Domowie lub Doma (w języku domari dosłownie „ludzie”) – grupa etniczna pochodzenia indyjskiego zamieszkująca kraje Bliskiego Wschodu. Są blisko spokrewnieni z europejskimi Romami, środkowoazjatyckimi Luli, Lomami z Armenii oraz indyjską kastą Domba. Wszystkie te grupy są często traktowane łącznie jako Cyganie. Domowie mają bogatą kulturę opartą na muzyce, tańcu oraz tradycji ustnej.
Współczesność Ich łączną populację szacuje się na około 2,2 mln osób. Faktycznie może być wyższa, ponieważ ze względu na społeczną stygmatyzację Domowie często nie przyznają się do swojego pochodzenia. Ich rdzennym językiem jest domari, jednak posługuje się nim obecnie jedynie najstarsza część populacji Domów. Większość używa przede wszystkim języków populacji, dominujących w krajach ich zamieszkania.
Jedną z wielu społeczności Domów stanowi grupa, mieszkająca w arabskiej części starej Jerozolimy (w tzw. Dzielnicy Cygańskiej, okolice Kościoła św. Anny), licząca ok. 1200 osób, z których zaledwie 200 włada językiem domari. Nieustający konflikt palestyńsko-izraelski, jak również marginalizacja i stygmatyzacja Domów tak ze strony palestyńskiego, jak i izraelskiego społeczeństwa stwarza tej grupie szczególne trudności, sprawiając, iż jest ona często celem ataków i innych aktów przemocy. Podobna sytuacja ma miejsce w większości pozostałych krajów Bliskiego Wschodu, nękanych wojnami i konfliktami wewnętrznymi.
Pochodzenie i związek z Romami W ubiegłym wieku Domowie byli powszechnie uważani za bliskowschodnią grupę Romów. Najnowsze badania językoznawcze wykazały jednak liczne różnice pomiędzy językami domari a romskim, przez co współcześnie sądzi się, iż grupa ta opuściła Półwysep Indyjski w VI wieku, a więc ok. 400 lat przed Romami. Być może więc to właśnie do nich (lub też do Lulich) odnosi się, często przywoływany przy okazji dyskusji nad pochodzeniem Romów, fragment poematu Shah Name o 10-12 tys. induskich muzykantów podarowanych władcy perskiemu Bahramowi V Gurowi (V wiek).
Z drugiej strony zakłada się jednak podobną etymologię etnonimów Dom, Lom i Rom oraz ich wspólne pochodzenie od indyjskiej kasty Dombów, z którymi wspomniane narody łączy ponadto podobieństwo tradycyjnie wykonywanych zawodów (głównie zajęcia związane z metalurgią i rozrywką). Najprawdopodobniej Domowie, Lomowie, Luli i Romowie stanowią oddzielne fale migracyjne, stanowiące osobne części jednej induskiej społeczności żyjącej poza subkontynentem Indyjskim, prowadzącej podobny tradycyjny tryb życia i wykonującej podobne zawody. Twierdzenie to zdaje się potwierdzać fakt, iż również z czasów nowożytnych (XIX wiek) znane są grupy indyjskich koczowników, których trasy migracyjne dochodziły aż do Iranu. Ponadto pokrewieństwo Domów z Romami jest szczególnie widoczne w krajach, w których mieszkają przedstawiciele obu tych grup (np. w Iranie, Iraku, Syrii, Turcji - patrz niżej).
Grupy i etnonimy Określenia nadawane Domom przez nich samych oraz przez inne narody często odzwierciedlają ich status społeczny i tradycyjnie wykonywane zawody. Poniżej podano nazwy związane z Domami lub ich określonymi grupami, bądź też z innymi grupami indyjskiego pochodzenia (w tym i z Romami), często stosowane także w odniesieniu do Domów: Afrikaya - nazwa grup indyjskiego pochodzenia, używana w Algierii Alimah - nazwa grup indyjskiego pochodzenia, używana w wielu krajach arabskich Aptal - grupa Domów w północnej Syrii, tradycyjnie wykonująca zawody związane z wróżbiarstwem, żonglerką, akrobatyką i zaklinaniem węży Awgon - grupa stosunkowo niedawno przybyłych do Azji Środkowej koczowników indyjskich Bahlawan - nazwa używana w Sudanie, pochodząca z pers. pahlavan: "zapaśnik", "akrobata" Barake - nazwa używana w Syrii Catchar - podgrupa Domów Koli (patrz niżej) Djugi lub Juki - inna nazwa Koli (patrz niżej) Deman, Demmi, Domi, Duman, Dummi - nazwy używane w Iraku, Iranie i Syrii, pochodzące od endoetnonimu Doma Evgjit - nazwa używana w Albanii na określenie jednej z tamtejszych grup Romów; patrz - Egipcjanie Bałkańscy Ghagar - nazwa używana w Algierii, Egipcie, Omanie, Sudanie, Syrii i Tunezji w charakterze pejoratywnym na oznaczenie grup Domów lub Romów, zajmujących się różnymi formami rozrywki, kowalstwem oraz tatuowaniem ciał Ghawazee lub Ghawazi - nazwa tancerek z grupy Nawarów (patrz niżej), używana w Egipcie Ghorbati, Gurbati, Qorbati itp. - nazwa wędrownych rzemieślników z grupy Koli, używana przez Kurdów oraz w Iranie, pochodząca (podobnie jak pokrewne nazwy grup romskich na Bałkanach) od arabskiego słowa gharib ("obcokrajowiec") lub od miasta Kurbat Gaodari lub Goodari - grupa Domów w Iranie, być może podgrupa Koli, ich obecność wspomina się także w Egipcie Guaidiyah - Domowie w Syrii i Mezopotamii Haddad - z arabskiego "kowale" stosowane przez Koli także jako endoetnonim Hanager - grupa Nawarów w Egipcie Halebi lub Helebi - pochodzące być może od miasta Aleppo, określenie egipskich, libijskich i sudańskich Domów, trudniących się leczeniem zwierząt i wróżbiarstwem; ich język sim stanowi połączenie arabskiego, romani i języka lugha Jat - grupa indyjskiego pochodzenia w Afganistanie i wschodnim Iranie, żyjąca także na Ukrainie, w Rosji i Mołdawii, mająca niski status społeczny, posługująca się językiem jakati Kabuli - od miasta Kabul, podgrupa Domów Koli w Iranie, lub inna nazwa Awgonów (patrz wyżej) Kaloro - od słowa kalo oznaczającego w domari oraz romani dosłownie "czarniutki", "czarniusieńki", grupa indyjskiego pochodzenia żyjąca nad brzegami Eufratu oraz w miastach Kahramanmaraş i Gaziantep w Turcji, posługująca się językiem zbliżonym do domari Karachi - z tureckiego kara: "czarny", nazwa dwóch grup żyjących w Turcji Kersi - grupa żyjąca w Asterabad (Gorgan) w Iranie Kilinghros lub Kollingogy - grecki termin na określenie nomadów Koli - od słowa kalo oznaczającego tak w domari, jak i w romani "czarny", pejoratywna nazwa Domów w Iraku i Iranie, dawniej stosowana przez nich jako endoetnonim, obecnie zastępowana nazwą Haddad Kouloufos - pejoratywne określenie wszystkich grup indyjskiego pochodzenia używane w języku greckim Kurbat - grupa w Aleppo, pochodzenie nazwy podobne jak w przypadku Ghorbati (patrz wyżej) Luli lub Luri - osobna grupa indyjskiego pochodzenia, lub grupa tożsama z irańskimi Koli Motribiya - z arabskiego "muzycy", określenie Nawarów w Syrii Nawar, Nuar, Nuri lub Nawwar - z arabskiego "kowale", lecz także "czciciele ognia", nazwa Domów w Egipcie, Strefie Gazy, Syrii, Jordanii, Libanie i Izraelu Qarabana lub Qarabtu - grupa w Iranie Qarachi - oryginalnie nazwa jednej z grup nomadów w Iranie, niebędących indyjskiego pochodzenia Quenites - oryginalnie nazwa jednej z grup w Palestynie zajmujących się kotlarstwem, niebędących indyjskiego pochodzenia Rawazi - ogólna nazwa Romów oraz Domów w języku arabskim Sagvand - grupa Domów w Iranie Sahsawan - grupa Domów w północnym Iranie Sayabigeh - grupa indyjskiego pochodzenia w Syrii i Persji, znana w VI i VII wieku Shurasti - grupa Domów w Iranie Suzmani - określenie Domów z okolic miasta Senna w Kurdystanie, tradycyjnie zajmujących się muzyką i tańcem Tsignos, Tsinganos, Tsinganoi (Τσιγγάνοι) - "Cyganie", nazwa oficjalnie stosowana wobec Domów w języku greckim, używana zwłaszcza na Cyprze (turecki odpowiednik: Çingeneler) Tso'anim (צוענים) - "Cyganie", nazwa oficjalnie stosowana wobec Domów w języku hebrajskim Xoraxi, Xoraxai lub Xoraxane (Roma) - endoetnonim zarówno Domów w Turcji oraz Algierii, jak też muzułmańskich Romów w Turcji i na Bałkanach, w języku romskim znaczący dosłownie "Turcy" lub "Tureccy Romowie" Yiftos lub Giftos, na Cyprze Yleftos - określenie pochodzące od nazwy "Egipcjanie", stosowane w języku greckim w odniesieniu do Domów oraz Romów Zargari - egzoetnonim grupy Romów w Iranie oraz Azerbejdżanie (oraz na emigracji stamtąd w krajach byłego ZSRR), czasem stosowany również wobec Domów Zott - arabski odpowiednik określenia Jat, stosowany jako synonim słowa Nawar
Bibliografia Angus M. Fraser, Dzieje Cyganów, Warszawa, Państ. Instytut Wydawniczy, 2001
Linki zewnętrzne
Domari. The society of Gypsies in Jerusalem, strona wspólnoty Domów w Jerozolimie (en) Romani Project Manchester, strona cyganologiczna Uniwersytetu Manchesterskiego (en) Rombase - Didactically edited information on Roma, strona cyganologiczna Uniwersytetu w Grazu (en)
Kategoria:Grupy etniczne Kategoria:Grupy etniczne pokrewne Romom Kategoria:Ludy Bliskiego Wschodu