240px|right|thumb|Oznaka 16 BPanc (do sierpnia 1942)

thumb|240px|Czołg Mk III Valentine ze znaczkiem PL na manewrach na szkockich drogach1/3 stanu czołgów brygady stanowiły w 1942 czołgi piechoty Mk III Valentine: Witold Biegański, "Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim." thumb|240px|Czołgi Valentine Mark III 16 Brygady Pancernej na manewrach w Szkocji. 240px|thumb|right|Crusader - czołgi tego typu były na wyposażeniu pułku pancernego w 1943

16 Brygada Pancerna – wielka jednostka broni pancernej Polskich Sił Zbrojnych.

W składzie I Korpusu 1941-1942 19 września 1941 rozkazem Naczelnego Wodza L.dz.2777/Tjn.Og.Org./41 1 pułk czołgów został przeformowany w 16 Brygadę Czołgów, w skład której weszły I, II, III bataliony czołgów oraz kompania dowodzenia 1 pcz. Bataliony otrzymały następujące nowe numery: 65 batalion czołgów, 66 batalion czołgów, 67 batalion czołgów, 65 czołówka naprawcza, 66 czołówka naprawcza.

Dowódcą brygady został wyznaczony ppłk dypl. Tadeusz Majewski, szefem sztabu mjr dypl. Stanisław Bahrynowski, kwatermistrzem kpt. Marian Żebrowski. 15 listopada 1941 stan osobowy brygady wynosił 143 oficerów i 1736 szeregowych. 31 grudnia 1941 brygada otrzymała przydział pierwszych czołgów: 9 Valentine i 15 Churchill. Oficerowie zostali skierowani na kursy brytyjskie, staże w brytyjskich jednostkach pancernych i do fabryk produkujących czołgi. Napływały dalsze uzupełnienia stanu osobowego. Powstawały polskie kursy przy brytyjskich centrach szkoleniowych broni pancernych dla polskich pancerniaków w , Lulworth, Catterick Camp. W Oksfordzie powstały kursy taktyczne dla dowódców kompanii i batalionów.

W dniu 8 stycznia 1942 na bazie 65 i 66 czołówki naprawczej oraz specjalistów z batalionów czołgów zorganizowano 16 kompanię warsztatową, pod dowództwem kpt. Jana Kaszubowskiego. W dniu 17 stycznia 1942 stan osobowy brygady wynosił 149 oficerów i 1916 szeregowych. Rozkazem NW L.dz.400/Tjn.O.I.Og.Org./42 z dnia 26 lutego 1942 zarządzono sformowanie 1 Dywizji Pancernej, tym samym rozkazem w skład formowanej 1 DPanc włączono 16 Brygadę Czołgów.

W strukturze 1 Dywizji Pancernej 1942–1943 W dniu 25 lutego 1942 brygada została podporządkowana dowódcy 1 Dywizji Pancernej, gen. bryg. Stanisławowi Maczkowi. 4 kwietnia 1942 16 Brygada Czołgów przeszła w rejon Kelso na południe od Edynburga. Dowództwo brygady i 67 bcz w Kelso, 65 bcz w Langton Camp koło Duns, 66 bcz w Duns. kompania warsztatowa w Nisbet House, kompania zaopatrywania na torze wyścigowym Race Course koło Kelso, kompania łączności w Carolside, brygadowa szkoła kierowców w Ayton. Stan brygady w tym dniu wynosił 156 oficerów, 395 podoficerów i 522 kaprali, 1232 szeregowców. Stan czołgów to: 29 czołgów Valentine i 29 Churchill.

22 kwietnia 1942 brygadę wizytował gen. dyw. Władysław Anders dowódca PSZ w ZSRR. 12 sierpnia 1942 16 Brygada Czołgów została przemianowana na 16 Brygadę Pancerną. W dniu 13 sierpnia 1942 bataliony czołgów zostały przeformowane w pułki pancerne, którym nadano kolejne numery 1, 2 i 3. Równocześnie ppłk dypl. Aleksander Ruchaj-Taczanowski na bazie 1 batalionu ciężkich karabinów maszynowych I Korpusu w m. Duns, w Szkocji, zorganizował 16 batalion dragonów. 8 września brygada odbyła pierwsze ćwiczenia bojowe ze wsparciem artylerii. W połowie września brygadę inspekcjonował gen. bryg. Mieczysław Boruta-Spechowicz ówczesny zastępca dowódcy I Korpusu. 25 września inspekcję 1 DPanc, w tym 16 BPanc przeprowadził NW gen. broni Władysław Sikorski. Z dniem 1 października 1942 16 kompania warsztatowa została włączona w skład oddziałów technicznych 1 DPanc., a w dniu 1 listopada 1943 została przemianowana na kompanię warsztatową 16 Brygady Pancernej. 18 grudnia 1942 stan 16 BPanc wynosił 176 oficerów, 392 podoficerów, 559 kaprali i 1531 szeregowców, Łącznie 2658 żołnierzy. Posiadał wozów bojowych: 111 czołgów Covenanter, 20 czołgów Crusader, 1 czołg saperski, 76 transporterów opancerzonych Carrier, 30 samochodów opancerzonych Scout Car oraz 41 motocykli. Głównym zadaniem brygady stało się wszechstronne szkolenie pancerne i motorowe żołnierzy.

W kwietniu 1943, na podstawie rozkazu Naczelnego Wodza, gen. broni Władysława Sikorskiego z dnia 20 marca 1943, w skład brygady włączony został 1 batalion Strzelców Podhalańskich. Nastąpiło połączenie batalionu Strzelców Podhalańskich z 16 batalionem dragonów z tym, że część przeszkolonych żołnierzy 16 batalionu dragonów została przeniesiona do pułków pancernych. Ponieważ 16 batalion dragonów nie posiadał tradycji bojowych zdecydowano, że pododdział zachowa nazwę batalionu Strzelców Podhalańskich. Dowódcą batalionu został mjr dypl. Wacław Kobyliński, dotychczasowy dowódca batalionu Strzelców Podhalańskich, a jego zastępcą kpt. Stefan Kazimierczak z 16 batalionu dragonów. Począwszy od dnia 29 kwietnia 1943 kompanie strzelców uczestniczyły w 7-tygodniowym kursie zorganizowanym w rejonie miasta North Berwick, w hrabstwie East Lothian. Celem kursu było przeszkolenie strzelców podhalańskich do wykonywania zadań przewidzianych w armii brytyjskiej dla dragonów, czyli piechoty, która przemieszczając się i walcząc na transporterach opancerzonych wspiera bezpośrednio pododdziały czołgów.

Od 4 do 11 czerwca 1943 16 BPanc odbyła strzelania z czołgów na strzelnicy w Kirkcudbright, skąd przeszła na 3 miesięczną koncentrację z intensywnymi ćwiczeniami i strzelaniami w rejonie Newmarket. Marsz odbył się na sprzęcie na odległość około 340 kilometrów. Od 28 do 30 września brygada odbyła marsz do Szkocji do swoich stałych garnizonów. 5 października w skład brygady wchodziło 171 oficerów i 2773 szeregowych. 21 września 1943 NW gen. broni Kazimierz Sosnkowski wydał rozkaz L.dz.1220/Tjn.Org./43 do reorganizacji 1 DPanc według najnowszych doświadczeń brytyjskich. Nowa nazwa brzmiała 10/16 Brygada Pancerna, w jej skład weszły dwa dotychczasowe pułki brygady - 1 i 2 pancerne. 12 października rozkazem dowódcy dywizji 10/16 BPanc przemianowana została na 10 Brygadę Kawalerii Pancernej. Pułki przeszły też na nową organizację brytyjskiego pułku pancernego.

We wrześniu 1943 przystąpiono do reorganizacji 1 Dywizji Pancernej. Reorganizacja była związana z przejściem brytyjskich dywizji pancernych na nowe etaty wojenne. Według dotychczasowego etatu dywizja składała się z dwóch brygad pancernych i grupy wojsk wsparcia. Siłę uderzeniową dywizji stanowiło 6 pułków pancernych i 3 bataliony piechoty wspieranych przez 3 pułki artylerii. Zgodnie z nowym etatem, w dywizji pozostawała jedna brygada pancerna. Miejsce drugiej brygady pancernej zajęła zmotoryzowana brygada piechoty. Obie brygady wspierać miała artyleria dywizyjna licząca 4 pułki. Stosunek pułków czołgów do batalionów piechoty uległ zmianie. Zmienione proporcje kształtowały się 4 : 4. Według gen. dyw. Franciszka Skibińskiego nowy brytyjski etat, wzorowany na organizacji niemieckiej dywizji pancernej, został oparty na błędnych przesłankach. Organizacja niemiecka, w której zachowano równowagę między pododdziałami czołgów i piechoty uwarunkowana była liczbą posiadanych wozów bojowych. Przejście dywizji na nową organizację było działaniem wymuszonym przez stronę brytyjską, która określiła, że zezwoli na uczestnictwo dywizji w walkach na kontynencie wyłącznie po jej reorganizacji. Stanowisko Brytyjczyków postawiło polskie władze wojskowe w kłopotliwej sytuacji. Zasoby kadrowe pozostające na wyspach brytyjskich ograniczały możliwość osiągnięcia przez jednostki dywizji, szczególnie piechoty, pełnych etatów.

W ramach wspomnianej reorganizacji, począwszy od dnia 21 września 1943 przeprowadzono następujące przedsięwzięcia organizacyjno-kadrowe mające związek z 16 BPanc: rozformowano Kwaterę Główną 10 Brygady Kawalerii Pancernej, Kwaterę Główną 16 Brygady Pancernej przemianowano na Kwaterę Główną 10 Brygady Kawalerii Pancernej, szwadron sztabowy 10 BKPanc. i 14 pułk kawalerii pancernej wyłączono ze struktur dywizji, 10 pułk strzelców konnych został pancernym pułkiem rozpoznawczym dywizji, 24 pułk ułanów i 10 batalion dragonów podporządkowano dowódcy 16 Brygady Pancernej, 3 pułk pancerny skadrowano i wyłączono z dywizji, część żołnierzy pułku wcielono do 1 i 2 pułków pancernych uzupełniając ich stan osobowy do pełnych etatów, 1 pułk pancerny i 2 pułk pancerny oraz szwadron sztabowy 16 BPanc. pozostawiono w podporządkowaniu dowódcy 10 Brygady Kawalerii Pancernej, batalion strzelców podhalańskich wyłączono z 16 Brygady Pancernej i włączono w skład 3 Brygady Strzelców.

Ponownie w I Korpusie 1943-1947

W składzie 2 Dywizji Grenadierów Pancernych (kadrowej) Przeprowadzając, w okresie wrzesień – październik 1943, reorganizację 1 Dywizji Pancernej zdecydowano się zachować nadwyżki żołnierzy broni pancernych kosztem utrzymania niepełnych stanów w pododdziałach piechoty.

Z dniem 3 listopada 1943 ponownie przystąpiono do formowania 16 Brygady Pancernej, w składzie:

szwadron sztabowy (z 10 BKPanc), 3 pułk pancerny (kadrowy), 14 pułk kawalerii pancernej (kadrowy), zawiązki 16 szwadronu łączności, zawiązki 16 kompanii zaopatrywania, zawiązki 16 kompanii warsztatowej.

Z dniem 15 listopada 1943 16 Brygada Pancerna została podporządkowana dowódcy 2 Dywizji Grenadierów Pancernych (kadrowej). Dowódcą brygady 19 listopada został ppłk Bolesław Sokołowski, na stanowisko zastępcy dowódcy brygady wyznaczony został ppłk Bogumił Szumski. W dniach 9-16 listopada 16 BPanc odeszła do Catterick Camp. 1 grudnia stan brygady wynosił 89 oficerów i 787 szeregowych. Posiadała sprzęt motorowy: 3 motocykle, 14 samochodów osobowych, 64 samochodów półciężarowych i ciężarowych, 17 samochodów opancerzonych Scout Car, 15 transporterów opancerzonych Carrier, 46 czołgów Crusader. Od tego czasu w brygadzie prowadzono zajęcia z wyszkolenia podstawowego i głównie konserwację i obsługę posiadanego sprzętu.

W czerwcu 1944 16 Brygada Pancerna odeszła do nowego miejsca postoju w Bridge of Allan. 16 BPanc powtórnie oddała na uzupełnienie stanów 1 DPanc 367 szeregowych. W brygadzie znaleźli się głównie oficerowie i szeregowi, którzy przekroczyli granicę wieku w określonych stopniach i stanowiskach funkcyjnych oraz posiadający niższe kategorie zdrowia. W tym czasie w 16 BPanc pełniło służbę 69 oficerów i 156 podoficerów i 121 szeregowych.

Od połowy czerwca 1944 do pierwszych dni lutego 1945 w skład 16 BPanc. wchodził czasowo 9 pułk ułanów Małopolskich, który wraz z 3 ppanc. i 14 puł. podjął szkolenie na czołgach Centaur i Cromwell. W połowie września 1944 brygada została przemieszczona do nowych garnizonów: dowództwo brygady ze szwadronem sztabowym i zawiązkami innych pododdziałów do Carolside, 3 pułk pancerny do Earlstone, 14 pułk ułanów Jazłowieckich do .

W drugiej połowie 1944 do Polskich Sił Zbrojnych wcielono 89 tys. Polaków – żołnierzy pełniących przymusową służbę wojskową w Wehrmachcie. Napływ uzupełnień pozwolił na odtworzenie stanów istniejących i formowanie nowych jednostek wojskowych w Wielkiej Brytanii i we Włoszech.

W dniu 27 grudnia 1944 szef Sztabu Naczelnego Wodza, gen. dyw. Stanisław Kopański rozkazał dowódcy Jednostek Wojska w Wielkiej Brytanii utworzyć do dnia 1 czerwca 1945, w ramach I Korpusu, dywizję piechoty i brygadę pancerną oraz jednostki korpuśne. Po sukcesywnym napływie pierwszych uzupełnień 650 szeregowych do 16 BPanc na dzień 31 grudnia brygada osiągnęła stan 66 oficerów i 1279 szeregowych. Umożliwiło to zorganizowanie 2 szwadronu w 3 pułku pancernym i szwadronu szkolnego w 14 puł. Jazłowieckich.

Samodzielnie w składzie I Korpusu