mały|Starostwo powiatowe, al. Mickiewicza 15 mały|Fragment Szpitala Uzdrowiskowego Krystyna mały|Zespół szpitala św. Mikołaja, użytkowany jako sanatorium Mikołaj mały|Willa Oblęgorek, wykorzystywana jako szpital mały|Tężnia mały|Dom Zdrojowy mały|Willa „Bristol” mały|Park Zdrojowy mały|Fontanna multimedialna Busko-Zdrój – miasto uzdrowiskowe w Polsce, w województwie świętokrzyskim, stolica powiatu buskiego, siedziba gminy Busko-Zdrój. Znane już w XII w. jako Bużsk, w XIII w. Busk. Pod względem liczby mieszkańców 7. w województwie świętokrzyskim. W latach 1975–1998 w województwie kieleckim.
Busko-Zdrój leży w historycznej Małopolsce, w ziemi sandomierskiej. Uzyskało lokację miejską w 1287 roku, prawa miejskie odebrane w 1869 roku, przywrócone w 1916 roku. Busko było miastem klasztoru norbertanek buskich w województwie sandomierskim w ostatniej ćwierci XVI wieku.
Miasto jest punktem początkowym czerwonego szlaku turystycznego prowadzącego do Solca-Zdroju.
Imię miasta nosił drobnicowiec MS „Busko-Zdrój”.
Środowisko naturalne Położenie geograficzne Busko jest położone w południowej części województwa świętokrzyskiego 50 km na południe od Kielc i 80 km na północny wschód od Krakowa. Leży w regionie zwanym od przepływającej przezeń rzeki Nidy Ponidziem, na Garbie Wójczańsko-Pińczowskim.
Busko-Zdrój dzieli ok. 150 km od Tatr – mimo to w pogodne dni można je dostrzec z Buska-Zdroju.
Klimat W Busku występuje klimat nizinny z cechami kontynentalnego. Komfort klimatyczny obejmuje ok. 39% dni w roku, liczba dni „gorących i upalnych” – 13%, „bardzo zimnych” – poniżej 1,5%. Średnia roczna temperatura powietrza to , maksymalna amplituda temperatury wynosi . Wysoka jest liczba godzin ze słońcem – 1151. Roczna wilgotność względna powietrza od 71% do 80%.
Historia 1166 – Rycerz Dzierżko herbu Janina ufundował w miejscu, gdzie dziś stoi świątynia NPNMP pierwszy kościół. 1166 – . 1180–1186 – Dzierżko ufundował przy kościele klasztor norbertanek, filię witowskiego konwentu, ufundowanego przez jego brata bp. płockiego Wita z Chotla. 1241 – Busko zostało zniszczone przez Tatarów. Prawdopodobnie w bitwie pod Chmielnikiem zginął rycerz Dersław i Busko przeszło na własność zakonu norbertanek. 1252 – Najstarsza wzmianka o buskich solankach, Bolesław Wstydliwy nadał klasztorowi immunitet skarbowy i odnowił nadane przez Leszka Białego prawo warzenia soli z miejscowych solanek. 1287 – Książę Leszek Czarny nadał osadzie prawa miejskie i lokował Busko na prawie Środy Śląskiej. 1347 – Jan z Buska został sekretarzem, a w 1360 r. podkanclerzem króla Kazimierza Wielkiego. 1393 – Pod datą 6 grudnia kronika zakonna wspomina wizytę królowej Jadwigi. 1395 – W Busku zebrał się sąd ziemski. 1412 – Król Władysław II Jagiełło potwierdził prawa miejskie i nadał przywilej cotygodniowych targów oraz dwóch jarmarków rocznie na św. Floriana i św. Prokopa. Zaprzestano eksploatować miejscowe solanki. 1537 – Król Zygmunt Stary potwierdził prawa miejskie. 1563 – Wielki pożar. 1578 – W Busku zamieszkiwało 81 rzemieślników i 13 gorzelników, były 3 kramy, 17 jatek, miejska łaźnia i młyn, w mieście wytwarzane były doskonałe sukna. 1590 – Pożar kościoła NPNMP. 1595 – Kardynał Jerzy Radziwiłł poświęcił odbudowaną świątynię. 1661 – Wielka zaraza. 1699 – W miejscu starego zbudowano nowy modrzewiowy kościół św. Leonarda. 1776 – Komisarz klasztoru norbertanek ks. Franciszek Belina Ossowski rozpoczął przygotowania do powtórnej eksploatacji solanek. 1780 – Eksploatowano 8 szybów z solanką, miasto odwiedził znawca geologii i górnictwa hr. Harss. 1781–1784 – Johann Philipp von Carosi prowadził prace geologiczne, których wyniki opublikował później w Lipsku. 1783 – Na mocy królewskiego przywileju, dzięki inicjatywie Stanisława Staszica, w Busku zawiązano Kompanię Solną, która na dużą skalę rozpoczęła warzenie soli z miejscowych solanek. Leopold Beust zbudował 2 tężnie solankowe. 11 marca 1784 – Miasto i warzelnie soli odwiedził król Stanisław August Poniatowski. 12 czerwca 1787 – Kolejna wizyta króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. 1795 – Busko zajęli Austriacy; zaprzestano warzenia soli. 1804 – Przebudowa fasady kościoła NPNMP, wyposażenie go w nowy ołtarz główny. 1809 – Busko zostało włączone do Księstwa Warszawskiego. 1815 – Na mocy ustaleń kongresu wiedeńskiego miasto przypadło Królestwu Polskiemu pod zaborem rosyjskim. 1819 – Kasata klasztoru norbertanek – Busko jako dobro zakonne przeszło w ręce rządu Królestwa Polskiego. 23 sierpnia 1820 – Wielki pożar strawił znaczną część miasta 1820 – dobra klasztorne wydzierżawił Feliks Rzewuski. 1827 – Busko liczyło 647 mieszkańców. 1828 – Otwarcie prowizorycznego uzdrowiska w dawnym klasztorze. 1833 – Dr Jakub Enoch wydzierżawił Busko na 25 lat, zobowiązując się do wybudowania zakładu kąpielowego. 1833 – Lekarzem zdrojowym został dr Jakub Berends, budowane było źródło „Rotunda”, w rynku urządzono skwer dla kuracjuszy. Busko odwiedziło 1040 kuracjuszy. 1 czerwca 1836 – Oddanie do użytku zdrojowych Łazienek (współcześnie Sanatorium „Marconi”) 1837 – Decyzją cara Mikołaja I, według projektu arch. Jakuba Gaya powstał szpital św. Mikołaja dla ubogich. 1852 – Epidemia cholery. 1859 – Miasto liczyło 933 mieszkańców. 1862 – W Busku powstała pierwsza gmina żydowska. 1869 – W ramach represji po powstaniu styczniowym, podobnie jak 337 innych miast Królestwa Polskiego, Busko zostało pozbawione ukazem carskim praw miejskich i przemianowane na Busk. 1873 – Kolejna epidemia cholery. 1875 – Po publicznej licytacji zakład zdrojowy wziął w dzierżawę hr. Henryk Łubieński. 1878 – Dr Andrzej Dobrzański wydzierżawił zakład zdrojowy na 15 lat. 1880 – Busko liczyło 1585 mieszkańców, 193 domy, z czego 21 murowanych. 12 maja 1894 – Zakład zdrojowy przeszedł pod „Zarząd Skarbowy Wodami Mineralnymi w Busku” (do 1914 r.). 1915 – w czerwcu austriackie władze okupacyjne przeniosły siedzibę starostwa ze Stopnicy do Buska. wrzesień 1916 – Przywrócenie praw miejskich, włączenie do miasta wsi Nadole. 17 stycznia 1917 – po raz pierwszy zebrała się Rada Miejska składająca się z 24 mianowanych przez Austriaków radnych. Tego samego dnia rada podjęła uchwałę o usypaniu w mieście kopca Tadeusza Kościuszki. 13 grudnia 1918 – Odbyło się ostatnie posiedzenie nominowanej przez austriackie władze okupacyjne Rady Miejskiej; 14 grudnia zebrała się po raz pierwszy nowa Rada Miejska wybrana przez mieszkańców. 1918 – Powstał Państwowy Zakład Zdrojowy w Busku, rozpoczęto budowę sanatorium dla dzieci „Górka”. 1927 – Zmieniono urzędowo nazwę miasta z Busk na BuskoObwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 listopada 1927 r. w przedmiocie zmiany nazwy gminy miejskiej Busk w powiecie stopnickim, wojew. kieleckiem (Dz. Urz. Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z 1927 r. Nr 3 i 4, poz. 12, s. 25).; 9 września 1939 – Bitwa 22 Dywizji Piechoty Górskiej z oddziałami niemieckimi pod Broniną (poległo 200 żołnierzy Wojska Polskiego). 1940 – niemieckie władze okupacyjne mianowały miasto stolicą Kreishauptmannschaft Busko 12 lipca 1944 – Likwidacja Maksa Petersa, zastępcy szefa miejscowego gestapo, przez grupę bojową Armii Krajowej. 6 sierpnia 1944 – do Buska-Zdroju weszły oddziały Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich i czołówka pancerna Armii Czerwonej. 14 sierpnia 1944 – powrót wojsk niemieckich do miasta 13 stycznia 1945 – miasto zajął 33 Gwardyjski Korpus Piechoty Armii Czerwonej dowodzony przez gen. Nikitę Lebiedienkę w ramach 5 Armii Gwardii 1 Frontu Ukraińskiego. 1952 – Miasto zyskało połączenie kolejowe 1966 – Busko zajęło pierwsze miejsce w konkursie na najładniejsze krajowe uzdrowisko. 9 maja 1986 – odsłonięcie pomnika „Braterstwa Broni” na rogu ul. Waryńskiego i al. Mickiewicza obok Domu Kultury; projekt Stefan Maj i LeszekDominika Czarnecka, Pomniki Wdzięczności Armii Czerwonej w Polsce Ludowej i w III Rzeczypospolitej, IPN 2015, , s. 389., zdemontowany i przeniesiony do Broniny 21 października 2017. 1987 – Obchody 700-lecia nadania praw miejskich. 1994 – I Międzynarodowy Festiwal Muzyczny im. Krystyny Jamroz. 2020 – Tężnia w Busku-Zdroju zostaje oddana do użytku. 2024 – Uruchomienie komunikacji miejskiej.
Demografia Miasto zajmuje powierzchnię 12,28 km² (31 grudnia 2010). Liczy mieszkańców: 7735 mężczyzn (46,2%), 9007 kobiet (53,8%). Gęstość zaludnienia 1363 osób/km².
Zabytki Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych: układ urbanistycznyNr rej.: A-14 z 8.08.1975.; drewniany kościół cmentarny pw. św. Leonarda z 1699 r., wraz ze „starym” cmentarzem oraz murowanym ogrodzeniem z XVII w. przebudowanym w XIX w.Nr rej.: A-16/1-3 z 4.11.1947 i z 21.02.1966.; zespół klasztorny norbertanówNr rej.: A.17/1-3 z 4.11.1947, z 27.05.1958 i z 22.06.1967.: kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP z lat 1592–1621, odbudowany w 1820 r., cmentarz kościelny, klasztor, obecnie plebania Parafii Niepokalanego Poczęcia NMP, z lat 1720–1730, odbudowany w 1830 r.; synagoga z 1929 r., zdewastowana przed hitlerowców w czasie II wojny światowej, zamieniona na pomieszczenia handlowe, ul. Partyzantów 6Nr rej.: A-18 z 8.08.1975.; zespół uzdrowiskowyNr rej.: A.20/1-2 z 16.10.1957, z 28.01.1965 i z 22.04.2008.: Łazienki, ob. sanatorium „Marconi” z 1836 r., park zdrojowy z lat 1833–1835, kaplica pw. św. Anny w parku zdrojowym, z lat 1884–1886, rozbudowana w 1907 r.Nr rej.: A.841 z 27.01.2011.; dom, ul. Bohaterów Warszawy 4, z XIX w.Nr rej.: A-21 z 8.08.1975.; dom, ul. Bohaterów Warszawy 6, z XIX w.Nr rej.: A-22 z 8.08.1975.; zabudowa ulicy, ul. 1 Maja 1–19 (obecnie nr 39)Nr rej.: A-15 z 8.08.1975.; willa „Bristol”, ul. 1 Maja 1, z pocz. XX w.Nr rej.: A-23 z 8.08.1975., w 2014 roku przejęta i odnowiona, obecnie ponownie użytkowana, spełniająca funkcję hotelu; szpital św. Mikołaja, obecnie sanatorium „Mikołaj”, ul. 1 Maja 3, z 1837 r.Nr rej.: A-19/1-4 z 6.09.1971.; willa „Bagatela Mała”, ul. 1 Maja 15, drewniana, z XIX w.Nr rej.: A-24 z 8.08.1975.; willa „Oblęgorek”, ul. 1 Maja 19, z 1903 r.Nr rej.: A-25 z 8.08.1975.; willa „Zielona”, obecnie sanatorium „Willa Zielona”, ul. 1 Maja 39, początkowo drewniana, przebudowana w 1995 r.Nr rej.: A-26 z 8.08.1975.; willa „Dersław”, obecnie pensjonat, ul. Mickiewicza 18, z 1911 r.Nr rej.: A-27 z 8.08.1975. Budowę tego stylizowanego na średniowieczny kasztel obiektu, rozpoczął w 1911 ówczesny lekarz uzdrowiska Busko, Wasyl Wasylewicz Jakobs. Ukończył kilka lat później Leon Sulimierski. Podczas I wojny światowej, 13 maja 1915, po ofensywie nad Nidą, gdy powtórnie wkroczyły wojska austriackie, kwaterował w nim dowódca tych oddziałów gen. Stanisław Szeptycki. dom, pl. Zwycięstwa 10, z pocz. XX w.Nr rej.: A-28 z 8.08.1975.; dom, pl. Zwycięstwa 27, z 1 poł. XIX w.Nr rej.: A-29 z 8.08.1975.
Religia Katolicyzm mały|Drewniany kościół św. Leonarda z 1699 mały|Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny (1592–1621) mały|Kościół zdrojowy Kościół rzymskokatolicki – w Busku-Zdroju działają trzy parafie rzymskokatolickie: Parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny kościół parafialny Niepokalanego Poczęcia NMP kościół św. Leonarda Parafia św. Brata Alberta kościół św. Brata Alberta kaplica św. Anny kościół św. Stanisława Biskupa w Chotelku Parafia Bożego Ciała kościół Bożego Ciała
Protestantyzm Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi Kościół Zielonoświątkowy – protestancka wspólnota o charakterze ewangelikalnym: zbór w Busku-Zdroju
Świadkowie Jehowy W mieście działa także zbór Świadków Jehowy.
Transport mały|EN57 w pobliżu stacji Busko-Zdrój (2012) Przez miasto przebiega droga krajowa nr 73 prowadząca z Wiśniówki do Jasła o długości 3,3 km oraz trzy drogi wojewódzkie: droga wojewódzka nr 767: Busko – Pińczów dł. 5,3 km. droga wojewódzka nr 776: Busko – Kraków dł. 2,7 km. droga wojewódzka nr 973: Busko – Żabno dł. 14,4 km.