Ossolin – wieś (dawniej miasto) w Polsce, w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, w gminie Klimontów. Ma status sołectwa. Leży 5 km na wschód od Klimontowa i 25 km na południowy zachód od Sandomierza.
Ossolin uzyskał lokację miejską przed 1650 rokiem, zdegradowany przed 1662 rokiem, ponowna lokacja około 1775 roku, degradacja około 1816 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 58–59.. Siedziba rodu Ossolińskich herbu Topór, następnie w dobrach Ledóchowskich; ruiny zamku Ossolińskich istniejącego w latach 1635–1816.
Przez wieś przechodzi czerwony szlak turystyczny z Gołoszyc do Piotrowic. Przez wieś przebiega szlak Małopolska Droga św. Jakuba.
Części wsi + Integralne części wsi Ossolin SIMC Nazwa Rodzaj0796163 Kolonie część wsi
Historia Osada powstała w połowie XIV w. jako rodowa siedziba Toporczyków z Balic i Morawicy, którzy zaczęli od XVI wieku nazywać się Ossolińskmi. W 1578 r. było tutaj 6 kmieci gospodarzących na 1,5 łana, 1 zagrodnik oraz 2 komorników. Wieś leżąca w powiecie sandomierskim województwa sandomierskiego wchodziła w XVII wieku w skład kompleksu klimontowsko-ossolińskiego dóbr Zbigniewa OssolińskiegoDobra ziemskie Ossolińskich w pierwszej połowie XVII wieku, w: Folwark-wieś-latyfundium. Gospodarstwo wiejskie w Rzeczypospolitej w XVI-XVIII wieku, red. J. Muszyńska, Sz. Kazusek, J. Pielas, Kielce 2009,s. 103.. W latach 1635–1636 kanclerz Jerzy Ossoliński wzniósł tu czworoboczny zamek z wieżą, będący siedzibą rodu (Zamek w Ossolinie). Prawdopodobnie to również Jerzy Ossoliński wystarał się o prawa miejskie dla osady.
W rejestrze poborowym z 1662 r. Ossolin figuruje jako wieś o 66 mieszkańcach. W 1755 r. Józef Ossoliński otrzymał od Augusta III nowy przywilej dla miasteczka. Zezwalał on na targi oraz 6 jarmarków. Ossolin został pozbawiony praw miejskich przez kolejnego właściciela, Antoniego Ledóchowskiego, który w 1816 r. nakazał również zburzyć miejscowy zamek. W 1827 r. Ossolin, już jako wieś, miał 24 domy i 106 mieszkańców. 4 lipca 1901 roku dobra Ossolin od Jerzego Ossolińskiego nabył Michał KarskiKronika. Sprzedaż dóbr Czas 1901 nr 157 z 12 lipca s. 2..
W 1960 r. wieś miała 244 mieszkańców. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie tarnobrzeskim.
Od 2011 roku w Ossolinie działa Stowarzyszenie „Nasze dziedzictwo Ossolin”, które m.in. prowadzi Szkołę Podstawową, a także organizuje Piknik Rycerski połączony z Galą Kryształowego Berła.
Zabytki Kaplica podziemna Grobu Chrystusa, zwana Betlejemską, wybudowana w 1640 r. przez Jerzego Ossolińskiego, przebudowana w 1769 r., wpisana do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej. A.684 z 12.04.1957, z 20.01.1966 i z 16.06.1977) i wraz z kaplicą: ogrodzenie z pawilonami i bramką, figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Ruiny zamku Ossolińskich, ok. 1635 r. (nr rej. A.685 z 1.03.1967 i z 16.06.1977).
Przypisy Raport o stanie gminy Klimontów w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 21-22 Strona gminy, sołectwa
Bibliografia Miasta polskie w Tysiącleciu, przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1965-1967 Rafał Jurkowski, Zapomniane miejsca. Świętokrzyskie, Wydawnictwo CM, Warszawa 2016
Linki zewnętrzne
Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona
Kategoria:Dawne miasta w województwie świętokrzyskim Kategoria:Wsie Ossolińskich herbu Topór Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie) Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVII wieku