Królestwo Tesaloniki – jedno z państw założonych przez krzyżowców po rozbiciu Cesarstwa Bizantyjskiego przez IV krucjatę w 1204 r. Jego twórcą był markiz Montferratu, Bonifacy I. Państwo przestało istnieć krótko po jego śmierci, podbite przez despotę Teodora z Epiru.
Tło historyczne Wojskom IV wyprawy krzyżowej udało się zdobyć Konstantynopol, co w praktyce położyło kres integralności terytorialnej Cesarstwa Bizantyjskiego. Łacinnicy, znani na Wschodzie jako Frankowie (stąd okres ich rządów w Grecji jest znany jako Frangokratia), uważali się za kontynuatorów państwowości rzymskiej i wybrali własnego cesarza, dając w ten sposób początek tak zwanemu Cesarstwu Łacińskiemu. Początkowo łacinnicy kontrolowali tylko stolicę i okoliczne tereny. Większość z zajmowanych przez Bizancjum ziem znajdowała się teraz pod władzą lokalnych możnych, zwanych archontami. W wielu innych miejscach panował chaos, a administracja lokalna w zasadzie przestała istnieć.
Bonifacy z Montferratu był jednym z najważniejszych dowódców krucjaty i liczył na koronę cesarską. Jako jeden z pierwszych wkroczył do zdobytego Konstantynopola, zajął Hagię Sophię i poślubił wdowę po cesarzu Izaaku II, Małgorzatę Węgierską. Jego plany pokrzyżowali jednak Wenecjanie, którzy obawiali się energicznego i ambitnego wodza (a zwłaszcza jego powiązań z Genueńczykami). Cesarzem ostatecznie został Baldwin Flandryjski. Na mocy traktatu rozbiorowego, znanego jako Partitio terrarum imperii Romaniae, Bonifacemu miały przypaść ziemie w Azji Mniejszej i na Peloponezie. Markiz Montferratu nie był jednak zainteresowany terenami po drugiej stronie BosforuMiller, 1908, s. 27.. Były one bowiem stale zagrożone przez Turków. Jego brat Renier, jako zięć cesarza Manuela I (jego żoną była Maria Komnen) i wódz bizantyjski, otrzymał tytuł cezara oraz, według źródeł łacińskich, TesalonikiRobert z Torigni, Kronika, wydanie z 1844 s. 528; Sicard z Cremony, Kronika, wydanie z 1903 s. 173.. Bonifacy zgłosił więc pretensje do posiadłości brata.
Baldwin I nie wyrażał jednak zgody na powstanie niezależnego państwa, na domiar złego rządzonego przez jego rywala, w bezpośredniej bliskości Konstantynopola. Zajął Saloniki i proklamował tam swoją władzę. Krzyżowcy podzielili się i o mało nie doszło między nimi do walk. Po stronie Bonifacego stanęli tacy możni jak Ravano dalle Carceri, Otto de la Roche, Jakub z Avesnes czy Wilhelm I z Champlitte. Wojnie domowej zapobiegła interwencja Wenecjan, którzy wystąpili w roli mediatora i wymogli na Baldwinie wycofanie się z Saloniki. Bonifacy miał otrzymać tytuł Króla Tesaloniki wraz z Salonikami, Larisą, Tesalią oraz posiadłościami w Grecji Środkowej i Attyce. W zamian musiał jednak złożyć hołd lenny Baldwinowi i zrzec się praw do Krety (którą rzekomo miał mu nadać Aleksy IV) i Peloponezu na rzecz WenecjiSetton, 1976, s. 16.. Wenecjanie wypłacili mu również rekompensatę. Większość terenów przyznanych Bonifacemu na mocy tej ugody pozostawała poza zasięgiem władzy łacinników. Trzeba je było najpierw podbić.
Podbój Jesienią 1204 roku Bonifacy wyruszył na czele swych wojsk w głąb kontynentalnej Grecji. Wśród jego sojuszników i żołnierzy nie brakowało Greków, w tym także tych pochodzących z możnych rodówGotfryd z Villehardouin, Jean de Joinville, Kronika Krucjaty, tłumaczenie Margaret R.B. Shaw.. Z Konstantynopola, z Bonifacym, wyruszyli między innymi Manuel i Michał Angelosowie. Łacinnicy, którymi dowodził Bonifacy pochodzili z różnych krain, byli wśród nich Lombardowie, Flamandowie, Francuzi, Burgundowie, Prowansalczycy, Oksytańczycy i Niemcy. Wśród towarzyszy Bonifacego wyróżniali się tacy rycerze jak Wilhelm z Champlitte, Otto de la Roche, Jakub z Avesnes, Mikołaj z Saint Omer, Berthold z Katzenelnbogen, Guy Pallavicini, Tomasz d’Autremencourt oraz Ravano dalle Carceri. Wszyscy oni odegrali później pewną rolę w dziejach łacińskich państw w Grecji.
Jedyną poważniejszą przeszkodą na drodze do podboju mógł być najpotężniejszy z greckich archontów, Leon Sguros. Korzystając z problemów rządu centralnego, zaczął on rozszerzać swoją władzę. Mimo napomnień i sprzeciwów ze strony biskupa Ateńskiego, Michała Choniatesa, Sguros zaatakował Ateny. Metropolita zorganizował jednak na tyle skuteczną obronę, że napastnikom nie udało się zająć miasta i musieli się wycofać. Po tej porażce Sguros ruszył na Teby, które mimo posiadania potężnych murów i znacznie większego garnizonu, uznały jego władzę. Następnie wyruszył do Larisy, którą również sobie podporządkował. Tam spotkał się ze zdetronizowanym cesarzem Aleksym III, który oddał mu za żonę Eudoksję, swoją córkęMiller, 1908, s. 30..
Krótko po tych wydarzeniach, wojska łacińskie wkroczyły do Tesali i ruszyły w stronę Larisy. Sguros albo Lasgur, jak zwali go przybysze z Zachodu, porzucił miasto i wraz z armią rozbił obóz w przesmyku Termopile, uznając, że będzie to miejsce najłatwiejsze do obrony. Bonifacy szybko zdobył Larisę, którą nadał rycerzowi o imieniu Guglielomo, znanemu odtąd jako de Larsa. Otrzymał on także Halmyros, ważne miasto handlowe z silnymi koloniami Pizańczyków i Wenecjan. Następną zdobycz Bonifacego, Velestino, otrzymał Berthold z Katzenelnbogen. Łacinnicy ruszyli następnie drogą prowadzącą przez Farsalę, Domokos i Lamię aż dotarli do Termopil. Sguros nie przyjął jednak bitwy i wycofał się do Akrokoryntu. Bonifacy był świadomy roli jaką przesmyk odgrywa dla obronności Attyki i Peloponezu, dlatego nadał te tereny Guyowi Pallavicino. Włoski rycerz wybudował tutaj potężną twierdzę, dając początek słynnemu Markizatowi Bodonitzy, który przetrwał aż do 1414 roku.
Po przeprawie przez Termopile Bonifacy zajął tereny leżące wokół starożytnej Amfissy i nadał te ziemie Tomaszowi d’ Autremencourt, dając w ten sposób początek senioratowi Salony, który istniał aż do 1410 roku. Ród Tomasz szybko zajął sąsiednie tereny, w tym ważny port w Galaxidi. Ich władztwo było na tyle silne, że mogli sobie pozwolić na bicie własnej monety. Łacinnicy zajęli następnie Beocję wraz z Tebami, które poddały się bez walki. Ich kolejną zdobyczą była Attyka, wraz z Atenami. Metropolita ateński, faktyczny przywódca lokalnej ludności, Michał Choniates, uznał opór za bezcelowy i po prostu rozkazał otworzyć bramy. Miał on nadzieję na zawarcie jakiegoś porozumienia z krzyżowcami i kościołem rzymskim, ale szybko okazało się, że będzie to bardzo trudne. Zdobywcy nie okazywali żadnych względów podbitym Ateńczykom, a nawet ważnym miejscom kultu religijnego, takim jak katedra na Akropolu. W obawie o własne życie Choniates zbiegł z AtenFine, 1994, s. 64.. Teby wraz z Beocją, Ateny wraz z Attyką i historyczny region Megaris, zostały nadane Ottonowi de la Roche, zaufanemu sojusznikowi Bonifacego. Mniej więcej w tym samym czasie, oddziały Jakuba z Avesnes, który odłączył się od głównych sił krucjaty, podporządkowały sobie Eubeę.
Peloponez Kolejnym celem krzyżowców był Peloponez, który stanowił zaplecze dla sił Sgurosa. Bonifacy zaatakował Nauplion, a Otton de la Roche i Jakub z Avesnes Korynt. O ile samo miasto udało się Jakubowi i Ottonowi zdobyć, to twierdza pozostała w rękach Sgurosa. Nie zatrzymało to jednak łacińskich postępów, a atak przyszedł z zupełnie niespodziewanej strony. Gotfryd Villehardouin, bratanek słynnego kronikarza IV wyprawy krzyżowej, o tym samym imieniu i nazwisku również chciał wziąć udział w krucjacie. Nie ruszył on jednak z głównymi siłami, a na czele swoich oddziałów przeprawił się od razu do Syrii. Na wieść o poczynaniach krzyżowców, postanowił przyłączyć się do łacinników w Grecji. Zła pogoda uniemożliwiła mu jednak dotarcie do cesarskiej stolicy i zmusiła do postoju w Methoni w Messeni. W grudniu 1204 roku lokalny archont zaproponował mu sojusz, chciał skorzystać z łacińskiej pomocy w walkach ze swoimi rywalami.
Gotfryd szybko jednak zorientował się, że Grecy są mocno osłabieni i zaczął podporządkowywać sobie lokalnych możnych. Brakowało mu jednak wojsk i w tym celu udał się z wizytą do obozu Bonifacego, który w tym czasie oblegał Nauplion. Tam, król Tessali, zaoferował Villehardouinowi ziemię i przywileje w zamian za złożenie hołdu. Gotfryd spotkał jednak Wilhelma z Champlite, członka rodziny, której Villehardouinowie byli wasalami. Namówił on Wilhelma do wspólnej ekspedycji, opowiadając mu o bogactwach Peloponezu, który określił mianem Morei.
Wilhelm uległ namową i Bonifacy zgodził się na ekspedycję. Wojska Wilhelma i Gotfryda bardzo szybko podporządkowywały sobie kolejne greckie miasta. Patras zostało zdobyte przy pierwszym szturmie. Andravida, stolica Elis, skapitulowała bez walki. Poddała się też Mesarea i Arkadia, choć ta ostatnia przez jakiś czas stawiała opór. Krzyżowcy bez walki zajęli Modon, a twierdza w Koron poddała się po krótkim oblężeniu. Szybkie sukcesy krzyżowców przeraziły Michała Angelosa, która w czasie wyprawy zbiegł z obozu Bonifacego do Epiru i ogłosił się tam niezależnym władcą. Jego wojska przeprawiły się przez cieśninę koryncką i zaatakowały łacinników w Messeni. Tak zwana bitwa w Gaju Oliwnym zakończyła się porażką Greków. Łacinnicy spotkali się z oporem w Lakonii, Nikli, Veligosti i ze strony słowiańskich Melingów. Nie były to jednak skoordynowane działania, zdolne do wyparcia najeźdźców. Krótko po bitwie w Gaju Oliwnym, pod kontrolą Greków znajdowały się tylko Nauplion, Korynt, Lakonia. Nikli, Veligosti, Leonidio Tsakonów i Tajgetos należący do Melingów. Wilhelm z Champlite mógł zatem spokojnie tytułować się księciem Morei. Villehardouin otrzymał zaś Koron.
Po kampanii trwającej od 1204 do 1205 roku władza Bonifacego, jako króla Tesaloniki sięgała Attyki. Morea, mimo że została podbita przy pomocy wojsk Bonifacego, pozostawała w zasadzie niezależna. Grecja Środkowa i Tesalia znajdowały się pod bezpośrednią kontrolą nowo założonego królestwa, a łacinnicy rządzący w Attyce, Beocji i na Eubei byli lennikami.
Macedonia i Tracja Podbój Grecji właściwej przyszedł zatem Frankom bez większych problemów, inaczej jednak sprawa miała się w Macedonii i Tracji. Tamtejsi możni, zagrożeni przez cesarza łacińskiego, zwrócili się z prośbą o pomoc do cara bułgarskiego Kałojana. W 1205 roku wybuchł bunt przeciwko władzy łacinników, a wojska bułgarskie wsparły rebeliantów. Doszło do bitwy pod Adrianopolem, w której łacinnicy zostali rozbici, a Baldwin I dostał się do niewoli, w której wkrótce zmarł. Armia bułgarska została podzielona na dwie części – jedna z nich udała się w stronę Konstantynopola, a druga, dowodzona osobiście przez Kałojana, ruszyła na królestwo Tesaloniki. Bułgarzy pod koniec czerwca 1205 roku oblegli Seres, będące we władaniu jednego z wasali Bonifacego. Po krótkim oblężeniu doszło do pertraktacji i łacinnicy poddali miasto, a Kałojan obiecał, że wszyscy, którzy będą chcieli, będą mogli je opuścić wraz z rodzinami i dobytkiem. Rozejm został jednak złamany, a Bułgarzy zaatakowali tych, którzy opuścili miasto, zabijając i biorąc wielu z nich do niewoliFine, 1994, s. 84.. Wydarzenia w Seresie sprawiły, że wielu Greków, przerażonych rzezią, przestało popierać bułgarskiego cara. Jego wojska wkrótce ruszyły na Tesaloniki.
Na wieść o tej klęsce, Bonifacy na czele swych wojsk, opuścił Peloponez i pomaszerował do Macedonii z zamiarem obrony swojej stolicy. W międzyczasie zawarł sojusz z nowym cesarzem łacińskim, Henrykiem, oddając mu za żonę jedną ze swych córek, Agnieszkę. Po rzezi w Seresie Bułgarzy ponownie podzielili swoje siły – większa część wojsk ruszyła na Filipopolis, a mniej liczne oddziały obległy Saloniki. Wydaje się, że Bułgarom udało się zająć nieufortyfikowaną część miasta, ale łacinnicy obronili cytadelę. W czasie oblężenia narodził się Demetriusz, syn Bonifacego, który imię zawdzięczał patronowi miasta, którego interwencja miała jakoby cudownie ocalić oblężonych. Na wieść o zbliżającej się armii krzyżowców Bułgarzy wycofali się na północ.