony. Książę raciborski 1173–1211, opolski 1202–1211.131x131pxLeszek I Biały1211–1225Po raz czwarty. Po śmierci Mieszka Leszek wrócił do Krakowa.132x132pxHenryk I Brodaty1225–1225Po raz pierwszy.Gdy po klęsce z rąk Prusów Leszek Biały zastosował represje wobec członków odpowiedzialnego za porażkę rodu Gryfitów, ci w odpowiedzi na to w 1225 roku (pod nieobecność księcia Leszka Białego w Krakowie), przywołali na tron krakowski Henryka I Brodatego. Książę śląski od 1201.131x131pxLeszek I Biały1225–1227Po raz piąty. Krótkotrwały konflikt z Henrykiem I Brodatym zakończono zawarciem pokoju, wycofaniem się księcia śląskiego z Krakowa, a zarazem wygnaniem Gryfitów z Małopolski. Po śmierci Leszka Białego upada zasada zwierzchnictwa księcia krakowskiego nad Polską.

Książęta krakowscy (do 1291) PortretImięOkres panowaniaInformacje dodatkowe127x127pxWładysław III Laskonogi1228–1229Po raz drugi.Na mocy umowy sukcesyjnej z Leszkiem Białym. W latach 1228–1229 w jego zastępstwie rządy w dzielnicy senioralnej sprawował Henryk I BrodatyB. Zientara, Henryk Brodaty..., wyd. 2, s. 280–281..132x132pxKonrad I mazowiecki1229–1232Po raz pierwszy.Zajął Kraków zbrojnie. Tytuł księcia krakowskiego przyjął dopiero po śmierci Władysława LaskonogiegoB. Zientara, Henryk Brodaty..., wyd. 2, s. 306.. Książę mazowiecki od 1202J. Wyrozumski, Dzieje Polski piastowskiej..., s. 179..132x132pxHenryk I Brodaty1232–1238Po raz drugi.Przejął tron przy poparciu możnych. Książę śląski od 1201.123x123pxHenryk II Pobożny1238–1241Tron objął jako następca ojca. Książę śląski od 1238.125x125pxBolesław II Rogatka1241–1241Tron objął jako następca ojca. Książę śląski.132x132pxKonrad I mazowiecki1241–1243Po raz drugi.Zajął Kraków zbrojnie.124x124pxBolesław V Wstydliwy1243–1279Powołany na tron przez możnych.134x134pxLeszek II Czarny1279–1288Odziedziczył tron na mocy umowy sukcesyjnej z Bolesławem Wstydliwym.