Mojżesz – marmurowa rzeźba renesansowego artysty Michała Anioła. Znajduje się w bazylice św. Piotra w Okowach w Rzymie.

Rzeźba uchodzi za wyidealizowany portret papieża Juliusza II. Niemiecka historyk sztuki podaje, że podczas prac nad Mojżeszem Michał Anioł inspirował się rzeźbą Donatella. Zapożyczone zostało m.in. spojrzenie ukazanej postaci oraz ciężar spoczywających rąk. Posąg miał być jednym z sześciu rzeźb wieńczących grobowiec Juliusza II, według drugiego projektu. Był to drugi posąg w kolejności, który miał zdobić grobowiec. Zgodnie z założeniem dzieło miało być oglądane z dołu. W źródłach pojawiają się różne daty powstania dzieła: ok. 1513–1515, 1513–1516 lub 1515.

Mojżesz liczy 235 cm wysokości. Prawodawca i przywódca Izraelitów został ukazany jako brodaty starzec. Twarz Mojżesza przypomina Boga na freskach na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej. Zgodnie z XVI-wieczną ikonografią Mojżesz ma na głowie „rogi mądrości”. Obecne na głowie rogi mądrości są zgodne z ówczesną ikonografią, opartą na Wulgacie Hieronima ze Strydonu: hebrajski rdzeń קָרַן („krn”) po utworzeniu samogłosek może przybrać słowa: „keren” (róg) i „karan” (świecić, promienieć, ale również mieć rogi). Hieronim ze Strydonu rdzeń odczytał jako „keren”, tłumacząc to słowo na „cornutus” (rogaty). Według jednej z interpretacji trzymający tablice z Dekalogiem Mojżesz gniewa się na Izraelitów oddających cześć złotemu cielcowi. Wzrokiem przywołuje lud do porządku. Gniew można dostrzec w grymasie ust i postawie. Ukazana na posągu złość jest łączona z wybuchowym charakterem Michała Anioła. Według innej interpretacji rzeźba nawiązuje do średniowiecznej koncepcji człowieka jako mikrokosmosu, gdzie broda przywodziłaby na myśl wodę, włosy – ogień, a draperia ziemię. Tak jak na Dawidzie Michał Anioł uzyskał w wizerunku Mojżesza efekt wewnętrznego napięcia poprzez odmienne potraktowanie obu stron posągu.

Opisując Mojżesza Giorgio Vasari docenił wykonanie draperii, muskułów rąk, układu kostnego, żył i nerwów. W swojej relacji Vasari podaje również, że przebywająca w Rzymie ludność żydowska w każdą sobotę przychodziła pod posąg podziwiając wykonane dzieło. W 1914 roku Sigmund Freud napisał artykuł poświęcony dziełu.

W 1900 roku została wykonana kopia rzeźby, ufundowana przez przedsiębiorcę Helmuta Toepfera. Dzieło trafiło do Muzeum Miejskiego w Szczecinie. W 1948 roku rzeźba została przetransportowana do Warszawy jako dar dla odbudowywanej stolicy. Kopia stanęła w Akademii Sztuk Pięknych, w 2016 roku wróciła do szczecińskiego muzeum.

Przypisy Sachs H., Donatello, wyd. 1, Warszawa: Arkady, 1982, Katalog dzieł pozbawiony paginacji.

Kategoria:Zabytki Rzymu Kategoria:Rzeźby Michała Anioła Kategoria:Rzeźby o tematyce religijnej Kategoria:Rzeźby renesansowe Kategoria:Rzeźby z XVI wieku