Karlino (Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, w powiecie białogardzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Karlino.
Miasto ma 5507 mieszkańców (30 czerwca 2022).
Położenie thumb|left|Rzeka Parsęta w okolicach Karlina Miasto leży ok. 6 km na północny zachód od Białogardu, w widłach dwóch rzek – Parsęty i Radwi, na skrzyżowaniu drogi wojewódzkiej nr 112 z drogą wojewódzką nr 163, przy linii kolejowej nr 404.
Znajduje się w północno-wschodniej części województwa zachodniopomorskiego.
Powierzchnia miasta wynosi 9,40 km² (1 stycznia 2009), zajmując 1,1% powierzchni powiatu.
Historia Stara osada położona przy szlaku solnym z Kołobrzegu do Wielkopolski. Obszar został włączony do państwa polskiego przez Mieszka I ok. 967 roku. Pierwsza wzmianka z 1159 o komorze celnej pobierającej opłaty od drewna transportowanego wodą do kołobrzeskich warzelni. Kolejna wzmianka z 1240 roku podaje, że Karlino należało do tzw. księstwa kamieńskiego. W notce z 1299 roku występuje zapis „Civis In Corlin”. Biskupi kamieńscy weszli w posiadanie Karlina w 1280 roku w spadku po księciu Warcisławie III. W 1308 roku biskup kamieński wspomniał o swoim zamku w Karlinie, będącym niewielkim, drewnianym grodem w widłach dwóch rzek – Parsęty i Radwi. W 1372 roku postanowiono przenieść siedzibę biskupstwa z Kamienia do Karlina, w tym celu rozpoczynając budowę zamku obronnego. Na ten cel biskup Filip von Rehberg pożyczył od rady miejskiej Słupska kwotę 350 grzywien. On też w 1385 roku nadał osadzie Karlino prawa miejskie na prawie lubeckim oraz ustanowił herb i pieczęć miejską.
W roku 1409 książę słupski Bogusław VIII zaatakował zamek i złupił miasto w czasie swego sporu z biskupem kamieńskim. Ponowne zniszczenia miały miejsce w 1481, dokonali ich mieszczanie koszalińscy, którzy zbuntowali się przeciwko biskupowi. W 1500 dawne przywileje Karlina zostały zatwierdzone.
thumb|left|Panorama Karlina na Wielkiej Mapie Księstwa Pomorskiego Eilerta Lübbena z l. 1610–1618 W 1544 Karlino zostało włączone do księstwa pomorskiego. Wojna trzydziestoletnia (1618–1648) przerwała rozwój, powodując stagnację Karlina na prawie 100 lat. W 1643 r. wojska Świętego Cesarstwa Rzymskiego spaliły 24 domy. Od 1653 r. pod panowaniem brandenbursko-pruskim, dzieliło losy polityczne Pomorza Zachodniego (zgermanizowana nazwa ). W 1699 r. Fryderyk I Hohenzollern osiedlił w Karlinie emigrantów francuskich, którzy założyli gorzelnię.
Miasto dotknęły pożary: pierwszy w 1685 roku strawił całe miasto (ocalał jedynie zamek i kościół), w 1765 roku pożar strawił również przedmieścia Karlina. W międzyczasie podczas wojny siedmioletniej wojska gen. Rumiancewa splądrowały i podpaliły zamek, który nie został odbudowany. Po tym burzliwym okresie nastąpił rozwój Karlina. Na miejscu wypalonego zamku powstał browar, a na parcelach w centrum miasta zaczęły powstawać pierwsze murowane kamienice. W 1724 roku uregulowano Parsętę i przerzucono przez nią pierwszy most betonowy.
W latach 1846–1849 wybudowano drogę łączącą miasto z Kołobrzegiem i Szczecinkiem, a niespełna dziesięć lat później, w 1859 roku przez stację Karlino przejechał pierwszy pociąg. Największy rozkwit handlu oraz przemysłu (m.in. tkactwo) Karlino przeżyło w XIX i na początku XX wieku. W 1873 r. zlikwidowano istniejący od 1724, najmniejszy w Prusach powiat karliński, a miasto przyłączono do ziemskiego powiatu kołobrzesko-karlińskiego (), który istniał do 1946 roku. Koniec XIX wieku to okres uprzemysłowienia – powstała wtedy m.in. Karlińska Fabryka Maszyn (). Rozwinął się przemysł spożywczy (młyny, olejarnia) i drzewny (tartak, stolarnia).
W 1940 roku do Karlina przybyła grupa 150 jeńców francuskich. W lutym 1945 r. przez Karlino przeszedł marsz śmierci jeńców alianckich z niemieckiego obozu jenieckiego Stalag XX B. Wobec zbliżającej się Armii Czerwonej w styczniu 1945 roku wydano rozkaz o ewakuacji ludności cywilnej, który dotarł do miasta dopiero w nocy 3 marca 1945 roku. Mieszkańcy zamierzali ewakuować się przez Dygowo i Kołobrzeg, jednak żołnierze sowieccy wysadzili most na Parsęcie i 4 marca zajęli miasto (w 1985 roku odsłonięto przy ul. Parkowej pomnik ku ich czci)Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Sport i Turystyka 1988, , s. 348.. Zabudowa miasta nie ucierpiała zbyt mocno.
Wkrótce miasto zostało przekazane polskiej administracji i wcielone do państwa polskiego. Dotychczasowych mieszkańców Karlina wysiedlono do Niemiec. Pierwsi polscy osadnicy pojawili się w mieście 20 marca 1945.
W związku ze znacznym zniszczeniem Kołobrzegu, Karlino pełniło funkcję siedziby władz powiatu do roku 1947. W 1958 roku miasto zostało przyłączone do powiatu białogardzkiego. W latach 1959-1972 miasto było siedzibą gromady Karlino, ale nie należało do niej. W latach 1950–1998 należało do województwa koszalińskiego.
Karlino kontynuuje tradycje przemysłu przetwórczego drewna. W mieście i najbliższych okolicach jest kilka zakładów przemysłowych produkujących płyty pilśniowe, sklejki, forniry itp. produkty; lokalnym wyrobem jest tzw. „płyta karlińska” produkowana z gałęzi, kory i podobnych odpadów. Miasto jest również niewielkim ośrodkiem przemysłu mechanicznego (piece) i wydobywczego (ropa, gaz).
Erupcja ropy naftowej
Na przełomie lat 1980 i 1981 podczas prac przy odwiertach poszukiwawczych doszło w podkarlińskich Krzywopłotach do wybuchu i zapłonu ropy naftowej.
Zabytki mały|Spichlerz przy ul. Szczecińskiej 17 mały|Zabytkowy budynek przy ul. Koszalińskiej 94 Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane sąZachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Szczecinie.: śródmieście miasta z fontanną z 3 strażakami kościół parafialny pod wezwaniem św. Michała Archanioła, do 1962 r. pw. Chrystusa Króla, z 1510 roku. Kościół parafialny należy do dekanatu Białogard diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej metropolii szczecińsko-kamieńskiej park miejski, ul. Szczecińska 12, z drugiej połowy XIX wieku zespół folwarczny, z XIV wieku, XIX wieku, obejmujący:
przyziemie zamku Biskupów Kamieńskich, z XIV wieku, przebudowane w latach 30. XIX wieku, obecnie spichlerz dworek, obecnie budynek administracyjny, z przełomu XIX / XX wieku, magazyn zbożowy, z końca XIX wieku obora, z końca XIX wieku stodoła, z końca XIX wieku kuźnia, po 1945 roku dom, przy ul. Konopnickiej 29, szachulcowy budynek mieszkalny w stylu eklektycznym z połowy XIX wieku dom, przy ul. Koszalińskiej 94, szachulcowy, budynek mieszkalny w stylu eklektycznym z przełomu XIX i XX wieku; ściany i dach wyłożone czarnym łupkiem. Oryginalna stolarka drzwiowa i okienna – z gzymsem i sztukaterią (arabeskami) i kolumnami spichlerz, przy ul. Szczecińskiej 17, szachulcowy budynek w stylu neogotyckim z lat 30. XIX wieku, nr rej. 1181 z dnia 20 lipca 1983 r. Szczególne wykończenie szczytowe z neogotyckimi wieżycami
dom tzw. Napoleona, Rynek 17, szachulcowo-murowany budynek z 1792 r. ratusz, zbudowany w latach 1908–1912 w południowo-zachodnim narożniku rynku. Poprzedni ratusz spłonął 27 stycznia 1907 r. podczas obchodów urodzin cesarza niemieckiego Wilhelma II. Nowy ratusz został zbudowany w stylu eklektycznym ze sklepieniem neogotyckim. Charakteryzuje się bogatą sztukaterią, szczytem neorenesansowym z kartuszem miasta; obecnie jest siedzibą Urzędu Miasta i Gminy. kamienica, przy ul. Koszalińskiej 4, pochodzi z drugiej połowy XIX wieku, murowana, zbudowana w stylu neorenesansowym kamienica, przy ul. Koszalińskiej 16 z 1902 r., secesyjna, murowana, nad witrynami sklepowymi maszkarony. kamienica, przy ul. Koszalińskiej 22 z końca XIX wieku, neoklasycystyczna, murowana. budynek mieszkalny, przy ul. Koszalińskiej 77 z końca XIX wieku, neoklasycystyczny, murowany, z bogatą sztukaterią, gzymsem kostkowym, pilastrami i tympanonem. budynek mieszkalny na ul. Koszalińskiej 86, z 2. połowy XIX wieku. Zbudowany w stylu eklektycznym z oryginalną stolarką drzwiową i okienną, z gzymsem kostkowym i sztukaterią (arabeskami), pilastrami i tympanonem. Budynek wyremontowany, pokryty nowym dachem, a na dwupiętrowym strychu urządzono mieszkania. kamienica, przy ul. Białogardzkiej – eklektyczna, murowana z 2. poł. XIX wieku. kamienica, przy ul. Szczecińskiej – murowana, zbudowana w drugiej połowie XIX wieku w stylu secesyjnym. dwór Fryderyka Wilhelma na wyspie. Budynek murowany, eklektyczny, szachulcowy, zbudowany pod koniec XIX wieku. Po II wojnie światowej pełnił funkcję budynku biurowego, należącego do PGR Karlino. spichlerz przy ul. Spichrzowej, został zbudowany pod koniec XIX wieku. Obiekt murowany, z cegły palonej, szachulcowy. pomnik pamięci sportowców cmentarz żydowski.
Gospodarka thumb|Kopalnia ropy naftowej Karlino jest ośrodkiem przemysłowym. Ważną rolę odgrywa tu przemysł drzewny. Do największych zakładów należą: Homanit Polska Sp. z o.o. i Sp. Komandytowa – producent płyt pilśniowych surowych, płyt wiórowych oraz oklein. DLH Nordisk Sp. z o.o. – suszarnia drewna Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” – skup i sprzedaż płodów rolnych Promech Sp. z o.o. – szlifiernia wałów korbowych, głowic
Oprócz tego w mieście działają przedsiębiorstwa usługowe, punkty handlowe, hurtownie; są stacje benzynowe, poczta, posterunek policji, jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej.
W Karlinie działają placówki opieki zdrowotnej: Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej „EBW” Indywidualna Praktyka Lekarska Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej „Therapia” Indywidualne praktyki stomatologiczne Apteki
Demografia Karlino liczy 5507 mieszkańców. Gęstość zaludnienia Karlina wyniosi 585,9 osób na km². Na 100 mężczyzn przypada 107 kobiet (koniec 2022). lewo|mały|322x322px|
Populacja mieszkańców Karlina w latach 1995–2022.mały|Piramida wieku mieszkańców Karlina w 2021 roku.
Transport thumb|Stacja kolejowa Karlino
Na południe od Karlina biegnie droga wojewódzka nr 112 na trasie Płoty – Koszalin. Miasto jest połączone z tą drogą dwoma zjazdami. Przez Karlino przechodzi droga wojewódzka nr 163 biegnąca z Kołobrzegu do Białogardu i Wałcza.
W mieście i gminie działają połączenia Przedsiębiorstwo PKS Gryfice.
W Karlinie znajduje się stacja kolejowa. Do 1964 roku istniał również przystanek linii wąskotorowej.
Kultura mały|Muzeum Ziemi Karlińskiej W mieście działa Karliński Ośrodek Kultury, biblioteka publiczna, liczne świetlice i kluby. Oferują one zajęcia plastyczne, muzyczne, sportowe, fotograficzne oraz konkursy, zawody, czy też licznie organizowane festyny i imprezy. Ważnymi imprezami w mieście są: Europejski Festiwal Twórczości Dziecięcej na który zjeżdżają się reprezentacje dzieci z krajów takich jak: Niemcy, Czechy, Węgry, Hiszpania, Grecja czy Portugalia. Udział też biorą dzieci z Polski m.in. z Kaszub, Zakopanego, Ustrzyk Dolnych czy Białogardu. Turniej Tańca Towarzyskiego Ogólnopolski konkurs fotograficzny Międzynarodowy Dzień Dziecka Ogólnopolski Przegląd Poezji Śpiewanej „Peccadilo” Międzynarodowe Dni Karlina Noc Muzyki Elektronicznej Atutem miasta i gminy jest wyremontowany amfiteatr.
Oświata Szkolnictwo na terenie Karlina obejmuje zakres przedszkolny, podstawowy, gimnazjalny i średni. W mieście istnieje: Szkoła Podstawowa im. Bohaterów 6 Pomorskiej Dywizji Piechoty Przedszkole Miejskie im. Marii Skłodowskiej-Curie Zespół Szkół utworzony w 2014. Szkoły wchodzące w skład ZS w Karlinie to: Gimnazjum Miejskie im. Ludzi Wielkiego Serca i Umysłu utworzone w 2001 Technikum Branżowa Szkoła I Stopnia Liceum Ogólnokształcące Liceum dla Dorosłych
Sport thumb|Hala sportowa Na terenie miasta działają dwa kluby, kilka sekcji sportowych oraz amatorskie kluby i kółka sportowe, Miejski Klub Sportowy, Międzyszkolny Ludowy Uczniowski Klub Sportowy. Najważniejszymi klubami są: Klub Sportowy Sokół Karlino Klub Sportowy „Szejk” Karlino reprezentujący piłkę siatkową.