Elfriede Jelinek (ur. 20 października 1946 w Mürzzuschlag) – austriacka pisarka i feministka, laureatka Literackiej Nagrody Nobla w roku 2004.
Życiorys Jej ojciec, Friedrich Jelinek, z wykształcenia chemik, był czeskim Żydem, któremu udało się przeżyć II wojnę światową, ponieważ pracował dla III Rzeszy. Zajmował się badaniem metod użycia gazu, którego Niemcy używali w obozach koncentracyjnych. Matka Olga Ilona Buchner, pochodzenia rumuńsko-niemieckiego, córka rzeźnika, mieszkała w Wiedniu. Urodziła córkę w wieku 43 lat.
Pierwsze próby literackie Elfriede Jelinek podejmowała w wieku 6 lat. W 1966 wysłała swoje wiersze do Austriackiego Towarzystwa Literackiego, które zaprosiło ją w 1967 na spotkanie młodych twórców w Innsbrucku. W tym samym roku wydany został tomik jej wierszy pt. Lisas Schatten (Cień Lizy).
Od wczesnych lat uczyła się gry na fortepianie. Mimo poważnych problemów zdrowotnych ukończyła Konserwatorium w Wiedniu (dyplom w 1971). Na Uniwersytecie w Wiedniu ukończyła historię sztuki.
Jest związana z lewicą – przez lata utrzymywała bliskie kontakty ze środowiskami komunistycznymi (w latach 1974–1991 była członkiem Komunistycznej Partii Austrii).
Jelinek żyje z dala od mediów, cierpi na agorafobię oraz fobię społeczną (dlatego też nie odebrała osobiście Nagrody Nobla), prawie wcale nie udziela wywiadów. Zabiera jednak głos w wielu kwestiach (np. w głośnej sprawie Josefa Fritzla), wypowiadając się na swej stronie internetowej. Tutaj też umieściła w 2009 r. tekst swej ostatniej powieści, pt. Zazdrość (Neid), rezygnując z druku.
Twórczość Głównymi tematami jej feministycznej prozy są kobieca seksualność i walka płci. W ostatnich utworach bardziej skupiła się na satyrycznym i demaskatorskim opisie problemów społecznych, które jej zdaniem występują współcześnie. Między innymi pisze o antysemityzmie, odradzającym się nazizmie i istniejącym, jej zdaniem, związkiem nazizmu z katolicyzmem. Dotyka też w swej twórczości tematyki ekologicznej.
W środowisku literackim jest uważana za pisarkę kontrowersyjną i skandalizującą. Także przyznanie Jelinek Nagrody Nobla nie obyło się bez kontrowersji. Jeden z członków Akademii Szwedzkiej zrezygnował z dalszego uczestnictwa w jej pracach, zaznaczając, iż ta decyzja „rujnuje nagrodę”. Jak brzmi uzasadnienie werdyktu, nagrodę przyznano za „demaskowanie absurdalności stereotypów społecznych w powieściach i dramatach”. Akademia wyeksponowała też „nadzwyczajną lingwistyczną pasję” w twórczości Jelinek.
Powieść Pianistka została zekranizowana w 2001 przez austriackiego reżysera Michaela Hanekego. Główną rolę w tym filmie zagrała francuska aktorka Isabelle Huppert.
Wyróżnienia 1998: Georg-Büchner-Preis 2002: Mülheimer Dramatikerpreis za Macht Nichts 2003: Else-Lasker-Schüler-Preis 2004: Lessing-Preis für Kritik 2004: Mülheimer Dramatikerpreis za Das Werk 2004: Nagroda Nobla w dziedzinie literatury 2004: Nagroda Franza Kafki 2009: Mülheimer Dramatikerpreis 2011: Mülheimer Dramatikerpreis za Winterreise
Powieści bukolit. hörroman, Wien 1979 jesteśmy przynętą, kochanie! (wir sind lockvögel baby!), Reinbek 1970; wydanie polskie: W.A.B., 2009 Michael. Ein Jugendbuch für die Infantilgesellschaft, Reinbek 1972 Amatorki (Die Liebhaberinnen), Reinbek 1975; wydanie polskie: W.A.B., 2005 Wykluczeni (Die Ausgesperrten), Reinbek 1980; wydanie polskie: W.A.B., 2005 Pianistka (Die Klavierspielerin), Reinbek 1983; wydanie polskie: Sic!, 1997 Oh Wildnis, oh Schutz vor ihr, Reinbek 1985 Pożądanie (Lust), Reinbek 1989; wydanie polskie: W.A.B., 2007 Dzieci umarłych (Die Kinder der Toten), Reinbek 1995; wydanie polskie: W.A.B., 2009 Żądza (Gier), Reinbek 2000; wydanie polskie: W.A.B., 2007 Zazdrość (Neid) 2009 – opublikowana w Internecie Babel, Podróż Zimowa; wydanie polskie: Agencja Dramatu i Teatru 2013
Dramaty Was geschah, nachdem Nora ihren Mann verlassen hatte, 1977 Clara S., 1981 Burgtheater, 1983 Choroba, albo współczesne kobiety, 1984 Präsident Abendwind, 1987 Wolken.Heim, 1988 Totenauberg, 1991 Raststätte, 1994 Stecken, Stab und Stangl, 1996 Ein Sportstück, 1998 er nicht als er, 1998 In den Alpen Das Werk Prinzessinnendramen Bambiland, 2003' Rechnitz (Der Würgeengel), 2008
Zobacz też Laureatki Nagrody Nobla
Przypisy Angelika Kuźniak: Jelinek: Trzeba tresować mnie jak psa…, s. 16−17.
Angelika Kuźniak: Jelinek: Trzeba tresować mnie jak psa, w: „Duży Format”, dodatek do „Gazety Wyborczej”, s. 16−17. „Zrujnowany” Nobel, artykuł w portalu księgarskim ksiazka.net.pl, 2005-10-12. Dostęp: 2009-10-19. Zob: Prof. Małgorzata Sugiera z Uniwersytetu Jagiellońskiego, znawczyni twórczości Jelinek, w komentarzach po przyznaniu Nagrody Nobla w 2004 r: Np. wypowiedzi prof. Małgorzaty Sugiery i prof. Jacka Trznadla, zamieszczone w komentarzach po przyznaniu Nagrody Nobla w 2004 r: elfriedejelinek.com.
Linki zewnętrzne Witryna internetowa Elfriede Jelinek
Kategoria:Austriaccy dramaturdzy XX wieku Kategoria:Austriaccy dramaturdzy XXI wieku Kategoria:Austriackie feministki i feminiści Kategoria:Austriaccy prozaicy XX wieku Kategoria:Austriaccy prozaicy XXI wieku Kategoria:Członkowie Komunistycznej Partii Austrii Kategoria:Dramaturdzy niemieckojęzyczni Kategoria:Nobliści – literatura Kategoria:Laureaci Nagrody Franza Kafki Kategoria:Pisarze związani z Wiedniem Kategoria:Prozaicy niemieckojęzyczni Kategoria:Urodzeni w 1946