Kolumna Trajana (wł. Colonna Traiana) – pomnik wzniesiony w 113 roku w Rzymie na Forum Trajana dla upamiętnienia zwycięstw cesarza nad Dakami.

Historia Zaprojektowana najpewniej przez twórcę Forum – cesarskiego architekta Apollodorosa z Damaszku. Uroczystego poświęcenia kolumny oraz otwarcia Forum Trajana dokonano 18 maja 113 Według innych przypuszczeń mogło być początkowo projektem Rabiriusza.. Usytuowana pomiędzy budynkami dwóch bibliotek: greckiej i łacińskiej, za Bazyliką Ulpia, kolumna ustawiona jest na cokole (pierwotnie ozdobionym dwoma orłami), w którego wewnętrznej komnacie umieszczono urny z prochami Trajana i (prawdopodobnie) jego żony PlotynyMimo zakazu pochówków na tym obszarze miasta (in urbe ne sepelito) zawartego w Ustawie XII tablic (Alexander Demandt: Prywatne życie cesarzy rzymskich. Gdynia: Uraeus, 1997, s. 162). Decyzję o tym wyjątku naruszającym prastary obyczaj miał podjąć sam Hadrian (J. Carcopino, dz. cyt. w bibliografii, s. 17).. Bazę tę zdobiły też reliefowe przedstawienia stosów broni zdobytej na DakachSłownik kultury antycznej, dz. cyt., s. 492.. Na szczycie znajdował się okazały posąg cesarza w ubiorze wojskowymW literaturze (na przykład J. Carcopino, J. Ciechanowicz) spotykane jest stwierdzenie, że szczyt pomnika zdobił początkowo orzeł z brązu, zastąpiony posągiem cesarza po jego śmierci. Pierwotny wygląd monumentu znany jest jednak dobrze z przedstawień na monetach Trajana (m.in. na kilku typach denarów [RIC 292, RIC 293, RIC 356] pochodzących z lat 112-117 n.e. Por. A. Szemiothowa: Numizmatyka starożytna. Warszawa: Muzeum Narodowe, 1951, s. 106., który dopiero po roku 392 n.e. został usunięty przez chrześcijan. 4 grudnia 1587John T. Paoletti, Gary M. Radke: Art in Renaissance Italy, s. 542. zastąpiono go wykonanym przez Giacomo della Porta posągiem świętego Piotra umieszczonym tam na polecenie papieża Sykstusa V. Natomiast niezrealizowany pozostał projekt Berniniego przeniesienia pomnika i parzystego połączenia go z kolumną Marka Aureliusza na placu zabaw ludowychJerzy Ciechanowicz: Rzym. Ludzie i budowle, dz. cyt., s. 241..

Opis Całość konstrukcji (bez posągu) ma wysokość 39,83 metra, sam trzon kolumny – 26,62 metra. Wykonany jest z 17 kamiennych bębnów z marmuru kararyjskiego. Wewnątrz znajdują się spiralne schody o 185 marmurowych stopniach, wychodzące z pomieszczenia piedestału i prowadzące na szczytową platformę widokową; klatkę schodową oświetlają 43 wąskie okna. Piedestał jest sześcianem o boku 5,5 metra.

Zasadniczą ozdobę tego pomnika stanowi fryz reliefowy w postaci spiralnej wstęgi opasującej kolumnę w 23 zwojach. W 155 scenach przedstawiono na nim wydarzenia z dwóch wojen z Dakami – od chwili przygotowań aż do ostatecznego zwycięstwa. Dwie kampanie wojenne rozdziela wizerunek Wiktorii jako symbolu zwycięstwa. Serpentyna płaskorzeźb to tak zwana opowieść kontynuacyjna, w której nie ma przerw między kolejnymi scenamiChoć znana już daleko wcześniej w sztuce starożytnego Wschodu i hellenistycznej (na przykład mały fryz Ołtarza pergamońskiego), w pełni ukształtowana została dopiero w Rzymie epoki cesarstwa. Wybitny austriacki historyk sztuki Franz Wickhoff określał ją nawet mianem „stylu kontynuacyjnego” (Herbert Koch: Römische Kunst. Weimar: H. Böhlau, 1949, s. 115-117).; sam cesarz pojawia się w nich 90 razy. Wstęga długości niemal 200 metrów, w części najniższej ma tylko 89 centymetrów szerokości i stopniowo rozszerza się ku górze, gdzie osiąga 125 centymetrów. Zabieg ten z daleka stwarza złudzenie oglądania około 2500 postaci jednakowej wielkości (wysokości) we wszystkich wyobrażonych scenach. Relief będący przykładem sztuki pseudohistorycznej o funkcjach politycznych, zarazem uznawany jest za jeden z najwspanialszych przykładów rzeźby z okresu cesarstwa rzymskiego.

Naśladownictwa Na wzór kolumny Trajana powstały: kolumna Marka Aureliusza na placu Piazza Colonna w Rzymie; kolumna Nelsona na placu Trafalgar w Londynie; kolumna Napoleona na placu Vendôme w Paryżu (zniszczona podczas Komuny Paryskiej, później odbudowana)Karol Estreicher: Historia sztuki w zarysie. Warszawa-Kraków, 1981, s. 156..

W Polsce należy do nich inspirowana rzymskim pomnikiem warszawska Kolumna Zygmunta – od 1644 r. jedyny europejski monument z przedstawieniem władcy stojącego na antykizującej (korynckiej) kolumnie, powstały według koncepcji rzymianina Augustyna Locciego i Constantino Tencalli. Kształtem może być ona wzorowana na kolumnie maryjnej sprzed bazyliki Santa Maria Maggiore. Dopiero w 1834 wystawiono w Petersburgu przed Pałacem Zimowym podobną kolumnę cara Aleksandra, wedle projektu A. Montferranda, o wyraźnym nawiązaniu do obu rzymskich kolumn cesarskichJerzy Ciechanowicz: Rzym. Ludzie i budowle, dz. cyt., s. 242-243..

Zobacz też Tropaeum Traiani Kolumna Fokasa Kolumna Antonina Piusa architektura starożytnego Rzymu

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Jerzy Ciechanowicz: Rzym. Ludzie i budowle. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1990, . «Trajana Kolumna» w Słownik kultury antycznej (red. R. Kulesza). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2012, Architektura na monetach starożytnych i jej reminiscencje w grafice europejskiej. Lublin: Muzeum Lubelskie, 2005. Jérôme Carcopino: Życie codzienne w Rzymie w okresie rozkwitu cesarstwa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966. Encyklopedia sztuki starożytnej. Europa – Azja – Afryka – Ameryka. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe / Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 579-580.

Kategoria:Trajan Kategoria:Forum Trajana Kategoria:Kolumny we Włoszech Kategoria:Architektura starożytnego Rzymu Kategoria:Dacja (prowincja rzymska)