Richard Strauss (ur. 11 czerwca 1864 w Monachium, zm. 8 września 1949 w Garmisch-Partenkirchen) – niemiecki kompozytor muzyki późnego romantyzmu, dyrygent.
Życiorys Strauss był synem waltornisty Franza Straussa. W młodości otrzymał od ojca staranne wykształcenie muzyczne i bardzo wcześnie zaczął komponować. W 1882 wstąpił na uniwersytet w Monachium, jednak po roku porzucił studia i wyjechał do Berlina. W 1885 został asystentem dyrygenta Hansa von Bülowa, a po roku zajął jego miejsce. Jego pierwsze kompozycje utrzymane są w stylu Schumanna i Mendelssohna. Pod wpływem skrzypka Aleksandra Rittera zainteresował się Wagnerem.
Nowe zainteresowanie zaowocowało poematem symfonicznym Don Juan, który jest uważany za pierwszy dojrzały utwór Straussa. Premiera w roku 1889 podzieliła publiczność, jednak kompozytor skomentował to w następujący sposób: „Teraz pocieszam się myślą, że jestem na drodze, którą chciałem obrać, w pełni świadomy, że nie było artysty, którego ludzie nie nazwaliby szalonym”. W późniejszych latach przyszły kolejne poematy symfoniczne: Tod und Verklärung (Śmierć i przemienienie, 1888-89), Till Eulenspiegels lustige Streiche (Ucieszne figle Dyla Sowizdrzała, 1894-95), Also sprach Zarathustra (Tako rzecze Zaratustra, 1896), Don Kichot (1897) i Ein Heldenleben (Życie bohatera, 1897-98).
Pod koniec XIX wieku Strauss zwrócił się ku operze. Pierwsze dwie próby – Guntram z 1894 i Feuersnot z 1901 okazały się porażkami, lecz na Salome z 1905 publiczność reagowała równie gorąco i skrajnie jak na Don Juana. Niekonwencjonalny temat dzieła, jak również wprowadzenie do muzyki dysonansów i rozbudowanej chromatyki, zapewniły operze bardzo duże zainteresowanie. W Nowym Jorku publiczność protestowała z powodu zejścia dzieła ze sceny już po jednym przedstawieniu w Metropolitan Opera.
Jednym z najważniejszych gatunków w twórczości Straussa były pieśni, których skomponował około 150.
Strauss był kapelmistrzem orkiestr w Meiningen, Monachium, Berlinie i w Wiedniu. Jego muzyka pozostała pod wpływem Wagnera.
Jego nazwisko figurowało na Gottbegnadeten-Liste (Lista obdarzonych łaską Bożą w III Rzeszy) wśród Niezastąpionych.
Odznaczenia Order Sokoła Białego (Saksonia-Weimar, 1892) Kawaler Orderu Karola III (Hiszpania, 1898) Order Korony Żelaznej III Klasy (Austria, 1900) Order Orła Czerwonego IV Klasy (Prusy, 1902) Order Królewski Korony III Klasy (Prusy, 1906) Kawaler Legii Honorowej (Francja, 1907) Komandor Orderu Świętego Karola (Monako, 1907) Order Maksymiliana za Naukę i Sztukę (Bawaria, 1910) Komandor II klasy Orderu Ernestyńskiego (Saksonia-Koburg-Gotha, 1913) Oficer Legii Honorowej (Francja, 1914) Krzyż Oficerski Orderu Alberta (Saksonia, 1917) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja, 1924) Order Pour le Mérite (Prusy, 1924) Komandor Orderu Danebroga (Dania, 1929) Wielki Oficer Orderu Oranje-Nassau (Holandia, 1934) Komandor Orderu Korony (Belgia, 1939) Wielki Oficer Orderu Korony Dębowej (Luksemburg, 1939)
Najważniejsze dzieła Koncert waltorniowy Es-dur nr 1 (1882-1883) Don Juan – poemat symfoniczny (1889) Makbet (Macbeth) – poemat symfoniczny (1890) Śmierć i przemienienie (niem. Tod und Verklärung) – poemat symfoniczny (1890) Dyl Sowizdrzał (niem. Till Eulenspiegels lustige Streiche) – poemat symfoniczny (1895) Tako rzecze Zaratustra (niem. Also sprach Zarathustra) – poemat symfoniczny (1896) Don Kichot (Don Quixote) – poemat symfoniczny w formie wariacji na wiolonczelę, altówkę i orkiestrę (1898) Życie bohatera (niem. Ein Heldenleben) – poemat symfoniczny (1898) Symfonia domowa (Symphonia domestica) – (1903) Salome – opera (1905) Elektra – opera (1909) Kawaler z różą (niem. Der Rosenkavalier) – opera (1911) Ariadna na Naksos (niem. Ariadne auf Naxos) – opera (1912) Symfonia alpejska (niem. Alpensinfonie) – (1915) Kobieta bez cienia (niem. Die Frau ohne Schatten) – opera (1919) Intermezzo – opera (1924) Helena egipska (niem. Die Ägyptische Helena) – opera (1928) Arabella – opera (1933) Milcząca kobieta (niem. Die Schweigsame Frau) – opera (1935) Dzień pokoju (niem. Friedenstag) – opera (1938) Dafne (niem. Daphne) – opera (1938) Miłość Danae (niem. Die Liebe der Danae) – opera Capriccio – opera (1942) Koncert waltorniowy Es-dur nr 2 (1942) Metamorfozy (niem. Metamorphosen) na 23 instrumenty smyczkowe Koncert obojowy D-dur (1945) Cztery ostatnie pieśni (niem. Vier letzte Lieder) – 4 pieśni na sopran i orkiestrę (1948)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Dzieła Richarda Straussa w bibliotece Polona
Kategoria:Artyści związani z Berlinem Kategoria:Artyści związani z Monachium Kategoria:Artyści związani z Wiedniem Kategoria:Gottbegnadeten-Liste Kategoria:Ludzie urodzeni w Monachium Kategoria:Niemieccy dyrygenci Kategoria:Niemieccy kompozytorzy operowi Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Czerwonego Kategoria:Odznaczeni cywilnym Orderem Pour le Mérite Kategoria:Odznaczeni Orderem Maksymiliana Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony Żelaznej Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony (Prusy) Kategoria:Odznaczeni Orderem Sokoła Białego Kategoria:Odznaczeni Orderem Alberta Kategoria:Odznaczeni Orderem Ernestyńskim Kategoria:Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Karola (Monako) Kategoria:Odznaczeni Orderem Karola III Kategoria:Odznaczeni Orderem Zbawiciela Kategoria:Odznaczeni Orderem Danebroga Kategoria:Odznaczeni Orderem Oranje-Nassau Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony (Belgia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony Dębowej Kategoria:Urodzeni w 1864 Kategoria:Zmarli w 1949 Kategoria:Kompozytorzy romantyzmu