Siły Powietrzne Armii Republiki Czeskiej (cz. Vzdušné síly Armády České republiky) – wojska lotnicze, będące jednym z rodzajów Czeskich Sił Zbrojnych, powstałe w wyniku podzielenia lotnictwa Czechosłowacji (Československé letectvo) w 1993 roku. Zadaniem jest obrona granic i przestrzeni powietrznej. Zadanie realizuje się przez Natowski Zintegrowany System Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwrakietowej. W czasie pokoju wspierane są systemy ratownictwa, likwidacja katastrof i klęsk żywiołowych, współpraca z innymi służbami mundurowymi oraz przewóz osób VIP. Będąc członkiem NATO i UE wydzielone są jednostki skierowane do operacji sojuszniczych w tym misji zagranicznych i ćwiczeńLeszek Wieliczko, Siły Powietrzne Czech, [w:] Lotnictwo, Magnum-X, grudzień 2019 (2019/12), s. 20, ISSN 1732-5323 (pol.). .
Historia Tradycja czeskich sił powietrznych nawiązuje do Korpusu Lotniczego Armii Czechosłowackiej, który został sformowany 30 października 1918 roku. W roku przekazania części sprzętu dla Słowacji została znacznie zmniejszona liczba sprzętu i personelu. Jednostki powstałe to Mieszany Korpus Lotniczy, Dwie Dywizje Obrony Powietrznej, Lotniczy Pułk Szkolny, Lotniczy Pułk Transportowy. W okresie międzywojennym Czechosłowacja produkowała samoloty Bloch MB.200, myśliwskie Avia B-534 (424) i Bk-534 (113). Po drugiej wojnie światowej Czechosłowackie Siły Powietrzne były wyposażone w samoloty bojowe i szkolne: Supermarine Spitfire, Avia S-199, Jak-23, MiG-15, MiG-17, MiG-19, MiG-21, MiG-23, MiG-29, Su-7, Su-22, Su-25, L-29, L-39, transportowe i pasażerskie: Tu-154, Tu-134, An-12, An-26, An-30, L-411. Używano również bojowych śmigłowców Mi-24, wielozadaniowych Mi-2 oraz śmigłowców Mi-8 i Mi-17. Większość sprzętu radzieckiego zostało wycofane do końca XX wiekuLeszek Wieliczko, Siły Powietrzne Czech, [w:] Lotnictwo, Magnum-X, grudzień 2019 (2019/12), s. 21-22, ISSN 1732-5323 (pol.)..
Po rozpadzie Czechosłowacji armia niepodległych Czech wypożyczyła w czerwcu 2004 roku szwedzkie samoloty JAS 39 Gripen, które obecnie stanowią główną siłę bojową lotnictwa. Dzierżawa opiewała 14 samolotów z czego dwa z tej liczby miało być szkolne, a dwanaście bojowe. Wiązało się to ograniczonymi środkami finansowymi. Rozpoczynając służbę w kwietniu 2005 na tych maszynach Czeskie Siły Powietrzne były pierwszym zagranicznym użytkownikiem tych samolotów. W marcu 2014 roku przedłużono pierwotną dziesięcioletnią umowę najmu o kolejne 12 lat z możliwością kolejnego przedłużenia o kolejne dwa lata. Doszło również do modernizacji samolotów o środki bojowe pozwalające atakować cele naziemne, Zamontowano również system wymiany danych LVT-4 w standardzie Link-16, nową awionikę MS20, radiostacje CM/CP 107E, transpondery z modami Mode-5 i Mode-S. W roku 2025 minie czas wykorzystania podstawowego uzbrojenia samolotów AIM-9M Sidewinder. Zostanie on zastąpiony IRIS-T.Leszek Wieliczko, Siły Powietrzne Czech, [w:] Lotnictwo, Magnum-X, grudzień 2019 (2019/12), s. 24-25, ISSN 1732-5323 (pol.).
Zakupiono również własne samoloty L-159 ALCA, które stanowią uzupełnienie w liczbie 72 sztuk. Pozwoliło to utrzymać rodzimy przemysł lotniczy. W 2013 roku ze względu na zbyt dużą ich liczbę podjęto decyzję o ich redukcji do 19 sztuk. Część maszyn zostało zmagazynowanych i wystawione na sprzedaż. Sześć sztuk przebudowano na szkolne L-159T1. Ich główne zdolności to atakowanie celów naziemnych. Po roku 2025 planowany jest remont generalny po przelocie 6000 godzinLeszek Wieliczko, Siły Powietrzne Czech, [w:] Lotnictwo, Magnum-X, grudzień 2019 (2019/12), s. 25, ISSN 1732-5323 (pol.)..
Ministerstwo Obrony Narodowej szkoli pilotów w zakresie pilotażu początkowego i zaawansowanego w Centrum Szkolenia Lotniczego. Siły Powietrzne prowadzą jedynie szkolenie bojowe i treningi operacyjne. Wykorzystywane do tego celu są samoloty L-39ZA Albatros w liczbie czterech i cztery L-159T1 ALCALeszek Wieliczko, Siły Powietrzne Czech, [w:] Lotnictwo, Magnum-X, grudzień 2019 (2019/12), s. 26, ISSN 1732-5323 (pol.)..
Do przewozu osób VIP wykorzystywało się Tu-154 dla który w celu zastąpienia zakupiono dwa A319CJ, An-26 zastąpiły C-295M W dniu 2 września 2020 roku Czechy zakończyły eksploatacje samolotów pasażerskich Jak-40.Ceremonia ich pożegnania odbyła się na terenie 24. bazy lotnictwa transportowego na lotnisku Praga-KbelyCzesi pożegnali Jaki-40.
Z powodu braku odpowiedniego środka transportu nie jest możliwy strategiczny transport wielkogabarytowy. Braki te są uzupełniane dzięki porozumieniom międzynarodowym o samolotach transportowych - SALISLeszek Wieliczko, Siły Powietrzne Czech, [w:] Lotnictwo, Magnum-X, grudzień 2019 (2019/12), s. 27, ISSN 1732-5323 (pol.)..
1 lipca 1997 rok utworzone zostało Dowództwo Sił Powietrznych w Sztabie Generalnym, a po wstąpieniu do NATO 12 marca 1999 roku rozpoczął się proces formowania baz i eskadr lotniczych w miejsca zgrupowań i pułków. 1 grudnia 2003 roku siły lądowe i siły powietrzne zostały połączone. W ten sposób powstały Wspólne Siły Armii Republiki Czeskiej z wspólnym dowództwem, jednak z powodu kontrowersji związanych z finansowaniem takiej organizacji ponownie rozdzielono dowództwa 1 lipca 2013 roku. Zredukowano również stan liczebny, a jednostki rozwiązywano i relokowano w inne miejsca stacjonowania.
Dwadzieścia jeden śmigłowców Mi-24W zakupiono w latach 1985-1989. Z powodu ich zużycia zostały wycofane z na początku XXI wieku z czego sprzedano sześć do Afganistanu, a siedem do Libii. W zamian za długi Rosja dostarczyła nowe Mi-171Sh i Mi-35, które przyjęto w październiku 2008 roku do służby, a w 2018 przeszły remont z modernizacją awioniki.
Czechy dysponują także polskimi śmigłowcami Sokół PZL W-3 i PZL Mi-2 z wymiany barterowej z Polską z 1995 roku. W zamian uzyskano myśliwce MiG-29, które zostały wycofane w czechach. Jeden z śmigłowców Sokół rozbił się 12 lutego 2001 rokuLeszek Wieliczko, Siły Powietrzne Czech, [w:] Lotnictwo, Magnum-X, grudzień 2019 (2019/12), s. 28, ISSN 1732-5323 (pol.)..
W lipcu 2019 czeski minister obrony Lubomír Metnar podpisał kontrakt na zakup dwóch samolotów transportowych Airbus C295 mają one zostać dostarczone w latach 2020–2021. CZECHY DOKUPIĄ DWA C295
Organizacja thumb|Saab Gripen w barwach Czeskich Sił Powietrznych thumb|PZL W-3 SokółNa samym szczycie organizacji jest Dowództwo Sił Powietrznych. Jest ono częścią Sztabu Generalnego Armii Republiki Czeskiej. Podlega bezpośrednio Ministerstwu Obrony Republiki Czeskiej. Organizuje ono szkolenia, rozwój jednostek, przygotowanie personelu. W składzie dowództwa znajduje się: Sztab, Inspektorat Bezpieczeństwa Lotów, Wydział Planowania i Zarządzania, Wydział Wsparcia. Limity narzucone przez traktat CFE to 230 samolotów i 50 śmigłowców przy maksymalnej liczbie 4300 personelu. Na rok 2017 stan lotnictwa to 112 samolotów i śmigłowców. Bazy lotnicze dzielą się na trzy główne: Čáslav, Náměšť nad Oslavou, Praga–Kbely; pięć zapasowych: Bechynĕ, Chrudim, Pilzno-Líne, Prościejów i PrzerówLeszek Wieliczko, Siły Powietrzne Czech, [w:] Lotnictwo, Magnum-X, grudzień 2019 (2019/12), s. 22, ISSN 1732-5323 (pol.).. Dowództwo Sił Powietrznych – Praga 21 Baza Lotnictwa Taktycznego Zvolenská – Čáslav 211 Eskadra Lotnictwa Taktycznego – Jas-39C/D Gripen 212 Eskadra Lotnictwa Taktycznego – L-159A ALCA, L-159T1/T2 ALCA 213 Eskadra Szkolna – L-159A ALCA, L-159T1/T2 ALCA – Náměšť nad Oslavou 221 Eskadra Śmigłowcowa – AH-1Z, UH-1Y 222 Eskadra Śmigłowcowa – Mi-17/171Sh – Praga–Kbely 241 Eskadra Lotnictwa Transportowa – A319CJ 242 Eskadra Lotnictwa Transportowego i Specjalnego – CASA C-295, L-410FG/UVP-E 243 Eskadra Śmigłowicowa – Mil Mi-8S, Mi-17, W-3A Grupa Poszukiwawczo-Ratownicza Plzeň – W-3A 25 Pułk Rakietowej Obrony Powietrznej – Strakonice
Pardubice Airfield Authority
Centrum Szkolenia Lotniczego (CLV) Pardubice, EV-97, 8xZ-142C-AF, 7xL-39C, 9xEnstom 480B-G, L-410 UVP, 3xMi-17, od 2004 szkolenie prowadzi zewnętrzna firma.
Stopnie Wojskowe +Hierarchia Stopni Wojskowych w Czeskich Siłach PowietrznychLeszek Wieliczko, Siły Powietrzne Czech, [w:] Lotnictwo, Magnum-X, grudzień 2019 (2019/12), s. 23, ISSN 1732-5323 (pol.).Stopień CzeskiOdpowiednik AngielskiOdpowiednik PolskiGenerálové / General / GenerałowieArmádní GenerálGeneralGenerałGenerálporučikLieutenant GeneralGenerał BroniGenerálmajorMajor GeneralGenerał DywizjiBrigádni GenerálBrigadier GeneralGenerał BrygadyVyšší Důstojníci / Senior Officers / Oficerowie StarsiPulkovníkColonelPułkownikPodpulkovníkLieutenant ColonelPodpułkownikMajorMajorMajorNižší Důstojníci / Lower Officers / Oficerowie MłodsiKapitánCaptainKapitanNadporučíkFirst LieutenantPorucznikPoručíkLieutenantPodporucznikPraporčíci / Non-commissioned Officers / Podficerowie Starci, ChorążowieŠtábní PraporčíkChief Master SergeantStarszy ChorążyNadpraporčíkSenior Master SergeantChorążyPraporčíkMaster SergeantMłodzy ChorążyNadrotmistrTechnical SergeantStarszy SierżantRotmistrStaff SergeantSierżantPoddůstojníci / Junior non-commissioned Officers / Podoficerowie MłodsiRotnýSenior AirmanPlutonowyČetařAirman First ClassStarszy KapralDesátnikAirmanKapralMužstvo / Privates / SzeregowiSvobodníkAirman BasicStarszy SzeregowyVojínSzeregowy
Wyposażenie thumb|Aero L-159 ALCA thumb|Airbus A319CJ oraz JAS 39 Grippen thumb|Mi-171Sh SamolotKraj pochodzeniaZdjęcieTypWersjeW służbieUwagiSamoloty Myśliwskie JAS 39 Gripen 150px samolot myśliwski JAS 39C 12 Aero L-159 150pxtreningowybliskiego wsparcia L-159A 16 Specjalnego przeznaczeniaLet-410150pxrekonesansL-410FG2Samoloty transportowe CASA C-295 150px transport C-295M 6 Let L-410 150px transport L-410UVP-E 4 Samoloty szkoleniowe-treningoweJAS 39 Gripen150pxtrening bojowyJAS 39D2Aero L-159150pxtreningowyL-159T18Śmigłowce Mi-8 150px śmigłowiec transportowy Mi-17 Mi-171 21 Bell AH-1Z Viper 150px śmigłowiec bojowy AH-1Z 4 Bell UH-1Y Venom 150px śmigłowiec użytkowyUH-1Y4 PZL W-3 Sokół 150px śmigłowiec użytkowy PZL W-3A 10
Wycofane Antonov An-24V Antonov An-26 Tupolev Tu-154M Careless #1003 i #1016 Aero L-29 Delfin Antonov An-30 Clank Mikojan-Gurewicz MiG-21 (1956-2006) Suchoj Su-22 Suchoj Su-25 Jak-40 CL-601-3A Mi-24DU/V/Mi-35
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona Armii Czech
Kategoria:Siły powietrzne Kategoria:Wojsko czeskie Kategoria:Lotnictwo w Czechach