Hamza (ء) – znak pisma arabskiego, reprezentujący zwarcie krtaniowe (IPA []). Hamza nie jest uznawana za literę i istnieje ze względu na niejasności w zapisie pewnych wyrazów, powstałe w czasach wczesnego islamu. W alfabecie aramejskim i hebrajskim zwarcie krtaniowe jest oznaczane literą alef, odpowiednikiem arabskiego alifa, który jednak oznacza głównie samogłoskę []. Pierwotnie, hamza była znakiem diakrytycznym odróżniającym dwie wartości fonetyczne alifa (podobnie jak kreska nad polskim ć).
Hamza współcześnie może być zarówno znakiem samodzielnym, jak i używanym w połączeniu z inną literą:
Samodzielna: ء ; W połączeniu: أ i إ (nad lub poniżej ) ؤ (nad ) ئ (nad , pisanym wtedy bez kropek)
Rodzaje hamzy Samodzielna hamza oznacza zawsze , fonemiczne zwarcie krtaniowe. to zwarcie krtaniowe wprowadzane automatycznie przed nagłosową samogłoską, jak w wyrazie Allah.
Zasady pisania hamzy Hamza może być pisana w linii, nad lub pod literą. Nie ma zazwyczaj wpływu na pisownię sąsiadujących z nią liter, co oznacza możliwość wystąpienia podwójnego waw lub . Połączenie // jest jednak zapisywane znakiem ﺁ, zwanym , by uniknąć nieestetycznego połączenia dwóch alifów. Zasady pisania hamzy zależą od tego, czy jest ona pierwszą, środkową czy ostatnią literą wyrazu. Początkowa hamza Zapisywana nad jeśli nagłosową samogłoską jest /a/ lub /u/ (jak w wyrazie أﺼﻮﻝ „podstawy”; pod jeśli jest nią /i/ (jak w wyrazie إسلام ) .
Końcowa hamza Poprzedzona samogłoską krótką, jest zapisywana nad literą odpowiadającą tej samogłosce. W innych wypadkach, hamza jest niezależną literą. Wewnątrz wyrazu Po długiej samogłosce, spółgłosce lub dyftongu: Przed /i/ lub /u/ hamza jest zapisywana nad odpowiednio lub waw. Jeśli poprzednią literą jest , hamza umieszczona jest nad nią W innych sytuacjach hamza jest pisana w linii (jak w wyrazie ﺷﻲء „rzecz”). Pomiędzy krótkimi samogłoskami: Jeżeli obie samogłoski są takie same, hamzę zapisujemy nad odpowiadającą im literą. Przy dwóch różnych samogłoskach, /i/ ma pierwszeństwo przed /u/ a /u/ przed /a/, tak więc „sto” piszemy ﻣﺌﺖ, z hamzą nad .
W innych językach W języku paszto znak ئ, zwany felija je, jest używany do zapisu wygłosowej dwugłoski [].
Wymowa hamzy Hamzę wymawia się podobnie jak w języku polskim przerwę między samogłoskami „e” w wyrazie „nieetyczny”, lub przed samogłoską na początku wyrazu, np. przed „i” w słowie „igła”. W języku polskim głoska ta nie jest zapisywana. W słownikach arabsko-polskich transkrypcja fonetyczna niektórych słów polskich z wyraźnym zwarciem krtaniowym (np. „igła”) zapisywana jest właśnie z hamzą: إيغوا.
Kategoria:Język arabski Kategoria:Pismo arabskie Kategoria:Litery alfabetu arabskiego