mały|Zasięg niemieckich dialektów prowincji dolnośląskiej i górnośląskiej Dialekt śląski języka niemieckiegoNiemiecki język potoczny na Dolnym Śląsku (niemiecki dialekt śląski) powstał w wyniku zmieszania się dialektów germańskich, które przynieśli ze sobą osiedleńcy z różnych stron Cesarstwa Niemieckiego, a także Flandrowie, którzy z czasem germanizują się lub polonizują. Z biegiem czasu wykształcił się z tej mieszanki językowej niemiecki dialekt śląski należący do wschodniej grupy dialektów środkowoniemieckich (Ostmitteldeutsch). Do tego dialektu nawiązywały dawne niemieckie wyspy językowe w Poznańskiem, na polskim językowo Śląsku oraz w Małopolsce (zob. Bambrzy, język wilamowski, Głuchoniemcy), [w:] Grażyna Kryszczuk. Świadomość językowa i kompetencja komunikacyjna Niemców na Dolnym Śląsku. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. 1999. s. 43, Maria Brzezina. Polszczyzna Niemców. 1989. albo język śląskiJohann David Koehler, Ernst Gieler: Von der Schlesier Sprache, 1928.Ernst Gieler: Von der Schlesier Sprache und Mund-Art und Poëten, Hirschberg., 1928. (śl-niem. , albo ) – zespół gwar, którymi posługiwało się do 1945 roku ok. 7 mln mieszkańców Śląska (głównie Dolnego) i graniczącej z nim sudeckiej części Kraju Sudetów. Przez organizację SIL International dialekt śląski uważany jest za odrębny od języka niemieckiego „język dolnośląski”SIL International., nie jest to jednak nazwa geograficznie precyzyjna, gdyż etnolekt ten obejmował również obszary należące do Górnego Śląska.
Grupy gwarowe thumb|Dialekty języka niemieckiego na obecnych ziemiach polskich w 1897 roku. Do śląskiego dialektu języka niemieckiego zalicza się następujące grupy gwaroweKlaus Ullmann: Schlesien-Lexikon, 2. Band der Reihe Deutsche Landschaften im Lexikon, 3. Auflage 1982, Adam Kraft Verlag GmbH & Co. KG Mannheim (), S. 260–262.: na Śląsku: Niederländisch (północny Dolny Śląsk, Zielona Góra, Głogów, Wschowa), Kräutermundart (środkowy i środkowo-wschodni Dolny Śląsk, od Chojnowa do Oławy i Oleśnicy), Breslauische Mundart (gwara wrocławska), Gebirgsschlesisch (Sudety bez ziemi kłodzkiej, Jelenia Góra, Wałbrzych, Nysa, Prudnik), Brieg-Grottkauer Mundart (rejon Brzeg, Grodków), Oberschlesisch (Górny Śląsk), poza terenem Śląska: Glätzisch (ziemia kłodzka), w tym: Nordglätzisch (Niederdörfisch) – kłodzki północny/dolny, Südglätzisch (Oberdörfisch) – kłodzki południowy/górny, Schlesisch-Nordböhmisch – dialekt części Niemców sudeckich zamieszkujących czeskie Sudety od Broumova do Frýdlantu.
Słownictwo Leksyka dialektu Schlesisch wykazuje sporo podobieństw z niemieckimi dialektami środkowo- i południowo-zachodnimi, zawiera ponadto zapożyczenia z języków zachodniosłowiańskich (głównie z polskiego i czeskiego). W dialekcie tym tworzyli m.in.: Andreas Gryphius, Robert Rößler, Karl Eduard von Holtei i Gerhart Hauptmann.
Porównanie dialektów śląskich języka niemieckiego i języka polskiego (przykłady) Dialekty śląskie języków niemieckiego i polskiego, poza zapożyczeniami leksykalnymi, mają ze sobą niewiele wspólnego. Pierwszy jest dialektem germańskim, drugi dialektem słowiańskim. Poniższa tabela przedstawia kilka przykładów słów obu dialektów oraz ich odpowiedniki w standardowych językach niemieckim i polskim.
Język ogólnoniemiecki Dialekt śląski języka niemieckiego Dialekt śląski języka polskiego Język ogólnopolski Hundsfott (ungezogener Junge), Räuber Jungaohs huncwot, rojber łobuz, huncwot auf dem Eis ausrutschen kascheln klojzdnonć pośliznąć się (großer) Topf, Kessel Kastrull kastrol rondel Nudelholz Nudelkulle nudelkula wałek do ciasta HockerStockelWalther Mitzka, Schlesisches Wörterbuch, Walter de Gruyter & Co., Berlin 1965, Bd. III: S–Z, s. 1332 (Stockel). hoker taboretFußbankRitscheWalther Mitzka, Schlesisches Wörterbuch, Walter de Gruyter & Co., Berlin 1964, Bd. II: I–R, s. 1128 (Ritsche).ryczkataborecik, podnóżekrumwühlen, schnuppern rumurbern rumplować, sznupać myszkować
Zobacz też gwary dolnośląskie języka polskiego nowe dialekty mieszane
Przypisy
Linki zewnętrzne
Testowa Wikipedia po śląsku (Schläsch) Dialekt śląski w śląskiej Wikipedii
Dialekt śląski języka niemieckiego Dialekt śląski języka niemieckiego Śląskie, dialekty