Międzynarodowy Trybunał Karny, MTK (, ) – pierwszy w historii stały sąd międzynarodowy powołany do sądzenia osób fizycznych oskarżanych o popełnienie najcięższych zbrodni, takich jak zbrodnie ludobójstwa, zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne i agresje, które miały miejsce po 1 lipca 2002 roku. Siedzibą Trybunału jest Haga.
Historia i podstawa działania MTK powstał na podstawie przyjętego 17 lipca 1998 roku Statutu Rzymskiego, wynegocjowanego po sześciu tygodniach obrad w siedzibie Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa ONZ (FAO) w Rzymie. Za jego przyjęciem głosowało 120 państw, 7 było przeciw, 21 wstrzymało się od głosuMiędzynarodowy Trybunał Karny, 2006-03-18.Rome Statute of the International Criminal Court, 17 July 1998., sierpień 1998.. W listopadzie 2016 roku Rosja ogłosiła, że zrywa stosunki z MTK wycofując swój podpis z traktatu założycielskiego (Statutu Rzymskiego), na podstawie dekretu prezydenta Rosji W. PutinaRussia to Withdraw From the International Criminal Court, 2016-11-16..
Rozpoczęcie funkcjonowania Trybunału nastąpiło 1 lipca 2002, zgodnie z art. 126 ust. 1 Statutu pierwszego dnia miesiąca po upływie sześćdziesięciu dni od ratyfikacji i złożenia dokumentów ratyfikacyjnych przez przedstawicieli 60 krajów (wstępnie zakładano, że nastąpi to do 31 grudnia 2000 r.).
Depozytariuszem jest Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych (art. 125 Statutu). Statut sporządzono w językach: arabskim, chińskim, angielskim, francuskim, rosyjskim i hiszpańskim (art. 128).
Polska ratyfikowała Statut 9 października 2001 zgodnie z ustawą z 5 lipca 2001 r.., 12 listopada 2001 r. złożono Sekretarzowi Generalnemu ONZ dokument ratyfikacyjnyOświadczenie Rządowe z 31 lipca 2002 r. ()..
Jurysdykcja MTK sądzi następujące zbrodnie:
ludobójstwo (na podstawie definicji zaczerpniętej z konwencji o ściganiu zbrodni ludobójstwa z 1948)Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 9 grudnia 1948 (). zbrodnie przeciwko ludzkości (definicje zaczerpnięte ze statutów trybunałów: norymberskiego, haskiego dla byłej Jugosławii oraz trybunału w Arushy): dokonane w sposób systematyczny lub na wielką skalę, za poduszczeniem organizacji bądź grupy, morderstwa, eksterminacja, tortury, obracanie w niewolników, prześladowania z powodów politycznych, religijnych lub zinstytucjonalizowana dyskryminacja, deportacja ludności, gwałt, zmuszanie do prostytucji i wszelkie inne formy przemocy seksualnejThiery de Montbrial „Będzie trudno o legitymację”, Europanr 5/98, dwumiesięcznik, Wydawnictwo Naukowe PWN SA Warszawa, ISSN 1429-6608, s. 31. zbrodnie wojenne na podstawie: konwencji genewskich o ochronie ofiar wojny (1949) wraz z protokołami dodatkowymi (1977), deklaracje haskie o zakazie pocisków z gazami oraz rozszerzających się lub spłaszczających w ciele ludzkim (1899), IV konwencji haskiej o zasadach wojny lądowej (1907), protokołu o zakazie używania broni chemicznej i gazowej (1925)W grudniu 2017 nowojorska konferencja stron Statutu Rzymskiego zaliczyła do zbrodni wojennych stosowanie broni, która wykorzystuje drobnoustroje lub inne czynniki biologiczne lub toksyny, niezależnie od ich pochodzenia lub sposobu uzyskania oraz użycie zakazanych w Konwencji z 1980 niewykrywalnych odłamków i laserowych broni oślepiających (ICC Assembly of States Parties Passes Resolution Adding to List of War Crimes in the Rome Statute (December 14, 2017), Poprawki do Statutu MTK). Poprawki te nie zostały dotąd zatwierdzone przez jakiekolwiek państwo. agresja (rozpatrywanie spraw z tego punktu jest zawieszone do czasu wypracowania jasnej definicji określenia „agresja”)W roku 2010 odbyła się w Kampali (Uganda) pierwsza Konferencja Przeglądowa Statutu Rzymskiego. Państwa – strony Statutu przyjęły na niej dwie poprawki do Statutu: pierwsza z nich dotyczy definicji zbrodni agresji i zasad wykonywania jurysdykcji przez MTK wobec tej zbrodni, druga rozszerza niektóre definicje zbrodni wojennych na konflikty o charakterze niemiędzynarodowym. Tekst angielski obu projektów: Amendments to the Rome Statute of the International Criminal Court on the crime of aggression, Amendments to article 8 of the Rome Statute, przekład polski. Prof. Eleonora Zielińska, Definicja zbrodni agresji w polskim kodeksie karnym w kontekście art. 8 bis Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego, Opinia do ustawy o ratyfikacji poprawek do Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego, sporządzonego w Rzymie dnia 17 lipca 1998 r., przyjętych podczas konferencji rewizyjnej w Kampali (rezolucje nr 5 i 6) w dniach 10 i 11 czerwca 2010 r. (Kancelaria Sejmu, Warszawa, 26 lutego 2014 r.), Ustawa z 21 lutego 2014 r. o ratyfikacji poprawek do Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego (). Poprawki do Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego, przyjęte podczas konferencji rewizyjnej w Kampali 10 i 11 czerwca 2010 r. (), Oświadczenie Rządowe z 30 maja 2018 r. w sprawie mocy obowiązującej poprawek do Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego ().Stronami umowy o nowelizacji jest w 2019 r. 37 państw (Amendment to the Rome Statute of the International Criminal Court on the Crime of Aggression, articles 8bis, 15bis and 15ter, 11 June 2010), do nabrania mocy potrzeba przynajmniej 30 ratyfikacji. W grudniu 2017 nowojorska konferencja stron Statutu Rzymskiego jednogłośnie uchwaliła zaliczenie agresji do spraw właściwych dla Trybunału (ICC activates jurisdiction over crime of aggression, International Criminal Court Activates Jurisdiction over the Crime of Aggression December 14, 2017, Decyzja 123 państw: odtąd zbrodnia agresji będzie ścigana i sądzona przez Międzynarodowy Trybunał Karny)..
Trybunał może sądzić wyłącznie osoby fizyczne i tylko za czyny popełnione po wejściu w życie statutu lub po jego przyjęciu przez dane państwo.
Wśród zbrodni objętych jurysdykcją Trybunału w żadnym miejscu nie została wymieniona zbrodnia terroryzmu, chociaż można w drodze wykładni odpowiednich przepisów Statutu (art. 7 Statutu MTK) uznać, że stanowi ona szczególnego rodzaju przypadek zbrodni przeciwko ludzkości. Warto podkreślić, że zbrodnia terroryzmu celowo została pominięta w czasie negocjacji na konferencji rzymskiej, gdyż nie było zgodności co do definicji zbrodni terroryzmu między państwami. W obawie przed konfliktem mogącym udaremnić przyjęcie Statutu MTK, zrezygnowano z dyskusji nad zbrodnią terroryzmu. Należy pamiętać, że Statut MTK został wynegocjowany w 1998 r., czyli przed zamachami 11 września 2001.
Ze względu na to, że część mocarstw odmówiła podpisania Statutu Rzymskiego (Chiny, Rosja), część zaś z tych które podpisały, nie ratyfikowało go (USA, Izrael)Międzynarodowy Trybunał Karny (strona dr. Marka Migalskiego)., istnieje zagrożenie, że Międzynarodowy Trybunał Karny straci możliwość działaniaMiędzynarodowy Trybunał Karny (strona MSZ)..
Trybunał jest uprawniony do sądzenia osób fizycznych, a nie państw. Misją Trybunału jest pociąganie do indywidualnej odpowiedzialności karnej tych osób, które są sprawcami najpoważniejszych przestępstw wymierzonych przeciwko międzynarodowej społeczności: zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości, ludobójstwa i w przyszłości także zapewne zbrodni agresjiMiędzynarodowy Trybunał Karny (strona Ośrodka Informacji ONZ w Warszawie).. MTK ma funkcjonować jako trybunał stały i uniwersalny, by w przyszłości nie musiały być powoływane trybunały specjalne.
Skład thumb|upright|Philippe Kirsch, prezes Trybunału w latach 2003–2009 W lutym 2003 wybrano pierwszych 18 sędziów Trybunału, którymi zostali: Rene Blattmann (Boliwia, do 2009) Maureen Harding Clark (Irlandia, do 2012) Fatoumata Dembele Diarra (Mali, do 2012) Adrian Fulford (Wielka Brytania, do 2012) Karl Terrence Hudson-Phillips (Trynidad i Tobago, do 2012) Claude Jorda (Francja, do 2009) Hans-Peter Kaul (Niemcy, do 2006) Philippe Kirsch (Kanada, do 2009) Erkki Kourula (Finlandia, do 2006) Akua Kuenyehia (Ghana, do 2006) Elizabeth Odio Benito (Kostaryka, do 2012) Georghios Pikis (Cypr, do 2009) Navanethem Pillay (RPA, do 2009) Mauro Politi (Włochy, do 2009) Tuiloma Neroni Slade (Samoa, do 2006) Song Sang-hyun (Korea Południowa, do 2006) Sylvia de Figueiredo Steiner (Brazylia, do 2012) Anita Ušacka (Łotwa, do 2006)
Kandydowała także Polka, prof. Eleonora Zielińska, jednak nie została wybrana.
W marcu 2003 pierwszym prezesem Trybunału został P. Kirsch, a jego zastępczyniami A. Kuenyehia (pierwszy wiceprezes) i E. Odio Benito (drugi wiceprezes).
W kwietniu 2003 prokuratorem Trybunału został Argentyńczyk Luis Moreno-Ocampo.
Prezesi i wiceprezesi Trybunału 2003–2006 prezes Philippe Kirsch I wiceprezes Akua Kuenyehia II wiceprezes Elizabeth Odio Benito
2006–2009 prezes Philippe Kirsch I wiceprezes Akua Kuenyehia II wiceprezes René Blattmann
2009–2012 prezes Song Sang-hyun I wiceprezes Fatoumata Dembele Diarra II wiceprezes Hans-Peter Kaul 2012–2015 prezes Song Sang-hyun I wiceprezes II wiceprezes
2015–2018 prezes I wiceprezes II wiceprezes
2018–2021 prezes I wiceprezes II wiceprezes Marc Perrin de Brichambaut
2021–2024 prezes Piotr Hofmański I wiceprezes II wiceprezes
od 2024 prezes I wiceprezes II wiceprezes
Kadencje sędziowskie w Trybunale 2003–2006 Hans-Peter Kaul Erkki Kourula Akua Kuenyehia Song Sang-hyun Tuiloma Neroni Slade Anita Ušacka
2003–2009 René Blattmann Philippe Kirsch Georghios Pikis Mauro Politi Navanethem Pillay (do 2008, zrezygnowała w związku z wyborem na Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka) Claude Jorda (do 2007, zrezygnował ze względu na zły stan zdrowia; w jego miejsce wybrana została , Japonia)
2003–2012 Maureen Harding Clark (do 2006, zrezygnowała w związku z powołaniem do Sądu Najwyższego Irlandii; w jej miejsce wybrany , Francja) Fatoumata Dembele Diarra Adrian Fulford Karl Terrence Hudson-Phillips (do 2007, zrezygnował z przyczyn osobistych; w jego miejsce wybrany , Uganda) Elizabeth Odio Benito Sylvia de Figueiredo Steiner
2006–2015 Anita Ušacka (Łotwa), wybrana ponownie Erkki Kourula (Finlandia), wybrany ponownie Akua Kuenyehia (Ghana), wybrana ponownie Song Sang-hyun (Korea Południowa), wybrany ponownie Hans-Peter Kaul (Niemcy), wybrany ponownie Ekaterina Trendafiłowa (Bułgaria)
2009–2018 (Kenia) (Botswana) (Włochy) Chris Van Den Wyngaert (Belgia) (Gujana; zrezygnował w lutym 2009 przed objęciem urzędu; w jego miejsce wybrana Sylvia Alejandra Fernández de Gurmendi, Argentyna) (Japonia), wybrana ponownie (zmarła w kwietniu 2009; w jej miejsce wybrana Kuniko Ozaki, Japonia)
W grudniu 2014 na stanowisko sędziego został wybrany na kadencję 2015–2024 Piotr Hofmański, pierwszy Polak w historii tego TrybunałuProf. Piotr Hofmański jest już sędzią haskiego trybunału.. 11 marca 2021 sędzia Hofmański został Przewodniczącym Trybunału.
Procedura Prawo kierowania spraw do Trybunału mają: państwa-strony statutu rzymskiego prokurator MTK (art. 15) Rada Bezpieczeństwa ONZ