Polski Związek Piłki Nożnej (oficjalny skrót PZPN) – ogólnokrajowe stowarzyszenie piłkarskie, posiadające osobowość prawną, działające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, będące jedynym prawnym reprezentantem polskiej piłki nożnej (również halowej, plażowej zarówno mężczyzn, jak i kobiet we wszystkich kategoriach wiekowych) w kraju oraz zagranicą.

Założony w dniach 20–21 grudnia 1919 w Warszawie. Od 20 kwietnia 1923 należy do FIFA (przyjęcie na pierwszym powojennym kongresie w Genewie)., a od 2 marca 1955 do UEFA (przyjęcie na kongresie w Wiedniu)Ważne wydarzenia w historii PZPN..

Organizacja PZPN odpowiada za: szkolenie dzieci i młodzieży (finansowane ze środków z UEFA i budżetu państwa), organizację i nadzór nad 9 szczeblami rozgrywek ligowych: 2 profesjonalnymi – I ligą i II ligą: 7 amatorskimi – III ligą, IV ligą, V ligą, klasą okręgową, klasą A, klasą B i klasą C, organizację rozgrywek Pucharu Polski, organizację wszelkich spraw związanych z reprezentacjami Polski wszystkich kategorii wiekowych, przyznawanie licencji klubom piłkarskim, nadzór i organizacja struktury wojewódzkich związków piłki nożnej (ZPN), nadzór nad szkoleniem sędziowskim, dysponowanie majątkiem i siedzibą spółki, kontakty z kibicami i mediami, nadzór na emblematami Orła Białego na koszulkach, delegowanie członków do władz UEFA, pozyskiwanie sponsorów, nadzór finansowy, prawny i działalność operacyjna oraz pozyskiwanie środków finansowych i przeznaczanie ich na prowadzenie działalności statutowej związku, ochrona praw oraz koordynacja działań członków związku, zawodników, trenerów, instruktorów, menedżerów piłkarskich, licencjonowanych organizatorów imprez piłkarskich, sędziów i działaczy piłkarskich.

Historia

mały|Władze PZPN w 1927 r.: od lewej mjr Maryan Esman (wiceprezes), Edward Cetnarowski (prezes) i Wacław Wojakowski (sekretarz generalny) podczas „1. zjazdu 31 polskich klubów piłki nożnej” (1. Założycielskiego Zgromadzenia PZPN) przy udziale 31 delegatów – po jednym z każdego klubu (wskutek zaginięcia kartotek PZPN, obecnie nie można odtworzyć nazw każdego z nich). Znani są reprezentanci klubów: Cracovia, Czarni Lwów, Koszarawa Żywiec, Lechia Lwów, ŁKS Łódź, Pogoń Lwów, Polonia Warszawa, RKS Kraków, Warta Poznań i Wisła Kraków. Opracowano wówczas i zatwierdzono statut stowarzyszenia, którego twórcami byli Józef Lustgarten, Jan Polakiewicz i Jan Weyssenhoff. Pierwszym prezesem wybrano działacza Cracovii – Edwarda Cetnarowskiego, a na siedzibę – Kraków (znajdowała się ona tam od 22 grudnia 1919 do 14 stycznia 1928). Ponadto, podczas założycielskiego zgromadzenia: ogłoszono regulamin 1. mistrzostw Polski (w sezonie 1920), ustanowiono terytorialne granice związków okręgowych i powołano komitety organizacyjne poszczególnych OZPN: krakowskiego, lwowskiego, łódzkiego, warszawskiego oraz poznańskiego (26 lutego 1922 zatwierdzono powstanie trzech kolejnych: górnośląskiego, lubelskiego i wileńskiego, a 25 lutego 1923 – toruńskiego).

Samorozwiązanie 1951 4 lutego 1951, na podstawie uchwały podjętej podczas Walnego Zebrania PZPN w Warszawie, doszło do rozwiązania Polskiego Związku Piłki Nożnej i powołania Sekcji Piłki Nożnej jako społecznej organizacji podlegającej Głównemu Komitetowi Kultury Fizycznej (GKKF). Uchwała o samorozwiązaniu nie była samodzielną decyzją PZPN a politycznym postanowieniem władz partyjno-państwowych PRL w szczytowym okresie stalinizmu w Polsce, czasie upodabniania wszelkich struktur państwowych do wzorców radzieckich. Identyczne uchwały podjęły wtedy władze wszystkich polskich związków sportowych, stając się komisjami w GKKF. SPN GKKF zastępowała formalnie PZPN we wszelkiej działalności związanej z polską piłką nożną, wsławiając się wieloma pomysłami przeszczepionymi na nasz grunt z ZSRR (m.in. przyznanie tytułu mistrza Polski w 1951 r. nie zwycięzcy I ligi, tylko zdobywcy Pucharu Polski; powiększenie od sezonu 1951 II ligi z 20 do 32 drużyn, a od sezonu 1952 o kolejnych 8 zespołów; zatwierdzanie składu reprezentacji Polski). 9 grudnia 1956, podczas Plenum Sekcji Piłki Nożnej GKKF w Warszawie, na wniosek Prezydium SPN GKKF rozwiązano tę organizację, reaktywując PZPN. W latach 50., 5 maja obchodzono dzień PZPN.

Zawieszenie władz 1998 Wiosną 1998 r. zarząd PZPN z Marianem Dziurowiczem na czele popadł w konflikt z szefem Urzędu Kultury Fizycznej i Turystyki (UKFiT) Jackiem Dębskim, który domagał się od władz Polskiego Związku Piłki Nożnej przyjęcia kontrolerów UKFiT, na co nie godził się PZPN. Wobec tego 21 kwietnia 1998 prezes UKFiT Jacek Dębski zawiesił prezesa PZPN Mariana Dziurowicza, wiceprezesa Jerzego Kozińskiego i sekretarza generalnego Michała Listkiewicza. Wkrótce dołączyło do nich trzydziestu kolejnych działaczy. 25 maja 1998 Sąd Wojewódzki w Warszawie podjął decyzję o ustanowieniu kuratora, którym został mecenas Wiesław Pakoca. Na skutek kategorycznego ultimatum FIFA i UEFA, grożących wykluczeniem polskiego futbolu z udziału w międzynarodowych stowarzyszeniach, 7 sierpnia 1998 odwieszono działaczy PZPN. W efekcie uzgodnień poczynionych w czasie zawieszenia, 20 lutego 1999 odbył się Nadzwyczajny Walny Zjazd Delegatów PZPN, na którym postanowiono m.in., że zjazd wyborczy, na którym wybrane zostaną nowe władze Związku odbędzie się 28 czerwca 1999. Spośród czterech kandydatur: Zbigniewa Bońka (zrezygnował po rozpoczęciu obrad), Mariana Dziurowicza (zgłoszona w dniu zjazdu), Eugeniusza Kolatora (zrezygnował tuż przed zjazdem) i Michała Listkiewicza - w tajnym głosowaniu - wybrano ostatniego kandydataWirtualna Polska/PAP: Konflikt PZPN – UKFiT sprzed ośmiu lat zakończył się wyborem Michała Listkiewicza.Rzeczpospolita: Egzekucja Jacka Dębskiego..

Zarząd komisaryczny 2007 W związku z aferą korupcyjną w polskiej piłce nożnej, 19 stycznia 2007 Minister Sportu Tomasz Lipiec zawiesił ówczesne władze PZPN, wprowadzając zarząd komisaryczny w osobie prezesa Ekstraklasy SA Andrzeja Rusko, który miał sprawować tę funkcję do czasu wyboru nowych władz PZPN. Kurator „przejął kompetencje organów wybieralnych, czyli prezesa, prezydium, zarządu oraz zgromadzenia delegatów. Natomiast organy nominowane, czyli wydziały gier, dyscypliny i pozostałe miały działać jak dotychczas”. FIFA i UEFA poinformowały, że „nie uznają ustanowionego przez ministra sportu Tomasza Lipca kuratora w Polskim Związku Piłki Nożnej” oraz „że zawieszony zarząd pozostaje jedynym uznawanym [przez te organizacje] organem władzy w polskim futbolu”onet.pl.. Konsekwencją wprowadzenia kuratora w PZPN miały być sankcje wobec polskich drużyn, polegające na zawieszeniu ich udziału we wszelkich rozgrywkach międzynarodowych – od występów towarzyskich po mecze reprezentacji. Dzień przed zawieszeniem władz – 18 stycznia 2007 – swoją kandydaturę w wyborach prezesa PZPN podczas najbliższego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Delegatów zgłosił Kazimierz Greń, prezes Podkarpackiego ZPN i szef komisji futsalu w PZPN, który 30 stycznia 2007 z powodów rodzinnych zrezygnował z ubiegania się o to stanowiskogazeta.pl.. 20 stycznia 2007 dotychczasowy wiceprzewodniczący Wydziału Zagranicznego PZPN Ryszard Czarnecki (Samoobrona RP), jako drugi kandydat ogłosił, że wystartuje w tych wyborachgazeta.pl.. 21 stycznia 2007 swój udział w tych samych wyborach ogłosił były reprezentant, poseł PO Roman Koseckigazeta.pl. 24 stycznia 2007 komisarz PZPN na 2 marca 2007 wyznaczył termin Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Delegatów, podczas którego miały być wybrane nowe władze federacji. 31 stycznia 2007 kolejny były reprezentant Polski Grzegorz Lato zgłosił swoją osobę w najbliższych wyborach na szefa związkugazeta.pl.. 1 lutego 2007 Andrzej Rusko zrezygnował z funkcji kuratora Polskiego Związku Piłki Nożnej. Na tym stanowisku zastąpił go Marcin Wojcieszak. Przed złożeniem rezygnacji Andrzej Rusko przesunął termin Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Delegatów na 11 marca 2007Zjazd PZPN 11 marca wp.pl [dostęp 2010-05-19].. Ostatecznie, wobec nieścisłości prawnych w nowym statucie, odsyłanym kilkukrotnie do poprawki przez sąd, do zjazdu w tych terminach nie doszło. 5 marca 2007 decyzją ministra sportu zarząd PZPN został odwieszony a kurator ze związku wycofany.

Zarząd komisaryczny 2008 Na wniosek ministra sportu i turystyki Mirosława Drzewieckiego, postanowieniem z 29 września 2008 Trybunał Arbitrażowy do Spraw Sportu przy Polskim Komitecie Olimpijskim zawiesił zarząd PZPN. Ustanowiony został kurator Robert Zawłocki. Kuratorowi przysługują statutowe uprawnienia zarządu PZPN. 10 października 2008, na skutek groźby wykluczenia polskich drużyn z rozgrywek międzynarodowych i odebrania Polsce współorganizacji mistrzostw Europy 2012, Trybunał Arbitrażowy do Spraw Sportu przy PKOl odwołał tymczasowego kuratora PZPN.

Mistrzostwa Europy 2012 W 2007 r. UEFA zdecydowała się powierzyć Polsce i Ukrainie organizację mistrzostw Europy 2012. Za koordynowanie przygotowań do tego turnieju w Polsce odpowiedzialna była - powołana przez PZPN, na zlecenie UEFA - spółka EURO 2012 – Polska, a na Ukrainie zadanie to wypełniała bliźniacza spółka EURO 2012 – Ukraina. Spółka Euro 2012 Polska rozpoczęła działalność 1 czerwca 2009. Miała siedzibę w warszawskim biurowcu przy Al. Jana Pawła II 19. Spółkę tworzyły: Biuro Dyrektora Turnieju oraz 3 piony działalności merytorycznej: Pion Operacji Stadionowych, Pion Operacji Turniejowych i Pion Administracyjno Finansowy. Rekrutacja pracowników na stanowiska kierownicze odbywała się w siedzibie UEFA w szwajcarskim Nyonie. Pion Operacji Stadionowych odpowiadał za zarządzanie stadionami oraz kwestiami bezpieczeństwa. Do jego zadań należało również przygotowanie i przeprowadzenie ceremonii otwarcia mistrzostw, zapewnienie sprawnej obsługi technicznej na stadionach, nadzór nad koncesjonowanymi punktami gastronomicznymi oraz opracowanie map stadionów i ich najbliższej okolicy na użytek kibiców, wolontariuszy i organizatorów UEFA EURO 2012. Pion Operacji Turniejowych nadzorował przygotowania do turnieju w obszarach współpracy z miastami–gospodarzami, wolontariatu sportowego, centrów pobytowych, zakwaterowania grup celowych UEFA, imprez przedturniejowych, transportu dla drużyn i oficjalnych gości turnieju, współpracy z lotniskami, oraz ze służbami miast–gospodarzy odpowiedzialnymi za transport publiczny oraz za strefy dla fanów. Pion ten współdziała także z UEFA w sprawach obsługi teletechnicznej i informacyjno-promocyjnej turnieju. Działalność spółki EURO 2012 Polska była w całości finansowana ze środków UEFA.

Wybory prezesa w 2012 mały|Zbigniew Boniek prezes PZPN w latach 2012–2021