Fundacja (powieść)

Fundacja (tyt. oryg. Foundation) to pierwszy tom cyklu fantastycznonaukowego Isaaca Asimova, który dał początek całej serii powieści.

Historia wydań W Stanach Zjednoczonych książka po raz pierwszy została opublikowana w roku 1951. Z kolei pierwsze polskie wydanie ukazało się w roku 1985 w tłumaczeniu Roberta Szmidta w tzw. trzecim obiegu - w wydaniu klubowym. Pierwsze oficjalne polskie wydanie tej powieści pochodzi z roku 1987 r. i ukazało się w serii „SF” Wydawnictwa Poznańskiego w tłumaczeniu Andrzeja Jankowskiego.

Książka jest złożona z pięciu części, z których cztery zostały opublikowane wcześniej w czasopiśmie „Astounding Science Fiction” (pod innymi tytułami oraz z niewielkimi różnicami w fabule):

„Psychohistorycy” — nie została opublikowana wcześniej; „Encyklopedyści” — opublikowana w maju 1942 r. jako „Fundacja”; „Burmistrzowie” — opublikowana w czerwcu 1942 r. jako „Uzda i siodło” (ang. „Bridle and Saddle”); „Handlarze” — opublikowana w październiku 1944 r. jako „Krawędź” (ang. „The Wedge”); „Magnaci handlowi” — opublikowana w sierpniu 1944 r. jako „Duży i mały” (ang. „The Big and the Little”).

Fabuła Psychohistorycy

Hari Seldon, ściągając zdolnych matematyków do swojego zespołu i nie ukrywając swoich wstępnych badań dotyczących przewidywanego upadku świetności Imperium i epoki barbarzyństwa w galaktyce naraża się na gniew Komisji Bezpieczeństwa Publicznego (sprawującej rzeczywistą władzę, gdyż cesarz jest dzieckiem i figurantem na tronie), która zsyła cały zespół Seldona na pozbawioną bogactw naturalnych planetę Terminus na skraju galaktyki, aby mógł on tam prowadzić badania i tworzyć epokowe dzieło – Encyklopedię Galaktyczną, będącą swoistą skarbnicą wiedzy w czasie epoki upadku Imperium. Jak okazuje się później Seldon przewidział wszystko i stwierdził, że to początek drogi do stworzenia nowego Drugiego Imperium.

Encyklopedyści

Po 50 latach od rozpoczęcia prac nad encyklopedią na Terminusie, długo po śmierci Seldona, dochodzi do pierwszego „kryzysu Seldona”. Sąsiednie prowincje Imperium ogłaszają niepodległość i stają się królestwami, a najpotężniejsze z nich chce ustanowić protektorat nad Terminusem. Rządząca Terminusem rada naukowców ignoruje zagrożenie; gdy analiza wypowiedzi kanclerza Imperium (odwiedził Terminus) wykazuje, że pomimo obietnic wsparcia, naprawdę nie powiedział nic wiążącego politycznie, rada stwierdza, że film z wypowiedzią Seldona sprzed jego śmierci podpowie rozwiązanie. Wtedy dowiadują się, że dzieło wielu pokoleń „Encyklopedia Galaktyczna” jest w istocie nic nie wartym tworem, a prawdziwy cel Fundacji to utworzenie nowego Imperium. Dochodzi do przewrotu, w którym rada naukowców zostaje odsunięta od władzy.

Burmistrzowie

Po kolejnych latach Fundacja stanowi główny ośrodek wiedzy, nauki oraz religii, stopniowo uzależniając od siebie sąsiadujące królestwa. Równowaga zostaje zachwiana, gdy jedno z królestw odnajduje dryfujący krążownik upadłego Imperium, którego siła jest równa połowie siły całej floty bojowej pojedynczego królestwa. Krążownik ma zostać naprawiony przez naukowców Fundacji, a następnie posłużyć do zaatakowania jej samej przez agresywnego sąsiada. Okazuje się jednak, że całe królestwo jest już zbyt uzależnione od urządzeń Fundacji, przez co nie może zrobić niczego przeciw niej (nad urządzeniami pieczę sprawują kapłani wierni Fundacji a nie lokalnym władcom).

Handlarze

W Fundacji coraz większą rolę zaczynają odgrywać handlarze dostarczający okolicznym państwom urządzenia (nad którymi potem pieczę sprawują kapłani zależni od Fundacji).

Magnaci handlowi

Kolejne lata przynoszą rosnący opór kolejnych systemów wobec religii – kapłanów sprawujących opiekę nad „świętymi” urządzeniami produkowanymi przez Fundację. Rosnący opór przeradza się w opór wobec zakupu urządzeń atomowych, a tym samym przeciwko uzależnieniu się od Fundacji. Do krytycznego momentu dochodzi, gdy handlarze docierają do światów posiadających technologie atomowe, udostępniane przez ciągle istniejące Imperium, które – mimo że słabnące – dysponuje wciąż siłą stanowiącą zagrożenie dla Fundacji. Dochodzi wtedy do wojny Fundacji z jednym z tych państw, którą Fundacja wygrywa dzięki uzależnieniu tego państwa od urządzeń dostarczanych przez Fundację (technologie Imperium są zbyt przestarzałe, żeby wypełnić lukę powstałą po odcięciu od technologii Fundacji). Równocześnie w Fundacji dochodzi do przewrotu i odsunięcia zwolenników podboju za pomocą religii od władzy.

Odbiór Książkę zrecenzował Leszek Bugajski dla "Fantastyki" (11/87, s. 60).

Przypisy

Kategoria:Amerykańskie powieści fantastycznonaukowe Kategoria:Utwory z cyklu Fundacja Kategoria:Powieści fantastycznonaukowe z 1951 roku