ED72 (typ 5Bs+6Bs+6Bs+5Bs) – normalnotorowy czterowagonowy dalekobieżny elektryczny zespół trakcyjny, wyprodukowany w zakładach Pafawag we Wrocławiu w latach 1993–1997 w liczbie 21 sztuk. Seria ta stanowi rozwinięcie najpopularniejszego polskiego zespołu trakcyjnego EN57 i jego przedłużonej wersji EN71.
Historia W 1993 roku Pafawag podjął się budowy pierwszego dalekobieżnego elektrycznego zespołu trakcyjnego – ED72, zaprojektowanego z myślą o obsłudze przewozów międzyregionalnych na liniach Południowej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych. Jego konstrukcja bazowała na rozwiązaniach z EN57 i jego przedłużonej wersji EN71.
Konstrukcja Elektryczny zespół trakcyjny serii ED72 składa się z czterech wagonów – dwóch rozrządczych i dwóch silnikowych. Wagony rozrządcze (fabryczne oznaczenie 5Bs) są wagonami skrajnymi i oznaczane są na PKP jako ra i rb (wagon rozrządczy a i b). Wagony silnikowe (fabryczne oznaczenie 6Bs) znajdują się w środku składu i noszą oznaczenia sa i sb (wagon silnikowy a i b). Wagony są połączone ze sobą tzw. krótkim sprzęgiem „fabrycznym” (bez głowicy, nierozłączalnym w warunkach eksploatacyjnych), oraz przejściem dla pasażerów. Na czołach wagonów sterowniczych (początek i koniec zespołu) zastosowano tzw. sprzęgi długie (samoczynne sprzęgi Scharfenberga), które umożliwiają połączenie zespołów w składy. Jednostki ED72 są przystosowane do jazdy w trakcji ukrotnionej z jednostkami tej samej serii oraz z seriami EN57 i EN71. Nie ma możliwości przejścia pomiędzy połączonymi jednostkami.
W każdym z wagonów znajdują się trzy przedziały ze środkowym przejściem między siedzeniami dostępne dla podróżnych, rozdzielone dwoma przedsionkami – każdy z parą rozsuwanych automatycznie drzwi o napędzie pneumatycznym. Skrajne przedziały wagonów rozrządczych są nieco inaczej urządzone i mogą służyć za pomieszczenie dla kierownika pociągu, przedziały służbowe, bagażowe, do przewozu rowerów, wózków, większych bagaży itp. Ze skrajnych przedziałów drzwi prowadzą do kabiny maszynisty.
W ED72 zastosowano klasyczny rozruch oporowy.
Modyfikacje Produkując ED72 wprowadzono wiele innowacji w stosunku do starszego taboru. Należało do nich m.in. wprowadzenie w wagonie ra zespołu klasy pierwszej (z bardziej komfortowymi fotelami), a także nowej tapicerki w klasie drugiej oraz przedziału barowego. Wprowadzono przyciski indywidualnego otwierania drzwi, elektroniczne wyświetlacze kierunkowe (w miejsce tradycyjnych „filmów” – taśm z nazwami stacji) i dwuwarstwowe szyby. Ostatnia z wyprodukowanych jednostek (ED72-021) została wyposażona w drzwi odskokowo-przesuwne.
Wygląd zewnętrzny początkowo znacząco różnił się od starszych jednostek ze względu na odmienną kolorystykę (malowanie czerwono-żółte), a także połówkowe pantografy w liczbie dwóch (po jednym na dachu każdego z wagonów silnikowych) i odmienny wygląd czołowych ścian wagonów rozrządczych (wzorowaną podobnie jak w EN57 od numeru 1900 na EW58). Z czasem ujednolicono malowanie zespołów trakcyjnych, w części ED72 zastąpiono pantografy połówkowe tradycyjnymi. Po 2008 jednostki są poddawane modernizacjom w ramach napraw czwartego poziomu utrzymania i nadawano im malowanie interREGIO. Na jednostkach, które przeszły w ostatnim czasie naprawę rewizyjną, przywrócono malowania: czerwone lub przemalowano jednostki w nowe barwy przewoźnika.
W 2011 dwie jednostki poddano gruntownej modernizacji, zmieniając ich oznaczenie na ED72A. Jednostki zmodernizowały województwa śląskie (ED72A-005) oraz świętokrzyskie (ED72A-004). 19 kwietnia 2012 Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego ogłosił przetarg na modernizację czterech sztuk EZT serii ED72. 28 czerwca ogłoszono, że wykonawcą tej modernizacji będzie konsorcjum ZNTK „Mińsk Mazowiecki” i PESA Bydgoszcz. Zmodernizowane jednostki otrzymały zmienione malowanie województw: śląskiego, kujawsko-pomorskiego i świętokrzyskiego. Jedna z jednostek – ED72A-005 została przemalowana w barwy klasyczne – czerwone po przebazowaniu do PR Kraków po likwidacji PR Katowice. 15 kwietnia 2017 spółka Polregio (wówczas Przewozy Regionalne) ogłosiła przetarg na naprawę główną z modernizacją 5 elektrycznych zespołów trakcyjnych serii ED72, z opcją rozszerzenia o kolejne 7 jednostek. Zostaną one poddane gruntownej modernizacji Po modernizacji jednostkom nadano nowe oznaczenie ED72Ac i zmieniono im numerację, nadając numery od 101 do 105. Nowe jednostki przydzielono do zakładów: Opolskiego, Łódzkiego i Dolnośląskiego. W 2025 roku ogłoszono przetarg na modernizację pozostałych pojazdów ED72https://polregio.eb2b.com.pl/open-preview-auction.html/455468/naprawa-piatego-poziomu-utrzymania-wraz-z-modernizacja-pojazdow
Modernizacje Oznaczenie serii(modernizacji) Numery boczne Liczba sztuk Właściciel / Użytkownik WykonawcaRok modernizacji Zakres modernizacji Liczba i moc silnikówPrędkość maksymalna Uwagi ED72(ED72A) 004, 005 2 Polregio ZNTK MM2011 20px 20px20px 20px 20px 8 × 250 kW120 km/h ED72(ED72Ab) 001, 003, 007, 020 4 Województwo kujawsko-pomorskie/Polregio ZNTK MM2012-2013 20px 20px 20px 8 × 175 kW110 km/hhttp://archiwum.kujawsko-pomorskie.pl/files/przetargi/20120419_przetarg_16/20120528_wyjasnienie_formularz.pdf. ED72(ED72Ac) 101, 102, 103, 104, 105, 106 6 Polregio ZNTK MM2017-2018 20px 20px 20px20px 20px 20px 8 × 250 kW120 km/hhttp://polregio.pl/media/4657/12-wynik-postepowania.pdf. ED72(ED72Ac) 008, 009, 010, 011, 012, 013, 014 0/7 Polregio Pesa Mińsk Mazowiecki 2025 - 20px 20px 20px20px 20px 20px 8 × 250 kW120 km/hhttps://polregio.eb2b.com.pl/open-preview-auction.html/455468/naprawa-piatego-poziomu-utrzymania-wraz-z-modernizacja-pojazdow Modyfikacje zewnętrzne i elektryczne: 20px – rozruch impulsowy • 20px – silniki asynchroniczne • 20px – drzwi odskokowo-przesuwne Udogodnienia dla pasażerów: 20px – wnętrze dostosowane dla niepełnosprawnych • 20px – stojaki na rowery • 20px – klimatyzacja części pasażerskiej
Modernizacje bez wymiany ścian czołowych Oznaczenie serii(modernizacji) Numery boczne Liczba sztuk Właściciel / Użytkownik WykonawcaRok modernizacji Zakres modernizacji Liczba i moc silnikówPrędkość maksymalna Uwagi ED72(ED72) 019 1 Przewozy Regionalne Przewozy Regionalne Zakład Napraw Taboru w Kruszewcu2015 20px 8 × 175 kW110 km/h ED72(ED72) 009, 011, 014 3 Przewozy Regionalne Przewozy Regionalne Zakład Napraw Taboru w Kruszewcu2016 20px 8 × 175 kW110 km/h ED72(ED72) 010 1 Przewozy Regionalne Przewozy Regionalne Zakład Napraw Taboru w Kruszewcu2019 20px 8 × 175 kW110 km/h ED72(ED72) 008, 012, 013 3 Przewozy Regionalne Przewozy Regionalne Zakład Napraw Taboru w Kruszewcu2020 20px 8 × 175 kW110 km/h 20px – stojaki na rowery
Eksploatacja KrajPrzewoźnikLiczba sztukSeriaNumeryWłaściciel Polregio 10 ED72 009 ÷ 015, 018 ÷ 019, 021Polregio ED72A 004, 005PolregioDelegacja: Arriva RP (2013-2015), Polregio (od 2015)4 ED72A 001, 003, 007, 020Województwo kujawsko-pomorskiePolregio (od 2018)6 ED72Ac 101, 102, 103, 104, 105, 106Polregio
Zobacz też Lista elektrycznych zespołów trakcyjnych i wagonów eksploatowanych w Polsce
Pozostałe pojazdy z rodziny 5B/6B EN57 EN71 ED73
Przypisy
Kategoria:Tabor kolejowy produkowany przez Pafawag Kategoria:Elektryczne zespoły trakcyjne i wagony eksploatowane w Polsce