Marian Batko (ur. 25 marca 1901 w Płaszowie, zm. 27 kwietnia 1941 w KL Auschwitz) – polski pedagog.
Życiorys Był synem Jana, palacza w cegielni i Klementyny z Maziarskich. Gdy miał rok, przeprowadził się wraz z rodziną do Kolbuszowej, gdzie jego ojciec znalazł zatrudnienie w tartaku Jerzego hr. Tyszkiewicza. Uczęszczał do Szkoły Ludowej Męskiej. W późniejszym czasie podjął naukę w prywatnym gimnazjum w Kolbuszowej, a następnie w Państwowym Gimnazjum Ogólnokształcącym w Mielcu, gdzie 31 maja 1920 roku zdał z wyróżnieniem egzamin maturalny. W czerwcu 1920 roku wstąpił jako ochotnik do Wojska Polskiego, walczył w wojnie polsko-bolszewickiej. W latach 1920–1925 studiował na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Do 1927 roku był nauczycielem w kolbuszowskim prywatnym gimnazjum. W latach 1928–1929 uczył w gimnazjum w Lubaczowie. Następnie od 1929 do 1932 roku był pedagogiem w Gimnazjum Męskim im. Mikołaja Kopernika w Katowicach. W latach 1932–1935 uczył w Państwowym Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczym w Chorzowie nr 1, a w latach 1935–1939 w Państwowym Gimnazjum Klasycznym w Chorzowie nr 1.
Z powodu schorzenia kręgosłupa nie został zmobilizowany w 1939 roku. Po niemieckiej agresji na Polskę zamieszkał przy ulicy Pędzichów 19 w Krakowie. W czasie wojny uczestniczył w tajnym nauczaniu. Aresztowany przez Niemców 30 stycznia 1941 w drodze na lekcję, był więziony w krakowskim więzieniu przy ul. Montelupich, a następnie 5 kwietnia 1941 został deportowany do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz-Birkenau, gdzie otrzymał nr obozowy 11795. 23 kwietnia – według niektórych relacji innych więźniów – dobrowolnie zgłosił się do wymiany za młodego współwięźnia skazanego na śmierć głodową z 9 innymi mężczyznami podczas apelu wieczornego w ramach kary za ucieczkę jednego z więźniów. Zmarł 27 kwietnia, w podziemiach bloku 11 jako pierwszy z grupy skazanych, prawdopodobnie z powodu znacznego wycieńczenia organizmu. Tamtą „wybiórkę” zapamiętało wielu więźniów, którym udało się przeżyć Oświęcim. Jeden z nich, Roman Organiściak, pisze:
20 marca 1972 r. Rada Państwa PRL przyznała pośmiertnie Marianowi Batce Krzyż Złoty Orderu „Virtuti Militari”
Przez wiele lat uważano, że owym ocalonym przez Mariana Batko był szesnastoletni Mieczysław Pronobis z Tarnowa. Dokładniejsze badania pozwoliły ustalić, że nie mógł to być Pronobis, gdyż ten w tym czasie przebywał w innym, nieobjętym selekcją, bloku. Nazwiska młodego człowieka uratowanego przez Batkę nie udało się ustalić.
Według słów świadectwa Erwina Olszówki (nr obozowy 1141) ucznia Batki z Chorzowskiego Gimnazjum i naocznego świadka owego apelu więźniów w Oświęcimiu, w wyniku którego Marian Batko dostał się do bunkra głodowego, nie wyszedł on z szeregu więźniów dobrowolnie, ale został zeń wypchnięty przez zastępcę blokowego kapo – również chorzowianina – Edmunda Lidke, co podważałoby tezę o dobrowolnym poświęceniu własnego życia w zamian za któregoś ze współwięźniów.
Relacja Erwina Olszówki spisana w 1972 r.:
Wspomniany przez Erwina Olszówkę zastępca blokowego (kapo) Edmund Lidke, oznaczony w obozie numerem 1143, został zwolniony z KL Auschwitz w rok po wydarzeniu na owym pamiętnym apelu 23 kwietnia 1941, tj. w kwietniu 1942 r. Po wojnie mieszkając w Chorzowie rzeczywiście cierpiał na chorobę umysłową i zmarł w 1972 r., przebywając na leczeniu w szpitalu psychiatrycznym w Toszku koło Gliwic.
Upamiętnienie Marian Batko jako patron: Szkoła Podstawowa nr 12 w Łodzi Szkoła Podstawowa nr 90 w Krakowie (22 stycznia 2008 r. nadano imię Kawalerów Mieczowych w ramach Zespołu Szkół Integracyjnych nr 7 w Krakowie) Zespół Szkół Technicznych nr 2 w Chorzowie (w budynku, w którym pracował) W 1987 roku przy ul. Jurczyńskiego w Łodzi na budynku Szkoły Podstawowej nr 12 odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Marianowi Batko; autorem tablicy jest łódzki rzeźbiarz Wojciech Gryniewicz.
Zobacz też Maksymilian Maria Kolbe
Uwagi
Przypisy Rocznica głodowej śmierci Mariana Batko w: Muzeum Auschwitz-Birkenau Adam Cyra: Historia z Auschwitz; on-line: (PDF), (web.archive.org) Piotr Setkiewicz: Zapomniany czyn Mariana Batko w: Muzeum Auschwitz-Birkenau
Bibliografia
Linki zewnętrzne Artykuł Adama Cyra, historyka Działu Historycznego Muzeum Auschwitz
Portal „Racjonlista”, artykuł: Marian Batko: świecki święty https://www.chorzow-mbp.sowa.pl/sowacgi.php?KatID=2&typ=repl&plnk=q__Batko+Marian&sort=byscore&view=1 (Bibliografia Chorzowa, hasło: Batko Marian)
Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa) Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Ochotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Ludzie związani z Chorzowem Kategoria:Ludzie związani z Kolbuszową Kategoria:Nauczyciele związani z Katowicami Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Polacy – ofiary KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie więzienia Gestapo na Montelupich w Krakowie Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Zmarli w 1941