Stefan Cieśliński (ur. 28 stycznia 1928 w Płocku, zm. 7 marca 2022 w Warszawie) – geolog, specjalista w zakresie stratygrafii, kartografii geologicznej oraz geologii złożowej.
Młodość Ojciec Franciszek – starosta, a następnie pracownik MOB w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych w Warszawie. Do szkoły podstawowej uczęszczał w Grójcu. Wojna zastała go na wakacjach w Leszczynach koło Garwolina. Podczas działań wojennych utracono mieszkanie. To spowodowało konieczność pozostania na długi okres na wsi w domu dziadków. Do gimnazjum uczęszczał na tajnych kompletach w Garwolinie, na których uzyskał małą maturę (4 klasy gimnazjum).
Okupacja – konspiracja W 1944/45 roku miał przerwę w nauce związaną z działalnością konspiracyjną i aresztowaniem przez Niemców. Dzięki staraniom udało mu się wydostać z więzienia, lecz musiał się ukrywać w Warszawie. W czerwcu 1944 wraca do Garwolina. Szybko przesuwający się front uniemożliwiał powrót do Warszawy. Cieśliński wziął udział w „Akcji Burza” /AK obwód „Gołąb” – Garwolin/. Po jej zakończeniu, 24 września 1945, ujawnił się wraz ze swoim zgrupowaniem. Będąc świadkiem aresztowań, ponownie włączył się w dalszą działalność konspiracyjną, tym razem w ramach WINu. Czując się zagrożonym, 9 kwietnia 1947 skorzystał z amnestii. Spowodowało to późniejsze kłopoty z Urzędem Bezpieczeństwa.
Wykształcenie Po zakończeniu działań wojennych rozpoczyna naukę w warszawskim Liceum im. Króla Władysława IV. Po roku zmienił szkołę z typu matematycznego na przyrodniczy. W klasie maturalnej zetknął się po raz pierwszy z geologią. Maturę zdaje w 1948 w Liceum imienia Adama Mickiewicza. W tym też roku rozpoczyna studia geologiczne na Uniwersytecie Warszawskim. Rok ten był ostatnim prowadzonym według programu przedwojennego, gdy nie obowiązywała dyscyplina studiów. To pozwalało studentom na podejmowanie pracy w okresie trwania nauki.
Praca w Państwowym Instytucie Geologicznym Pracę zawodową w Państwowym Instytucie Geologicznym rozpoczął 10 marca 1949 w Wydziale Surowców Skalnych, gdzie zajmował się dokumentowaniem złóż piasków, żwirów i glin ogniotrwałych. W 1952 uzyskał dyplom magisterski z zakresu geologii i paleontologii. Następnie przeszedł do Wydziału Świętokrzyskiego PIG. Zajmował się tam badaniami geologicznymi w rejonie Przedborza nad Pilicą. Wprowadziły go one w tematykę kredową.
W 1953 został przeniesiony na stanowisko kierownika Sekcji Surowców Fosforytowych. Rozpoczął prace dokumentacyjne złóż fosforytów, w ramach realizacji Uchwały Rządu. W 1954 przechodzi do Zakładu Podstawowych Badań Geologicznych. W tym też roku został starszym asystentem, a w 1955 adiunktem. W 1958 obronił pracę doktorską Alb i cenoman północnego obrzeżenia Gór Świętokrzyskich. W 1961 uczestniczył w pracach geologicznych w zachodniej części pustyni Gobi, w grupie rekonesansowej Polskiej Ekspedycji Geologicznej w Mongolii.
W dniu 1 stycznia 1962 objął kierownictwo Zakładu Stratygrafii i funkcję tę pełni przez 14 lat. W okresie tym rozbudowywał tematykę Zakładu, przystosowując ją do powadzonych przez Instytut szerokich programów badawczych. Zakład Stratygrafii wykonywał ogromne ilości ekspertyz stratygraficznych dla potrzeb prac wiertniczych. W 1963 został powołany na stanowisko Samodzielnego Pracownika Naukowo Badawczego, a w 1973 – docenta. W 1965 uzyskał uprawnienia geologiczne w zakresie dokumentacji złóż, a w parę lat później z zakresu prac kartograficznych.
Brał udział w szeregu konferencji i zjazdów naukowych, Uczestniczył m.in. w 1968 w Międzynarodowym Kongresie Geologicznym w Pradze, przerwanym przez inwazję wojsk Układu Warszawskiego. W ramach RWPG prowadził tematykę współpracy między krajami członkowskimi w zakresie stratygrafii. Funkcja ta powodowała częste służbowe wyjazdy zagraniczne do krajów socjalistycznych. W 1971 był delegatem Polski na sesję UNESCO w Paryżu, na której powołany został program IGCP.
Pod koniec grudnia 1976 zrezygnował z kierownictwa Zakładem Stratygrafii i rozpoczął pracę na kontraktach zagranicznych. Prace te prowadzone były na obszarach geologicznie mało zbadanych. Pracował w następujących krajach: w Norwegii (na Spitsbergenie) – 1978/1979. Był to temat Instytutu Geofizyki PAN. Należał do współorganizatorów Stacji Polarnej w Zatoce Białych Niedźwiedzi. Tematycznie zajmował się ruchami pionowymi rejonu Hornsundu. Zimował w trudnych warunkach nocy polarnej. w Mongolii (we wschodniej Mongolii – Zanszire) – 1980/1981. Brał udział w pracach geologiczno-poszukiwawczych rud polimetali, w ramach Międzynarodowej Ekspedycji Geologicznej. w Algierii (na Saharze północno-wschodniej) – 1985/1988. Kierował pracami poszukiwawczymi i dokumentacyjnymi złóż fosforytów. Współpracował z nim Tadeusz Wątkowski. Odkryte i udokumentowane złoża należą do największych w świecie.
Po powrocie z Algierii w 1988 rozpoczął prace kartograficzne w ramach Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skalach 1:50 000 i 1:200 000. W 1992 przeszedł do Zakładu Geologii Czwartorzędu. Tam nadal zajmował się tematyką kartograficzną i zagadnieniami stratygraficznymi kredy lubelskiej. W 1999, po ponad 50 latach nieprzerwanej pracy w Państwowym Instytucie Geologicznym, przeszedł na emeryturę.
W sumie opublikował ponad 150 prac i artykułów (część we współautorstwie). Wchodzą w to opracowania popularnonaukowe, tablice i słowniki stratygraficzne, słowniki ludowych nazw geologicznych, katalogi skamieniałości, opracowania regionalne, monografie paleontologiczne oraz liczne opracowania wierceń. Publikował również prace z zakresu paleogeografii, paleoklimatologii i ochrony środowiska. Przez wiele lat był redaktorem wielotomowej Budowy Geologicznej Polski. W jego dorobku znajduje się również szereg prac z historii geologii oraz pozycje pamiętnikarskie, związane z ekspedycjami geologicznymi, w których brał udział.
Odznaczenia i wyróżnienia Był wielokrotnie odznaczany. Uhonorowany został Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Posiada też Odznakę Grunwaldzką, Medal Zwycięstwa i Wolności 1945, Srebrną Odznakę Zasłużony dla Warszawy, Złotą Odznakę Zasłużony dla polskiej geologii, Odznakę Instytutu Geologicznego, Złotą Odznakę Państwowego Instytutu Geologicznego, mongolską odznakę Zasłużony dla Gobi Ałtaju, medale XXX i XL- lecia oraz szereg dyplomów i nagród. Do najważniejszych z nich należy Nagroda I Stopnia Ministra Ochrony Środowiska za wybitne osiągnięcia twórcze. Posiada również stopień dyrektora górniczego I stopnia, z prawem noszenia honorowego kordzika do munduru.
Emerytura Po przejściu na emeryturę zaczął zajmować się historią, publikując artykuły historyczne, m.in. oparte na geologii Pra–pradzieje ziemi Janowskiej, czy o XIII- wiecznych najazdach mongolsko-tatarskich na południową Lubelszczyznę. Wydał również szereg opracowań związanych z Powstaniem Styczniowym. Zorganizował wystawę pod tytułem Batorz w mrokach geologicznej historii. Działa w Stowarzyszeniu Miłośników Dawnej Broni i Barwy.
Członek Stowarzyszenia Emerytowanych Pracowników Państwowego Instytutu Geologicznego. W ramach tego Stowarzyszenia opublikował wspomnienia z pracy organizacyjno-badawczej na Spitsbergenie (W lodach dalekiej północy, 2010) oraz z poszukiwań złóż fosforytów w Algierii (Sahara moich wspomnień, 2013).
Wybrane publikacje Cieśliński S., 1956, Stratygrafia i tektonika kredy między Dobromierzem i Józefowem a Przedborzem nad Pilicą. Biuletyn IG. 11. Cieśliński S., 1959, Alb i cenoman północnego obrzeżenia Gór Świętokrzyskich. Prace IG, T. XXVIII. Cieśliński S., 1959, Sprawa podziału stratygraficznego górnej kredy w Polsce. Przegl. Geol., nr 5. Cieśliński S., 1959, Początki transgresji górno kredowej w Polsce. Kwart. Geol., Tom III, z. 4. Cieśliński S., 1960, Biostratygrafia i fauna albu Polski. Prace IG, T. XXX, Cz. II. (Czterdzieści lat Instytutu Geologicznego). Cieśliński S., Trőger K. A., 1964, Epikontynentalna kreda górna Europy Środkowej (alb–koniak w Polsce, Czechosłowacji i Niemczech). Kwart. Geol., z. 4. Cieśliński S., 1965, Beitrag zur Kenntnis des Oberkreide Klimas in Polen. Geologische Rundschau, Bd. 54, H. 1. Cieśliński S., 1965, Stratygrafia i fauna cenomanu Polski. Biul. IG 192. Cieśliński S., 1966, Die Inoceramen der Polnischen Oberkreide und Stratigraphische Bedeutung, Ber. Deutsch. Ges., 11. Cieśliński S., Pożaryski W., 1970, Stratygrafia mezozoiku obrzeżenia Gór Świętokrzyskich – kreda. Prace IG, T. LVI. Uberna J., Cieśliński S., Błaszkiewicz A. (i inni), 1971, Kredowe osady fosforytonośne i fosforyty w Polsce. Biul. IG 246. Cieśliński S., 1976, Rozwój bruzdy duńsko-polskiej na obszarze świętokrzyskim w albie, cenomanie i dolnym turonie. Biul. IG 295. Cieśliński S., Dąbrowska Z., 1978, Budowa podłoża trzeciorzędu rejonu Bełchatowa. Kwart. Geol., t. 22, z. 4. Błaszkiewicz A., Cieśliński S., 1979, Prace nad systematyzowaniem stratygrafii górnej kredy Polski. Kwart. Geol., t. 23, z. 3. Cieśliński S., 1987, Inoceramy albu i cenomanu Polski i ich znaczenie stratygraficzne (Monografia). Biul. IG 354. Buraczyński J., Cieśliński S., Siemiątkowski J., 1998, Piaskowce żelaziste koło Annowa w strefie północnej krawędzi Roztocza Gorajskiego. Przegl. Geol., nr 9. Walaszczyk I., Cieśliński S., Sylwestrzak H., 1999, Selected geosites of Cretaceous deposits in central and eastern Poland. Polish Geological Institute Special Papers, vol.2.
Budowa Geologiczna Polski Cieśliński S., 1970, Fauna kredowa. W: Katalog Skamieniałości, Budowa Geologiczna Polski, tom II. Cieśliński S., 1973, Kreda. W: Budowa Geologiczna Polski – Mezozoik, Tom I, Część 2. Cieśliński S., 1984, Inoceramy. W: Budowa Geologiczna Polski, Tom III, Mezozoik – Kreda /Atlas skamieniałości przewodnich i charakterystycznych/. Cieśliński S., 2002, Seria wydawnicza Budowa Geologiczna Polski (40 lat Historii). Przegl. Geol., nr 7.
Mapy geologiczne Cieśliński S., 1993, Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski 1:50 000, ark. Zakrzówek. Cieśliński S., 1998, Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski 1:50 000, ark. Wysokie. Rzechowski J., Cieśliński S., 1998, Mapa Geologiczna Polski 1:200 000 /odkryta/, ark. Chełm i Horodło. Rzechowski J., Cieśliński S., Kubica B., 1998, Mapa Geologiczna Polski 1:200 000 /odkryta/, ark. Tomaszów Lubelski i Dołhobyczów.
Materiały zagraniczne Cieśliński S., Rutkowski E., 1962, Archeocjaty południowo-wschodniego krańca Kotliny Wielkich Jezior w Mongolii. Przegl Geol., nr 7. Cieśliński S., 1984, Czwartorzędowe ruchy pionowe wybrzeży Horsnundu i geneza przystokowych wałów kamienistych. Przegl. Geol., nr 10. Jęczmyk M., Cieśliński S., 1986, Heavy minerals spectra from alluvia and ablation cones of the Hornsund area, south Spitsbergen. Studia Geol. Polonica, Vol. LXXXIX. Cieśliński S., Wątkowski T., 1991, Poszukiwania złóż fosforytów w rejonie Bir el Ater /północno-wschodnia Sahara Algierska/. Przegl. Geol., nr 9.
Regionalne – historyczne Cieśliński S., 1993, Ludowe słownictwo geologiczne Lubelszczyzny. Przegl. Geol., nr 10. Cieśliński S., 2001, Batorz w czasie najazdów mongolsko–tatarskich. Gmina Batorz w przeszłości i dzisiaj. Krosno. (Drugie wydanie w 2006). Cieśliński S., 2003, Związki Batorza z najazdami tatarskimi i osadnictwem mongolsko-tatarskim na ziemiach Polski i Litwy. Korzenie Janowskie, Nr 1. Janów Lubelski. Cieśliński S., 2004, Pra–pradzieje Ziemi Janowskiej( w oparciu o geologię). Korzenie Janowskie, nr 3, Janów Lubelski. Cieśliński S., 2005, Huta Krzeszowska i Momoty w Powstaniu Styczniowym. Korzenie Janowskie, nr 5, Janów Lubelski. Cieśliński S., 2006, Ziemia Janowska w okresie Powstania Styczniowego 1863 -1864. (działalność zbrojna). Korzenie Janowskie, nr 7, Janów Lubelski. Cieśliński S., 2007, Rok 1863. Ostatnia kampania „Lelewela” (według pamiętników i relacji świadków). Korzenie Janowskie, nr 9, Janów Lubelski.
Wspomnienia Cieśliński S., 2010, W lodach dalekiej północy. Ekspedycja polarna Spitsbergen-Hornsund 1978-1979, Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Seria Wokół geologii, Warszawa.