Mundżak (Muntiacus) – rodzaj ssaków z podrodziny jeleni (Cervinae) w obrębie rodziny jeleniowatych (Cervidae).
Rozmieszczenie geograficzne W warunkach naturalnych występują na Półwyspie Indyjskim, Półwyspie Indochińskim, w południowo-wschodnich Chinach i na Archipelagu Malajskim.
Morfologia Długość ciała 58–120 cm, długość ogona 10–20 cm, wysokość w kłębie 40–70 cm; długość poroża samców 1–28,5 cm; masa ciała 12–36 kg. Charakteryzują się długością owłosienia nasad poroży. Ich poroża mają zwykle dwa, rzadziej trzy krótkie rozgałęzienia.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1815 roku francusko-amerykański przyrodnik Constantine Samuel Rafinesque w publikacji własnego autorstwa zatytułowanej Analiza natury, czyli tabela wszechświata i ciał zorganizowanych. Rafinesque w pierwotnym opisie nie wymienił żadnego gatunku; gatunek typowy (późniejsze oznaczenie) Cervus muntjak .
Etymologia Muntiacus (Muntjaccus, Muntjacus): sundajska nazwa Muntjak dla mundżaka. Cervulus: rodzaj Cervus (jeleń); łac. przyrostek zdrabniający -ulus. Gatunek typowy: Blainville w pierwotnym opisie nie wymienił żadnego gatunku; typ nomenklatoryczny (późniejsze oznaczenie) Cervus muntjak . Stylocerus: stulos ‘kolumna, słup’; κερας keras, κερατος keratos ‘róg’. Gatunek typowy: Smith wymienił kilka gatunków – Cervus philippinus (= Cervus mariannus ), Cervus muntjak , Cervus moschatus (= Cervus muntjak ), Cervus subcornutus (= Cervus muntjak ) i Cervus aureus – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Cervus muntjak . Diopplon: gr. δι- di- ‘podwójny’, od δις dis ‘dwukrotny’, od δυο duo ‘dwa’; ὁπλον hoplon ‘broń’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cervus muntjak Prox: gr. προξ prox, προκος prokos ‘jeleń, sarna’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Prox moschatus (= Cervus muntjak ). Procops: gr. προξ prox, προκος prokos ‘jeleń, sarna’; ωψ ōps, ωπος ōpos ‘wygląd, oblicze’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Cervulus feae . Megamuntiacus: gr. μεγας megas, μεγαλη megalē ‘wielki’; rodzaj Muntiacus . Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Megamuntiacus vuquangensis . Caninmuntiacus: ‘kieł’; rodzaj Muntiacus . Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Caninmuntiacus truongsonensis .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxMuntiacus reevesi(W. Ogilby, 1839)mundżak chiński2 podgatunkiśrodkowa i południowo-wschodnia Chińska Republika Ludowa i Tajwan; introdukowany w Anglii we wczesnych latach XX wieku; zakres wysokości: 200–3500 m n.p.m.DC: 70–80 cmDO: 12–13 cmMC: 12–15 kgMuntiacus vuquangensis(Do Tuoc, Vu Van Dung, S. Dawson, Arctander & Mackinnon, 1994)mundżak olbrzymigatunek monotypowyGóry Annamskie (Laos i Wietnam) i wschodnia Kambodża; zakres wysokości: do 1200 m n.p.m.DC: 110–115 cmDO: około 17 cmMC: około 34 kgMuntiacus rooseveltorumOsgood, 1932mundżak laotańskigatunek monotypowyzasięg bardzo niejasny, miejsce typowe w Laosie, ale prawdopodobnie obecny także w Wietnamie i prawdopodobnie w południowej Chińskiej Republice Ludowej; zakres wysokości: powyżej 1000 m n.p.m.DC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychMuntiacus puhoatensisLe Trong Trai, 1997mundżak stokowygatunek monotypowypółnocno-zachodni Wietnam; prawdopodobnie sąsiedni Laos; zakres wysokości: powyżej 900 m n.p.m.DC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychMuntiacus truongsonensis(Pham Mong Giao, Do Tuoc, Vu Van Dung, E. Wikramanayake, Amato, Arctander & Mackinnon, 1997mundżak annamskigatunek monotypowyLaos i Wietnam; być może południowa Chińska Republika Ludowa (Junnan); zakres wysokości: powyżej 1000 m n.p.m.DC: brak danych cmDO: brak danych cmMC: około 15 kgMuntiacus putaoensisAmato, Egan & Rabinowitz, 1999mundżak liściowygatunek monotypowypółnocno-wschodnie Indie i północna Mjanma; zakres wysokości: 700–1200 m n.p.m.DC: brak danych cmDO: brak danych cmMC: około 12 kgMuntiacus gongshanensisMa Shilai, 1990mundżak czuboczelnygatunek monotypowypołudniowa Chińska Republika Ludowa (Junnan) i północna Mjanma; być może południowo-wschodni Tybet, północno-wschodnie Indie oraz Bhutan; zakres wysokości: 900–3000 m n.p.m.DC: 90–110 cmDO: około 20 cmMC: 20–25 kgcentruj|100pxMuntiacus crinifrons(P.L. Sclater, 1885)mundżak czarnygatunek monotypowyendemit Chińskiej Republiki Ludowej: Zhejiang i sąsiednie obszary; zakres wysokości: do 1000 m n.p.m.DC: 90–110 cmDO: około 20 cmMC: 20–25 kgcentruj|150pxMuntiacus feae (O. Thomas & Doria, 1889)mundżak samotnygatunek monotypowyzachodnia Tajlandia i przyległa Mjanma; wątpliwe doniesienia z północnej Mjanmy i południowej Chińskiej Republiki LudowejDC: 90–100 cmDO: 10–17 cmMC: 20–22 kgMuntiacus atherodes Groves & Grubb, 1982mundżak żółtygatunek monotypowyBorneo (Sabah, Sarawak i Kalimantan, przypuszczalnie w Brunei)DC: 85–90 cmDO: 15–19 cmMC: 14–18 kgcentruj|100pxMuntiacus muntjak (E.A.W. von Zimmermann, 1780)mundżak indyjskigatunek monotypowyPółwysep Malajski, Sumatra, Borneo, Jawa, Bali oraz kilka powiązanych z nią mniejszych wyspDC: 90–120 cm DO: 17–19 cmMC: do 35 kgMuntiacus montanusH.C. Robinson & Kloss, 1918gatunek monotypowyendemit Indonezji: wyżyny Sumatry; zakres wysokości: 1430–2225 m n.p.m.DC: 86–100 cmDO: 14–16 cmMC: brak danychcentruj|150pxMuntiacus vaginalis (Boddaert, 1785)mundżak szczekliwy7 podgatunkówPakistan, Indie i Sri Lanka na wschód do południowej Chińskiej Republiki Ludowej (od południowego Syczuanu na wschód do południowego Fujianu, Hajnan), na południe do południowej Tajlandii; introdukowany na Andamanach; zakres wysokości: do 3500 m n.p.m.DC: około 135 cmDO: około 20 cmMC: do 36 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek krytycznie zagrożony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunki wymarłe: Muntiacus bohlini (Chińska Republika Ludowa) Muntiacus fenghoensis (Chińska Republika Ludowa) Muntiacus hengduanshanensis (Chińska Republika Ludowa; kenozoik) Muntiacus huangi (Chińska Republika Ludowa; plejstocen) Muntiacus leilaoensis (Chińska Republika Ludowa; wczesny miocen) Muntiacus noringenensis (Chińska Republika Ludowa; późny miocen) Muntiacus szechuanensis (Chińska Republika Ludowa; plejstocen) Muntiacus zhaotongensis (Chińska Republika Ludowa; miocen).
Uwagi
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Jeleniowate