Psara (W języku greckim forma w liczbie mnogiej. W polskiej literaturze XIX w. jako Ipsara, funkcjonuje też zgodna gramatycznie z grecką nazwa Psary.) – wyspa w Grecji, na Morzu Egejskim, w administracji zdecentralizowanej Wyspy Egejskie, w regionie Wyspy Egejskie Północne, w jednostce regionalnej Chios, w gminie Psara. W 2011 roku liczyła 454 mieszkańcówΑπογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011. ΜΟΝΙΜΟΣ Πληθυσμός..
Psara jest położona 81 km na zachód od wyspy Chios i 150 km na wschód od Aten. W jej najbliższym sąsiedztwie znajduje się wysepka Andipsara.
Historia mały|lewo|Flaga wyspy Psara z dewizą: Elefteria i Tanatos – Wolność albo Śmierć
Pierwsi osadnicy osiedlili się na Psarze w czasach mykeńskich, o czym świadczą liczne znaleziska archeologiczne. Homer jako pierwszy wymienił nazwę wyspy nazywając ją Psyra. Jednak ze względu na oddalenie od lądu i trudne warunki życia (brak ziem pod uprawę), osadnictwo na wyspie zostało przerwane. Ponownie zamieszkano na Psarze zapewne w XVI wieku. Na początku XIX wieku wyspa miała trzecią co do wielkości flotę handlową w Grecji po Hydrze i Spetses, liczącą około 45 statkówXiradaki, Koula: Γυναίκες του 21 [Kobiety '21]. Ateny: Dodoni, 1995, , s. 244..
Ludność Psary dołączyła się do greckiej wojny o niepodległość 10 kwietnia 1821 roku, 2 tygodnie po wybuchu powstaniaDavid Brewer: The Greek War of Independence. New York: The Overlook Press, 2001, , s. 95.. Małe, zwrotne i szybkie okręty Psariotów z powodzeniem stawiały czoła flocie osmańskiej, prowadząc ataki m.in. za pomocą brulotów (zwanych też branderami). Z wyspy pochodził słynny bohater walk o niepodległość Grecji, dowódca brulotierów i przyszły premier, Konstandinos Kanaris.
mały|Ucieczka ocalałych z Psary w wyobrażeniu Nikolaosa Jizisa
Najtragiczniejszym wydarzeniem w dziejach wyspy była tzw. masakra na Psarze, w wyniku której 17 tysięcy ludzi zginęło lub uprowadzono w niewolę. 21 czerwca 1824 roku na wyspie wylądowały wojska osmańskie pod dowództwem Mechmeda Chosrefa Paszy, w celu ukarania greckiego powstaniaThomas Gordon: History of the Greek Revolution. Cambridge University Press, 1832, t. 2, s. 14.. Liczba ofiar rzezi była szczególnie wysoka, ponieważ na wyspie szukało wówczas schronienia wiele ludności cywilnej, głównie uciekinierów z innych wysp, w tym mieszkańców zmasakrowanej w 1822 roku sąsiedniej, większej wyspy ChiosLudwik Bazylow: Historia Powszechna 1789–1918. Warszawa: Książka i Wiedza, 1986, s. 401.. 120 spośród obrońców po desperackiej walce świadomie wybrało dla siebie i swych bliskich śmierć samobójczą, wysadzając się w powietrze w dominującej nad okolicą fortyfikacji Mawri Rachi (gr. )Wydarzenia te opisuje m.in. strona internetowa wyspy.. Część mieszkańców zdołała jednak opuścić wyspę. Uciekinierzy założyli następnie osadę Nea Psara (Nowa Psara) na wyspie Eubea. Tragedia, ale także determinacja obrońców odbiły się szerokim echem wśród społeczności międzynarodowej, wzmagając ruch filhelleński.
Wyspa weszła w skład odrodzonej Grecji w 1912 roku, w trakcie I wojny bałkańskiej, i pozostała w niej dzięki zwycięstwom w bitwach morskich koło przylądka Elli oraz wyspy Limnos. W obu bitwach wyróżnił się okręt pancerny „Psara”. Inny okręt o tej nazwie, niszczyciel „Psara”, służył w II wojnie światowej. Aktualnie „Psara” to nazwa fregaty o numerze taktycznym F-454, zwodowanej w 1993 w stoczni Hellenic Shipyard.
Warunki turystyczne mały|Zachód słońca nad wyspą Psara
Wyspa przyciąga niewielu turystów ze względu na brak pamiątek historycznych, turystycznych atrakcji i niekorzystne warunki klimatyczne (wietrzne wybrzeże, wzburzone morze). Wskutek tego rzadsze są tam również rejsy promowe.
Jedyną zamieszkaną miejscowością jest Psara, posiadająca niewielki port z połączeniem promowym z wyspą Chios oraz lądowisko helikopterów. Nieliczne domy pochodzą z XIX stulecia; nadal opustoszałe jest miejsce tragedii z 1824 roku. Najlepsze plaże to nieco odległe od miejscowości Lakka i Limnos. Na północy wyspy położony jest klasztor Kimisis, znany z dorocznej uroczystości w dniu 5 sierpnia, z procesją obnoszącą cudowną ikonęMark Ellingham, Marc Dubin, Natania Jansz, John Fisher: Grecja. Praktyczny przewodnik. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2000, s. 803-804..
Ludzie związani z wyspą mały|Pomnik Konstandinosa Kanarisa
Konstandinos Kanaris – bohater walk o niepodległość Grecji, dowódca floty, minister, premier Grecji.
Zróżnicowania populacji wyspy Rok Populacja Zmiana1824 7,000Finlay, George: History of the Greek Revolution and the Reign of King Otho. Oksford: Clarendon Press, 1877, , s. 152. -1951 700 -1961 576 -124 / -17,71%1971 487 -89 / -15,45%1981 460 -27 / -5,54%1991 438 -22 / -4,78%2001 422 -16 / -3,65%2011 454 +32 / +7,58%
Zobacz też Wojna o niepodległość Grecji Masakra na Psarze „Psara” (okręt)
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona wyspy Psara
Strona Greckiej Marynarki Wojennej z informacją o fregacie rakietowej „Psara” Katastrofa obrońców Psarów – litografia w zbiorach Fundacji Wielkiego Hellenizmu (zbiory państwowe) Katastrofa obrońców Psarów – motyw obrony wyspy, w greckiej sztuce ludowej
Kategoria:Wyspy Azji Kategoria:Jednostka regionalna Chios Kategoria:Region Wyspy Egejskie Północne Kategoria:Wyspy Grecji