Powiat staszowski – powiat w Polsce (województwo świętokrzyskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Staszów.
Powiat istniał także w latach 1809–1844 oraz 1954–1975.
Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwało 71 776 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwały 71 574 osoby.
Podział administracyjny W skład powiatu wchodzą: gminy miejsko-wiejskie: Bogoria, Oleśnica, Osiek, Połaniec, Staszów, Szydłów gminy wiejskie: Łubnice, Rytwiany miasta: Bogoria, Oleśnica, Osiek, Połaniec, Staszów, Szydłów
Powiat staszowski graniczy z czterema powiatami województwa świętokrzyskiego: buskim, kieleckim, opatowskim i sandomierskim, z dwoma powiatami województwa podkarpackiego: tarnobrzeskim i mieleckim oraz z jednym powiatem województwa małopolskiego: dąbrowskim.
Gminy Liczba ludności i powierzchnia gmin wg stanu na 31 grudnia 2010 r. w przełożeniu na stan administracyjny z 1 stycznia 2019 Gmina LudnośćPowierzchnia24px Staszów (w tym miasto) 26 077(15 108) 227,52 km²(26,88 km²) 24px Połaniec (w tym miasto) 11 848 (8227) 75,01 km² (17,41 km²)24px Osiek (w tym miasto) 7904 (2001) 129,30 km² (17,43 km²)24px Szydłów (w tym miasto) 4800 (1106) 107,90 km² (16,21 km²)24px Oleśnica (w tym miasto) 3891 (1853) 53,38 km² (10,0439 km²)24px Bogoria (w tym miasto) 7923 (1076) 122,89 km² (5,5396 km²)24px Rytwiany 6240 124,66 km²24px Łubnice 4382 84,14 km²Razem 73 125 924,80 km²
Historia Powiat staszowski istniał już w I połowie XIX wieku, w latach 1809–1844.
W czasach powojennych został reaktywowany dnia 1 października 1954 roku w województwie kieleckim, jako jeden z pierwszych powiatów utworzonych tuż po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat staszowski złożyły się 1 miasto i 20 gromad, które wyłączono z trzech powiatów w województwie kieleckim (w praktyce gromady te należały do tych powiatów przez zaledwie dwa dni):
Z powiatu sandomierskiego: miasto Staszów gromady Bogoria, Czajków, Matiaszów, Mostki, Niedziałki, Pliskowola, Połaniec, Ruszcza, Rytwiany, Strużki, Strzegomek, Tursko Wielkie i Wiśniowa Z powiatu buskiego: gromady Koniemłoty, Kurozwęki, Sichów, Sielec i Wilkowa Z powiatu opatowskiego: gromady Miłoszowice (podano błędnie Przyborowice) (od 1961 roku Przyborowice) i Wola Malkowska
1 stycznia 1956 do powiatu staszowskiego przyłączono gromadyDz.U. 1955 nr 44 poz. 288:
Z powiatu sandomierskiego: Jurkowice, Kolonia Pęcławska, Osiek, Smerdyna, Suchowola, Szczeglice i Wiązownica Z powiatu buskiego: Chańcza, Dobrów i Kotuszów Z powiatu opatowskiego: Niedźwiedź
31 grudnia 1961 do powiatu staszowskiego przyłączono ze zniesionego powiatu chmielnickiego gromady: Grabki (równocześnie zniesioną), Korzenno, Potok i SzydłówDz.U. 1961 nr 49 poz. 263.
1 stycznia 1969 do powiatu staszowskiego przyłączono z powiatu buskiego gromadę TuczępyDz.U. 1968 nr 48 poz. 340.
Po zniesieniu gromad i reaktywacji gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku powiat staszowski podzielono na 1 miasto i 9 gmin:
miasto Staszów gminy Bogoria, Osiek, Połaniec, RakówObszary, z których 1 stycznia 1973 roku utworzono gminę Raków przeniesiono tego samego dnia z powiatu opatowskiego do powiatu staszowskiego – , Rytwiany, Staszów, Szydłów, TuczępyTuczępy przeniesiono z powiatu buskiego do powiatu staszowskiego 1 stycznia 1969 – i WiśniowaGmina Wiśniowa została zniesiona 1 września 1977 roku przez połączenie z dotychczasową gminą Staszów w nową gminę Staszów –
Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku terytorium zniesionego powiatu staszowskiego zostało włączono głównie do nowo utworzonego województwa tarnobrzeskiego, oprócz gmin Raków, Szydłów i Tuczępy, które pozostały w województwie kieleckim (mocno zmniejszonym). Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku przywrócono w województwie świętokrzyskim powiat staszowski o kształcie przybliżonym do granic z 1975 roku; gminę Raków przyłączono do powiatu kieleckiego, gminę Oleśnica do staszowskiego, natomiast gminy Tuczępy i Łubnice zmieniły przynależność powiatową (w latach 1973–1975 gmina Łubnice należała do powiatu buskiego, a gmina Tuczępy do staszowskiego; od 1999 odwrotnie).
Demografia
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców powiatu staszowskiego w 2014 roku
Rzeźba terenu W części środkowej powiatu znajdują się tereny równinne poprzecinane formami krasowymi (lejki, doliny, parowy, werteby, niewysokie garby). Wysokości bezwzględne wahają się od 156,8 m w okolicach Osieka do 385 w Paśmie Wygiełzowskim.
Powiat znajduje się w obrębie jednej geologicznej jednostki strukturalnej – Zapadliska Podkarpackiego.
Świat roślinny i zwierzęcy Powiat staszowski leży w Krainie Małopolskiej na Wyżynie Środkowomałopolskiej w Niecce Połanieckiej.
Flora Lesistość terenu wynosi ok. 32%. Sosna zwyczajna stanowi ok. 72% drzewostanu, tworzy czystogatunkowe lasy iglaste lub lasy mieszane. Dąb szypułkowy i bezszypułkowy stanowią 13% drzewostanu, tworząc na żyznych glebach samodzielne stanowiska, na mniej żyznych lasy mieszane. Gatunki mniej liczne: jodła pospolita, cis pospolity, olsza czarna, brzoza, buk zwyczajny, wiąz, grab, topola, osika, świerk, jesion, modrzew, klon, lipa drobnolistna.
Na terenie powiatu znajduje się wiele typów siedliskowych lasów: bór świeży i mieszany, las świeży i mieszany (także wilgotny), las łęgowy, bór i las mieszany bagienny, ols jesionowy, las wyżynny (także mieszany), buczyny storczykowe i niżowe. Ponadto łozowiska, łąki owsicowe, trzęślicowe, zbiorowiska pastwiskowe oraz na obszarach północno-zachodnich step kwietny (oman wąskolistny, czosnek siatkowaty, tojad mołdawski, ciemiężyca zielona, groszek wschodniokarpacki). Na południu i południowym wschodzie dominuje krajobraz dolinny w postaci terasów zalewowych.
W lasach lub na łąkach można znaleźć stanowiska roślin: pierwiosnek wyniosły, zawilec gajowy, zawilec żółty, zawilec wielkokwiatowy, konwalia majowa, wawrzynek wilczełyko, śnieżyczka przebiśnieg, sasanka, żarnowiec, pełnik europejski.
Fauna Tereny powiatu zamieszkuje ok. 30 gatunków ryb, ponad 150 gatunków ptaków i ponad 50 gatunków ssaków. W kompleksach leśnych z niewielkimi zbiornikami wodnymi panują dogodne warunki dla ich rozwoju.
Przedstawiciele fauny: sarna, dzik, bocian czarny, bocian biały, jarząbek, cietrzew, żmija zygzakowata, zaskroniec, gniewosz, jaszczurka zwinka, kumak nizinny, traszka, rzekotka drzewna.
Obszary chronione Jeleniowsko-Staszowski Obszar Chronionego Krajobrazu – rozciąga się na obszarach gmin Bogoria, Staszów i Rytwiany. Solecko-Pacanowski Obszar Chronionego Krajobrazu – obejmuje część gminy Oleśnica. Chmielnicko-Szydłowski Obszar Chronionego Krajobrazu – obejmuje większą część gminy Szydłów. Rezerwat przyrody Zamczysko Turskie – w gminie Połaniec
Zabytki thumb|alt=Zdjęcie, mury obronne i zamek w Szydłowie zimą.|Zamek w Szydłowie Stolica powiatu stanowi dobrą bazę wypadową do zwiedzania okolicznych miejscowości, kielecczyzny i Wyżyny Sandomierskiej. Oprócz zabytków Staszowa na terenie ziemi staszowskiej warto zobaczyć: Dworek szlachecki w Ruszczy z przełomu XVIII/XIX w. Klasztor pokamedulski "Pustelnia Złotego Lasu" w Rytwianach z XVII w. Kościół parafialny pw. św. Bartłomieja w Staszowie z XV w. Kościół parafialny pw. św. Marcina w Połańcu z XVIII w. Kościół parafialny pw. Świętej Trójcy w Bogorii z XVIII w. Kościół parafialny pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Niekrasowie z XVII w. Kościół parafialny pw. św. Stanisława w Osieku z XVII/XVIII w. Pałacyk w Wiązownicy (odnawiany) Pałacyk w Sichowie (odbudowany z ruin) Pałac w Grabkach Dużych Pałac w Kurozwękach Pałac w Łubnicach (szczątki fundamentów) Pałac w Wiśniowej Ratusz w Staszowie z XVIII w. Zamek (szczątki) i Pałac (odrestaurowany) w Rytwianach Zamek w Szydłowie
Przypisy
Linki zewnętrzne Staszowski Portal kulturalno-gospodarczy
staszowski