Sęp płowy (Gyps fulvus) – gatunek dużego ptaka padlinożernego z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae).
Występowanie Sęp płowy zamieszkuje w zależności od podgatunku: Gyps fulvus fulvus – góry suchej południowej Europy (Półwysep Iberyjski, Bałkany), północno-zachodniej Afryki, południowo-zachodniej Azji – Azji Mniejszej, Bliskiego Wschodu, Półwyspu Arabskiego, Iranu aż po południowy i wschodni Kazachstan. Lęgnie się też na górzystych wyspach Morza Śródziemnego (Majorka, Sardynia, Kreta i Cypr). Reintrodukowane populacje na południu Francji, we Włoszech i Bułgarii. Koczujące sępy mogą pojawiać się jednak z dala od terenów regularnego występowania. Część populacji zimuje w Afryce. W Polsce dawniej prawdopodobnie lokalnie lęgowy (ostatni zanotowany lęg w Pieninach w 1914 roku, nie jest to jednak niezbicie potwierdzona informacja), obecnie sporadycznie zalatujący. Niegdyś, do początku XX wieku lęgi wyprowadzał w Tatrach i Pieninach. To największy drapieżny ptak jakiego można spotkać w kraju, choć pojawia się nieregularnie i skrajnie nielicznie. Do końca 2023 roku odnotowano 82 stwierdzenia, łącznie obserwowano 114 osobników. Widywano pojedyncze osobniki i grupy złożone z 2–3 ptaków (choć dawniej nawet dochodzące do 18 osobników). Sępy pojawiały się prawie w każdym miesiącu (zwłaszcza w czerwcu), oprócz stycznia i listopada. 5 sępów posiadało obrączki ornitologiczne, dzięki czemu wiadomo, że pochodziły z Francji, Chorwacji i Szwajcarii. W trakcie pojawów szybowały nad terenami otwartymi lub nawet miastami – Opolem i Zakopanem. Gyps fulvus fulvescens – góry Afganistanu, Pakistanu i północnych oraz środkowych Indii. Gatunek odnotowywany regularnie od poziomu morza do wysokości około 3000 m n.p.m.
Charakterystyka Cechy gatunku Brak dymorfizmu płciowego. Naga głowa i wygięta szyja, popielate nieraz pokryte rzadkim miękkim puchem, poniżej kryza z jasnych piór. Wierzch ciała szarorudy, spód jaśniejszy. Lotki i sterówki czarne. Dziób i nogi sinoniebieskie. U osobników młodocianych brak kryzy, którą zastępują pojedyncze sterczące szare pióra. Szybuje na skrzydłach uniesionych w kształcie litery V. Zarówno w tym locie, jak i ślizgowym, wykorzystują wznoszące prądy powietrza. W locie można podziwiać jego długie i szerokie skrzydła o wybrzuszonej tylnej krawędzi z rozczapierzonymi (palczastymi) lotkami pierwszorzędowymi i krótki, zaokrąglony ogon. Może żyć ponad 40 lat. Sęp, gdy zleci na ziemię, porusza się po niej, skacząc lub krocząc. Natomiast by wznieść się w powietrze, potrzebuje rozpędu. Wymiary średnie Wielkością przewyższa wszystkie lęgowe ptaki szponiaste Polski, w tym orła przedniego. długość ciała 95–110 cmrozpiętość skrzydeł 240–280 cmmasa ciała 6–11 kg
Biotop Góry i wyżyny. Tam, na skalnych ścianach znajdują się noclegowiska i lęgowiska sępów płowych. Z nich codziennie wyruszają na żerowiska.
Okres lęgowy thumb|250px|Toki sępów płowych odbywają się już pod koniec jesieni Toki Jako ptak monogamiczny tworzy pary, które są sobie wierne przez całe życie. Początek toków ma miejsce już pod koniec jesieni. Gniazdo Na skalnej półce, w niszy, wychodni skalnej, jaskiniach, często w niewielkiej, luźnej kolonii złożonej z 10–20 par lęgowych. Partnerzy znoszą gałęzie na gniazdo, a potem wspólnie opiekują się potomstwem. 180px|mały|lewo|Jajo z kolekcji muzealnej Jaja Jeden lęg w roku, w zniesieniu jedno jajo składane w lutym lub marcu. Wysiadywanie, pisklęta Jajo wysiadywane jest przez okres 48 do 52 dni na zmianę przez oboje rodziców. Partnerzy po wykluciu razem karmią swoje jedyne pisklę w gnieździe. Pisklęta opuszczają gniazdo po około 3 miesiącach.
Pożywienie thumb|Sępy płowe najchętniej wyjadają padłe średniej wielkości ssaki Głównie padlina, którą sęp wypatruje z powietrza. Ten wyspecjalizowany padlinożerca najczęściej wypatruje świeżo padłych średnich lub dużych ssaków. Za jedzeniem może oddalić się na dużą odległość od swego gniazda. Z padłej zwierzyny, w przeciwieństwie do orłosępów, wyjadają tylko wnętrzności i mięso.
Silny dziób i wydłużona szyja ptaka pozwala mu na dostanie się do wnętrzności padłych ofiar. W czasie wspólnego żerowania obowiązuje wśród sępów płowych hierarchia. Łapczywość niektórych osobników może być tak duża, że niektóre po zjedzeniu zbyt obfitej porcji pokarmu muszą go częściowo zwracać, bo nie są w stanie wzbić się do lotu.
Utrudniony dostęp do padliny i ostra rywalizacja o nią powodują, że sępy płowe żyjące na obszarze Hiszpanii i południowej Francji często polują na żywą zdobycz, w tym na zwierzęta gospodarskie; np. w północnej Hiszpanii w latach 2006–2010 zgłoszono 1165 przypadków zabicia zwierząt gospodarskich przez sępy płowe.
Status zagrożenia i ochrona Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje sępa płowego za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji szacuje się na 80–900 tysięcy dorosłych osobników, a jej trend uznaje się za wzrostowy, głównie ze względu na działania ochronne podjęte w Europie.
W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ().. W Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt figuruje jako wymarły ptak lęgowy.
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Jastrzębiowate Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Awifauna Polski Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1783 roku