II bitwa pod Villmergen – starcie zbrojne, które miało miejsce 25 lipca 1712 roku i będące częścią tzw. drugiej wojny willmergskiej. Starcie to stanowiło kulminację napięć wyznaniowych między protestantami a katolikami, utrzymujących się od czasu w połowie XVII wieku w SzwajcariiThomas Lau Zweiter Villmergerkrieg, Historiches Lexikon der Schweiz. Bitwa rozegrała się między siłami kantonów protestanckich, głównie Berna i Zurychu, a wojskami kantonów katolickich i zakończyła się decydującą klęską tych ostatnich.
Tło Zakończenie 7 marca 1656 roku nie doprowadziło do trwałej stabilizacji stosunków wyznaniowych w Szwajcarii. Sprzeczności między kantonami katolickimi i protestanckimi miały charakter trwały i były pogłębiane przez wyraźne dysproporcje ekonomiczne. Regiony protestanckie dysponowały lepiej rozwiniętym przemysłem, urodzajniejszymi gruntami oraz sprawniej funkcjonującym rolnictwem, natomiast kantony katolickie cechowało ubóstwo oraz niedobory żywności, co zmuszało ich mieszkańców do podejmowania sezonowej pracy w kantonach protestanckich. Czynniki te, w połączeniu z ciągłymi konfliktami religijnymi, utrzymywały obie wspólnoty w stanie permanentnego napięcia.
Bezpośrednim czynnikiem zaostrzającym sytuację były plany kantonu Schwyz budowy drogi z Wattwil do Uznach. Przedsięwzięcie to, realizowane przy udziale opata klasztoru w Sankt Gallen, który zmuszał ludność podległych mu terenów do robót przymusowych, spotkało się ze sprzeciwem Zurychu, gdyż inwestycja zagrażała jego połączeniu komunikacyjnemu z Glarus. Wieloletni spór zakończył się w 1712 roku wybuchem nowego konfliktu zbrojnego.
Działania wojenne w 1712 roku W maju 1712 roku wojska berneńsko-zuryskie przeszły do ofensywy przeciwko kantonom katolickim. Dowództwo protestanckie, realizując wcześniej przygotowany plan, szybko przejęło inicjatywę, zajmując m.in. Wil, opactwo w Sankt Gallen oraz szereg mniejszych miejscowości, a następnie zmuszając do kapitulacji Baden. W tej sytuacji Lucerna i Uri zawarły 18 lipca 1712 roku pokój z Bernem i Zurychem. Odmienne stanowisko zajęły kantony Schwyz, Zug i Unterwalden, które, pod wpływem nuncjusza papieskiego, przygotowywały się do dalszej walki, zwracając się o pomoc do papieża oraz cesarza Karola VI.
Wkrótce po wznowieniu działań wojennych, 20 lipca 1712 roku, wojska pięciu kantonów katolickich pokonały pod Sins oddział liczący około 1400 żołnierzy berneńskich, co przejściowo podniosło morale strony katolickiej i doprowadziło do ponownego przystąpienia Uri do wojny.
Przebieg bitwy 25 lipca 1712 roku około 9000 żołnierzy kantonów katolickich starło się pod Villmergen z nieco mniej licznymi siłami berneńskimi. Trzon armii katolickiej stanowili chłopi, prowadzeni do ataku przez duchownych niosących krzyże. Wojska te uderzyły w tradycyjnym szyku bojowym, używając głównie broni białej, w tym halabard. Atak ten nie przyniósł jednak powodzenia i został powstrzymany przez intensywny ogień karabinowy wojsk berneńskich. Kontratak kawalerii protestanckiej doprowadził do całkowitego załamania sił katolickich i ich ucieczki z pola bitwy.
Straty wojsk katolickich wyniosły około 3000 zabitych, w większości mieszkańców Lucerny. Bitwa ujawniła znaczną dysproporcję w poziomie uzbrojenia, organizacji oraz wyszkolenia wojsk obu stron.
Następstwa Klęska pod Villmergen złamała opór militarny kantonów katolickich. Rozpoczęte po bitwie pertraktacje pokojowe zakończyły się podpisaniem 11 sierpnia 1712 roku pokoju w Aarau. Na jego mocy kantony katolickie zrzekły się praw do Baden oraz części tzw. Wolnego Urzędu (), co umożliwiło Bernu i Zurychowi uzyskanie bezpośredniego połączenia terytorialnego. Porozumienie wprowadzało formalne równouprawnienie obu wyznań na terenach wspólnie administrowanych.
Mimo że strona katolicka postrzegała pokój jako niekorzystny, w rzeczywistości silniejsze ekonomicznie i politycznie kantony protestanckie nie uzyskały dodatkowych przywilejów. W kolejnych latach kantony katolickie izolowały się politycznie i w 1715 roku zawarły w Solurze porozumienie z Francją, oddając jej do dyspozycji oddziały najemne. Zmiana tronu we Francji uniemożliwiła jednak wykorzystanie tej sytuacji. W epoce Oświecenia Szwajcaria wkroczyła jako państwo wewnętrznie podzielone i nieskonsolidowane.
Przypisy
Bibliografia
Bitwa pod Villmergen Kategoria:Bitwy w 1712 Kategoria:Bitwy w historii Szwajcarii