thumb|upright|Dawny herb Zborowa Zborów (, Zboriw) – miasto na Ukrainie, w rejonie tarnopolskim obwodzie tarnopolskim, siedziba rejonu zborowskiego. W 2022 roku liczył ok. 6,6 tys. mieszkańcówЧисельність наявного населення України на 1 січня 2022 року. Державна служба статистики України. Київ, 2022 . W mieście rozwinął się przemysł spożywczy.
Historia Według podań na miejscu współczesnego miasta istniała miejscowość Werchostaw, która miała zostać zniszczona podczas najazdu tatarskiego w roku 1241. Zborów został założony przez szlachtę przybyłą z Wielkopolski i swą nazwę wziął od pierwszych właścicieli Zborowskich herbu Jastrzębiec. W roku 1639 nadano prawa miejskie. W 1649 roku nastąpiło oblężenie obozu wojsk koronnych z królem Janem Kazimierzem przez wojska kozacko-tatarskie zakończone rozejmem – tzw. ugodą zborowską.
Od 1642 roku miejscowość należała do Sobieskich, od 1740 roku – do Radziwiłów, a od 1760 roku – do Bielskich.
Przez pewien czas Zborów jako miasteczko wchodził w skład obwodu złoczowskiego w Królestwie Galicji i LodomeriiGalicya pod względem topograficzno-geograficzno-historycznym / skreślona przez Hipolita Stupnickiego: Z mapą. Lwów : Madfes i Bodek, 1869, s. 84..
W 1890 pożar zniszczył miasteczkoO pożare w Zborowie. „Kurjer Lwowski”. 184, s. 1–2, 5 lipca 1890.. Pod koniec XIX w. przedmieście miejscowości nosiło nazwę Zagrobela.
W roku 1913 miasto liczyło 6000 mieszkańców, w tym 1300 Polaków, 2400 Rusinów i 2300 Żydów. W czasie I wojny światowej miały miejsce ciężkie walki między legionistami czeskimi i słowackimi a armią austro-węgierską, tzw. 2 czerwca 1917.
W dwudziestoleciu międzywojennym Zborów leżał w granicach Polski i był siedzibą gminy Zborów i powiatu zborowskiego w województwie tarnopolskim. W 1921 roku liczył 3730 mieszkańców, w tym 1653 Polaków, 1617 Ukraińców, 459 Żydów i 1 Serba. W okresie tym działały w mieście liczne towarzystwa ukraińskie m.in. „Proswita”, „Ridna szkoła” i „Silśkyj hospodar”.
W 1939 r. miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną. 3 lipca 1941 r. do Zborowa wkroczyły wojska niemieckie. Tego samego dnia żołnierze Dywizji SS „Wiking”, rzekomo w odwecie za sowieckie zbrodnie, zabili w mieście 600–830 Żydów. 1 grudnia 1942 r. na podstawie rozporządzenia Hansa Krügera utworzono w Zborowie getto, w którym umieszczono około 3 tys. Żydów. 9 kwietnia 1943 r. 2,3 tys. mieszkańców getta zostało rozstrzelanych przez policję bezpieczeństwa z Tarnopola przy udziale niemieckiej żandarmerii i ukraińskiej policji. Ostatecznie getto zlikwidowano 5 czerwca 1943, zabijając pozostałych jeszcze przy życiu ŻydówХолокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, , s. 328–329..
W latach 1941–1945 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali w różnych okolicznościach 50 Polaków.
Religia Sobór Prokatedralny Przemienienia naszego Pana i Zbawiciela Jezusa Chrystusa (greckokatolicki) Cerkiew greckokatolicka nowomęczenników ludu ukraińskiego (pierwotnie kościół św. AnnyRafał Nestorow: Kościół parafialny p.w. Św. Anny w Zborowie. [W:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Cz. I : Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. T. 13. Kraków : Antykwa, Drukarnia Narodowa S. A., 2005. s. 331—355, il. 662—675. .) – murowana, zbudowana przez wiernych obrządku łacińskiego w latach 1748–1755 w miejsce drewnianej, konsekrowana przez arcybiskupa lwowskiego Wacława Sierakowskiego w 1766 r. Uszkodzona w czasie I wojny światowej, odrestaurowana w 20. latach XX w. Ponownie uszkodzona w wyniku ostrzału sowieckiej artylerii w 1944 r., zaadaptowana na magazyn w 1945 r, przekazana grekokatolikom w 1992 r. którzy przebudowali ją na cerkiew. Kaplica-mauzoleum – na cmentarzu, upamiętniająca żołnierzy poległych w czasie I wojny światowej, wojny polsko-ukraińskiej oraz wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. Wzniesiona w 1935 r. z inicjatywy starosty Alfreda Kocóła, według projektu Wawrzyńca Dayczaka, odrestaurowana w latach 2015–2016.
Urodzeni w Zborowie Korneli Juliusz Heck (1860–1911) – pedagog, edytor, historykAntoni Knot: Heck Korneli Juliusz (1860–1911). [W:] Polski Słownik Biograficzny. T. IX, s. 329. Rudolf Kostecki (ur. 25 stycznia 1894, zm. ?) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari. Roman Pioterek (1929-2022) – ksiądz rzymskokatolicki, syn polskiego policjanta, zabitego przez NKWD. Zesłany do Kazachstanu, wyświęcony w Poznaniu, proboszcz w Chwałkowie Kościelnym i Skokach, autor wspomnień Przez Sybir do kapłaństwa ISBN 978-83-925375-0-2. Mikołaj Skorodyński – duchowny greckokatolickiBolesław Kumor: Skorodyński Mikołaj. [W:] Polski Słownik Biograficzny. T. XXXVIII, s. 267..
Sprawiedliwi wśród Narodów Świata (ratujący Żydów w Zborowie) Osoby na polskiej liście Sprawiedliwych Antoni i Anastazja Bigosowie - ukrywali 9 Żydów Julia Ciurko - ukrywała Sabinę Fuchs i jej kuzynkę Włodzimierz i Stefania Leszczyńscy - ukrywali 10 osób na strychu swojego domu Zofia Nowosielska - ukrywała w budynku gospodarskim Reginę i Ignacego Weinbergerów ks. Jan Pawlicki - dostarczył fałszywe dokumenty tożsamości rodzinie Dollów (Dulów), ukrywał przez dwa tygodnie Marię Cukier i znalazł dla niej schronienie, namawiał parafian do pomocy ŻydomRyszard Tyndorf, Zygmunt Zieliński (oprac.), Wartime Rescue of Jews by the Polish Catholic Clergy The Testimony of Survivors and Rescuers, tom II, Lublin 2023, Wydawnictwo KUL, ISBN 978-83-8288-087-8, s. 608-611
Osoby na ukraińskiej liście Sprawiedliwych Anton Suchinski - ukrywał sześcioro Żydów, w tym rodzinę ZeigerówІгор Щупак, Зоряна Бондар, Єгор Врадій, Антон Дробович, Раїса Євтушенко, Ірина Піскарьова, ПАМ’ЯТІ УКРАЇНЦІВ, ЯКІ РЯТУВАЛИ ЄВРЕЇВ ПІД ЧАС ДРУГОЇ СВІТОВОЇ ВІЙНИ, Київ – Дніпро 2021, s. 127
Galeria
Zobacz też bitwa pod Zborowem, 1649
Przypisy
Bibliografia Michał Baliński, Tymoteusz Lipiński: Zborów. [W:] Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym, i statystycznym. T. 2. Cz. 2. Warszawa, 1845, s. 586–589.
Linki zewnętrzne fotografie Zborowa
Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona
Kategoria:Miasta w obwodzie tarnopolskim