Wapień muszlowy (niem. Muschelkalk) – nieformalna jednostka stratygraficzna triasu wydzielona na terenie Polski pozakarpackiej, Niemiec (poza Alpami) i Beneluxu w oparciu o kryteria litostratygraficzne. W tabeli stratygraficznej leży powyżej pstrego piaskowca, a poniżej kajpru.
mały|lewo|Paleogeograficzna mapa dolnego wapienia muszlowego
Wapień muszlowy reprezentuje środkową część profilu skalnego triasu. Budują go głównie wapienie i margle, rzadziej dolomity. Powstał w środowisku płytkiego, ciepłego morza, dość silnie izolowanego od ówczesnych oceanów. Połączenia z oceanem Tetyda odbywało się przez trzy cieśniny, które okresowo zanikały. Dlatego kopalna fauna w utworach wapienia muszlowego, choć bardzo liczna, cechuje się dość znacznym udziałem gatunków endemicznych. Najpospolitszymi skamieniałościami są tam ramienionogi, małże i liliowce, których muszle i szkielety występują czasem w masowych ilościach, tworząc skały muszlowce, skąd wzięła się nazwa jednostki stratygraficznej wapień muszlowy.
Profil wapienia muszlowego przeważnie jest trójdzielny. Dolną i górną część tworzą wapienie i margle powstałe w środowisku morza o normalnym zasoleniu, a środkową część budują dolomity i margle dolomityczne oraz gipsy i anhydryty powstałe w okresie czasowego przerwania połączeń z oceanem, częściowego wysychania zbiornika i silnego wzrostu zasolenia. Bogactwo paleontologiczne tych osadów, dokumentowane historycznie przez badaczy takich jak Ferdinand Roemer czy Paul Assmann, znajduje potwierdzenie we współczesnych opracowaniach wykazujących liczne występowanie ramienionogów, małży, szkarłupni czy nawet szczątków kręgowców w postaci zębów i kości triasowych rekinów i gadów, takich jak Nothosaurus i inne.
W Polsce najlepsze odsłonięcia wapienia muszlowego znajdują się na Górnym Śląsku, gdzie wapienie są eksploatowane na potrzeby przemysłu cementowego i wapienniczego, np. w miejscowościach Górażdże, Tarnów Opolski, Strzelce OpolskieJ.M. Kornaga: CEMENTARZYSKO. Atlas Skamieniałości i Minerałów Opolskiego Wapienia Muszlowego. 2026. ISBN:9788398027403., w Zagłębiu Dąbrowskim (Ząbkowice) oraz w okolicach Chrzanowa (Płaza). Nieeksploatowane obecnie odsłonięcia wapienia muszlowego są także w Górach Świętokrzyskich i w Górach Kaczawskich we wsi Raciborowice.
Ze względu na to, że nazwa wapień muszlowy jest zarezerwowana dla jednostki stratygraficznej, dla odróżnienia nie należy jej stosować dla innych skał, zawierających muszle w dużych ilościach, lecz utworzonych w odmiennych warunkach lub okresach. W takich wypadkach można używać odpowiednich określeń, jak np. muszlowiec, wapień z muszlami itd..
Przypisy
Bibliografia Włodzimierz Mizerski, Stanisław Orłowski, 2005: Geologia historyczna dla geografów. PWN St. Krajewski (red.) Słownik stratygraficzny. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa, 1968. J.M. Kornaga: CEMENTARZYSKO. Atlas Skamieniałości i Minerałów Opolskiego Wapienia Muszlowego. 2026. ISBN:9788398027403
Kategoria:Trias Kategoria:Facje