Andrzej Chciuk, Andrew SoddellZmienił nazwisko w marcu 1959 r. „Dostawałem czeki i przekazy z nazwiskiem Chomik, Chacik, Chuik, Cheniuk i 157 innych wariantów (...) zdenerwowałem się i zrobiłem się za Soddella (...) i w tym charakterze biegam” – napisał Chciuk o powodzie zmiany nazwiska w liście do Juliusza Sakowskiego.http://pandora.nla.gov.au (dostęp: 23 kwietnia 2008) (ur. 13 stycznia 1920 w Drohobyczu, zm. 15 maja 1978 w Melbourne) – polski pisarz, poeta i dziennikarz emigracyjny. Brat Tadeusza Chciuka-Celta.
Pisał powieści, dylogię wspomnieniową o przedwojennym Drohobyczu, opowiadania i poezje. Był także felietonistą polskiej prasy polonijnej (m.in. w latach 1955-1974 powstał cykl felietonów Szczypta soli w wydawanych w Sydney Wiadomościach Polskich i Tygodniku Polskim z Melbourne).
Życiorys Był synem Marii i Michała. Miał braci Antoniego, Władysława, Tadeusza, siostrę Stanisławę (po mężu SKlenarz).
W 1938 ukończył Państwowe Gimnazjum im. Króla Władysława Jagiełły w Drohobyczu, zdając egzamin dojrzałości. Następnie podjął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, w 1939 kończąc pierwszy rok. Był harcerzem, sportowcem, redaktorem pisma „Włóczęga”.
Po wybuchu II wojny światowej przedostał się przez Węgry na Zachód. Wstąpił do Wojska Polskiego we Francji, służył w oddziale zwiadowców 2 Dywizji Strzelców Pieszych. Brał udział w kampanii francuskiej 1940. Po poddaniu się Paryża został umieszczony w obozie jenieckim w Besançon. W sierpniu 1940 zbiegł podczas przewożenia internowanych do Niemiec.
W 1941 podjął studia na Uniwersytecie w Tuluzie w zakresie literatury francuskiej i historii. Był uczestnikiem francuskiego ruchu oporu (brał udział w akcjach bojowych, redagował pisma podziemne). Należał do Polskiej Organizacji Walki o Niepodległość oraz Forces Françaises de l’Interieur. W 1942 został aresztowany przez gestapo i więziony przez trzy miesiące w więzieniu w Tuluzie, po czym zbiegł.
W latach 1943–1944 zajmował się wydawaniem tajnych publikacji polskich YMCA we Francji. W latach 1944–1947 redagował pismo Razem, młodzi przyjaciele. W początkowym okresie wydawania gazety jego praca miała charakter konspiracyjny.
W 1944 powrócił do Paryża. W 1946 poślubił Barbarę Kulwieć. Tam też urodziły się jego dzieci: Jacques André Michael (1946) i Anne Isabelle (1950)bos, Najnowsza książka Bogumiły Żongołłowicz, www.melbourne.pl, 18 listopada 2007 r. (dostęp: 24 kwietnia 2008).
W 1947 ukończył Szkołę Dziennikarską. Po wojnie pisał dla czasopism polskich i francuskich, w radiu prowadził audycje oświatowe dla Polaków. Po współpracował z wydawnictwami polskimi oraz socjalistyczną prasą we Francji, m.in. z Robotnikiem Polskim.
Pobyt w Australii (1951-1978)Bogumiła Żongołłowicz, Australijski okres życia i twórczości Andrzeja Chciuka (1951-1978), http://pandora.nla.gov.au (dostęp: 23 kwietnia 2008) Andrzej Chciuk z żoną i dwojgiem dzieci do Australii przypłynął 13 listopada 1951. Na początku pracował m.in. w spalarni śmieci, wylewał asfalt oraz był szefem kuchni. Współpracował też z miejscową prasą, m.in. z Tygodnikiem Katolickim z Bathurst i Echem z Perth. Był też współtwórcą polskiego kabaretu Wesoła Kookaburra (1954).
W 1954 otrzymał wyróżnienie w konkursie literackim Głosu Polskiego – Gazety Polskiej z Toronto za wiersze: Lokomotywa i Poemat o Brunonie Schulzu, a w 1955 nagrodę literacką Kultury za opowiadanie Smutny uśmiech. W latach 1956–1962 był redaktorem dodatku literackiego Widnokręgi do Wiadomości Polskich. W 1958 r. zrezygnował z działalności w kabarecie (powrócił do niego w 1963). W tym samym roku rozpoczął współpracę z londyńskimi Wiadomościami. Zdobył drugie miejsce w konkursie Tazaba za opowiadanie Plus ça change, plus c’est la même chose.
W 1959 zmienił nazwisko na Soddell, ale jako literat pozostał przy nazwisku Chciuk. Pisał również pod pseudonimem „Ach”. Również w roku 1959 za poemat Tamta ziemia zdobył pierwsze miejsce w konkursie organizowanym przez Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Następnie odbył podróż dookoła Australii w celu zebrania materiałów do książki dotyczącej Polonii australijskiej.
W 1966 zaczął pracować jako nauczyciel języka francuskiego i historii w szkole średniej w Melbourne, a także rozpoczął studia zaoczne z języka i literatury francuskiej na Uniwersytecie w Melbourne.
W latach 1967–1972 redagował dodatek kulturalno-literacki Tygodnika Polskiego Margines. W 1969 był redaktorem broszury Saving Jews in War-Torn Poland 1939–1945, wydanej przez Tygodnik Polski. Ukazała się ona w odpowiedzi na artykuł Douglasa Wilkie w dzienniku The Sun, w którym padło zdanie, że Niemcy wkroczyły do Polski po to, aby pomóc Polakom zniszczyć Żydów. Następnie pisarz nawiązał współpracę z Polską Fundacją Kulturalną w Londynie.
6 czerwca 1970 jego książka Atlantyda. Opowieść o Wielkim Księstwie Bałaku zdobyła pierwsze miejsce w dorocznym konkursie Wiadomości. Uznano ją „najwybitniejszą książką pisarza polskiego pochodzenia wydaną na emigracji w 1969 r.” W 1971 Chciuk pojechał do Europy. Odwiedził m.in. Wielką Brytanię, Francję, Szwajcarię, Niemcy i Izrael.
W 1973 otrzymał rządową dotację Australian Council for the Art – Literature Board w wysokości 6 tys. dolarów. W 1975 Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie uznał Emigrancką opowieść za najlepszą książkę roku (nagroda im. Herminii Naglerowej).
W sierpniu 1974 zmarł redaktor i właściciel Tygodnika Polskiego Roman Gronowski. Andrzej Chciuk liczył, że go zastąpi, jednak tak się nie stało. Pisarz wystosował wówczas do Polonii australijskiej List otwarty w sprawie Tygodnika Polskiego, który wywołał dyskusje i krytykę Chciuka.
W 1977 polska firma Carinia Records z Sydney wystosowała do niego prośbę o napisanie książki o powojennej emigracji polskiej w Australii i Nowej Zelandii. Na przełomie 1977/78 r. pisarz rozpoczął kolejną podróż po Australii. Książka nie doczekała się wydania. Andrzej Chciuk zmarł nagle 15 maja 1978.
Twórczość Smutny uśmiech (Paryż, 1957) – nagroda paryskiej Kultury za rok 1955. Rejs do Smithton. Stary Ocean (1960) Pamiętnik poetycki (1961) Atlantyda. Opowieść o Wielkim Księstwie Bałaku (Londyn, 1969) – nagroda londyńskich Wiadomości Атлантида: Розповідь про Велике Князівство Балаку. Місяцева земля: Друга розповідь про Велике Князівство Балаку / Переклад з польської, примітки та переднє слово Наталки Римської. – Київ: Критика (2011) Towarzysze z bezpieczeństwa. Powieść daj Boże historyczna (1970) Ziemia księżycowa (1972) Wizyta w Izraelu (1972) Emigrancka opowieść (1975) Trzysta miesięcy (1983)
Bibliografia Żongołłowicz Bogumiła, Przygoda Andrzeja Chciuka z ,,Wiadomościami” [w:] Wiadomości i okolice. Szkice i wspomnienia (t. 2), Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 1996; Chciuk znany i nieznany (wywiad Andrzeja Basińskiego z Bogumiłą Żongołłowicz), Nowy Dziennik [Nowy Jork], 6755 (1996); Polish [Perth] 112 (1996); Żongołłowicz Bogumiła, Australijski okres życia i twórczości Andrzeja Chciuka (1951-1978) [w:]Losy Polaków. Materiały z III Sympozjum Biografistyki Polonijnej, Rzym 1998; Żongołłowicz, Bogumiła, Antidotum na tęsknotę, Kultura, 7-8, 1998, p. 209-12
Marian Kałuski, Literat zasługujący na uwagę, Polish Kurier [Perth] 139 (1999); Wolski Jan, Aureola Andrzeja Chciuka, Fraza [Rzeszów] 3 (2000); Wielka Encyklopedia PWN, Warszawa 2001, t. 5, s. 350, t. 1-30, t. 5; Baterowicz Marek, Książka o Chciuku (Bogumiły Żongołłowicz), Express Wieczorny [Sydney] 16 (2004); Żongołłowicz Bogumiła, Kabaret Literacko-Satyryczny „Wesoła Kookaburra”, Toruń 2004; Żongołłowicz Bogumiła, Rzeczywistość czy fantazja? „Emigrancka opowieść” i „Trzysta miesięcy” Andrzeja Chciuka [w:] Epoka przemian. Wiek XX w literaturze polskiej, Rzeszów 2005; Żongołłowicz Bogumiła, O pół globu od domu. Obraz Polonii australijskiej w twórczości Andrzeja Chciuka., Toruń 2007; Mnich, Roman, Drohobycz, eine versunkene Atlantis: Bruno Schulz und Andrzej Chciuk, [w:] Symposien und Seminare am Wissenschaftlichen Zentrum der Polnischen Akademie der Wissenschaften in Wien ; 4 (2007), s. 43-55. Łukasiak Witold, Daleko od domu, Tygodnik Polski [Melbourne] 7 (2008).
Przypisy
Linki zewnętrzne
Archwium National Library of Australia
Kategoria:Harcerze Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej miesięcznika „Kultura” Kategoria:Laureaci Nagrody Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie Kategoria:Ludzie urodzeni w Drohobyczu Kategoria:Ludzie związani z paryską „Kulturą” Kategoria:Pisarze związani z Melbourne Kategoria:Pisarze związani z Tuluzą Kategoria:Polacy – członkowie francuskiego ruchu oporu Kategoria:Polacy – uczestnicy kampanii francuskiej 1940 Kategoria:Polonia w Australii Kategoria:Polscy dziennikarze emigracyjni Kategoria:Polscy poeci emigracyjni 1939–1989 Kategoria:Polska emigracja polityczna we Francji 1939–1989 Kategoria:Urodzeni w 1920 Kategoria:Zmarli w 1978