thumb|Peres z Jasirem Arafatem na Światowym Forum Ekonomicznym w Davos (2001) thumb|Hebrajski podpis Szimona Peresa thumb|Szimon Peres (w centrum) z Ezerem Weizmanem i królem Nepalu Mahendra Bir Bikram Shah Dev, 1958 thumb|Szimon Peres z Goldą Meir w Centrum Badań Nuklearnych Sorek, 1958 (hebr. שמעון פרס; ur. jako Szymon Perski 2 sierpnia 1923 w Wiszniewie, zm. 28 września 2016 w Tel Awiwie) – izraelski polityk, 9. prezydent Izraela w latach 2007–2014, dwukrotnie premier Izraela – w latach 1984–1986 stał na czele dwudziestego pierwszego, a w latach 1995–1996 dwudziestego szóstego rządu Izraela, dwukrotnie p.o. premiera (w 1977 i 1995), minister w dwunastu rządach, poseł do Knesetu od 1959 do 2007.
W 1994 wraz z ówczesnym premierem Izraela Icchakiem Rabinem i przywódcą Palestyńczyków Jasirem Arafatem został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla. Został wyróżniony za rozmowy pokojowe, które prowadził jako izraelski minister spraw zagranicznych, których skutkiem były tzw. porozumienia z Oslo.
Życiorys Młodość Szimon Peres urodził się jako Szymon Perski w 1923 w Wiszniewie, ówcześnie leżącym w województwie nowogródzkim w Polsce (obecnie obwód miński na Białorusi), w rodzinie Icchaka Perskiego (1896–1962) i Sary Perskiej (do 1905 Meltzer). W 2003 tak wspominał Wiszniew:
Posługiwano się w niej językiem hebrajskim, jidysz i rosyjskim, a Szymon uczył się polskiego w szkole. Peres władał również językiem angielskim i francuskim. Jego ojciec był kupcem drzewnym, a matka – bibliotekarką. Miał młodszego brata, Gerszona. Dziadek Peresa, rabin Cewi Meltzer, wnuk rabina Chaima Wołożyna, miał wielki wpływ na życie przyszłego polityka. W jednym z wywiadów, mówił on:
W 1932 ojciec Peresa wyemigrował do brytyjskiego Mandatu Palestyny i zamieszkał w Tel Awiwie. W 1934 ściągnął do siebie żonę z dziećmi. Cała rodzina, która pozostała w Wiszniewie, zginęła podczas Holocaustu. Peres wspominał swojego dziadka, że był jednym z „ostatnich Żydów zaprowadzonych do drewnianej synagogi, w której spalono ich żywcem z szalami modlitewnymi na plecach”.
Peres mieszkał z rodziną w Tel Awiwie. Ukończył tam szkołę podstawową, a w 1938 rozpoczął naukę w szkole rolniczej w Ben Szemen. Była to szkoła z internatem i wychowywała w duchu ruchu syjonistycznego, przygotowując młodzież do pracy na roli i walki w obronie Ziemi Izraela. Podczas pobytu w szkole, Peres publikował swoje pierwsze artykuły w gazetce szkolnej – posługiwał się pseudonimem „Ben Amotz”. W 1941 został wybrany sekretarzem Hanoar Haoved Vehalomed (hebr. הסתדרות הנוער העובד והלומד), młodzieżowej organizacji związanej z ruchem syjonizmu socjalistycznego. W tym samym roku Peres udał się na praktyczne szkolenie do kibucu Gewa, a w 1942 przyłączył się do grupy założycieli kibucu Alummot. Pracował tam w gospodarstwie mleczarskim oraz jako skarbnik kibucu.
Kariera wojskowa W 1947 na Peresa zwrócił uwagę Lewi Eszkol, który zachęcił go do przystąpienia do żydowskiej organizacji paramilitarnej Hagana. W tym samym roku rozpoczął współpracę z Dawidem Ben Gurionem, który uczynił Peresa osobą odpowiedzialną za kadry i zakup broni dla Hagany. Gdy w 1948 powstały Siły Obronne Izraela, jego uprawnienia zostały określone przez Ministerstwo Obrony Izraela. Przez cały ten czas Peres był pracownikiem cywilnym, gdyż w wielu sytuacjach ułatwiało mu to wykonywanie swoich obowiązków. Z tego powodu Peres nigdy nie zaciągnął się do Sił Obronnych Izraela.
W kwietniu 1949 został szefem służb morskich, i odgrywał ważną rolę w sprawach dotyczących finansów, badań naukowych i zamówień publicznych. W tym samym roku został mianowany szefem delegacji Ministerstwa Obrony Izraela w Stanach Zjednoczonych, gdzie przebywał do 1952. Okres ten wykorzystał na ukończenie prywatnego uniwersytetu The New School w Nowym Jorku.
Dyrektor Ministerstwa Obrony W 1952 został mianowany Zastępcą Dyrektora Generalnego Ministerstwa Obrony, a w 1953 został najmłodszym w historii Dyrektorem Generalnym Ministerstwa Obrony Izraela. Był zaangażowany w zakupy uzbrojenia oraz zawieranie sojuszów strategicznych ważnych dla państwa. Odegrał znaczącą rolę w nawiązaniu bliskich stosunków z Francją, dzięki którym zakupiono duże ilości broni i amunicji dla armii. Od 1952 między innymi kupowano francuskie lekkie czołgi AMX-13. W 1954 Izrael podjął decyzję, że Francja będzie głównym źródłem zaopatrzenia w broń i amunicję. Peres udał się do Paryża na pierwsze rozmowy z francuskim ministrem obrony Marie Pierre Kœnig. Na zakończenie rozmów Francuzi zgodzili się na dostawy samolotów myśliwsko-bombowych MD 450 Ouragan i MD 452 Mystère, dodatkowych czołgów AMX-13, oraz systemów radarowych i artylerii. Umożliwiło to Siłom Obronnym Izraela stanie się nowoczesną armią.
Peres spędzał wiele czasu we Francji, prowadząc liczne rozmowy z francuskimi i brytyjskimi urzędnikami. W tym czasie Amerykanie starali się uniemożliwić sprzedaż broni do Izraela. Peres zdołał jednak doprowadzić do podpisania w 1955 umowy o zakupie sprzętu wojskowego o wartości milionów dolarów we Francji. Równocześnie zakupiono 50 średnich czołgów M4 Sherman z nadwyżki uzbrojenia Wielkiej Brytanii. Mniej więcej w tym samym Wielka Brytania były zaangażowane w tworzenie Paktu Bagdadzkiego i sojuszu polityczno-wojskowego CENTO, który w latach 1955–1979 wiązał Iran, Irak, Pakistan, Turcję i Wielką Brytanię. Celem paktu było zapewnienie bezpieczeństwa i pokoju oraz przeciwstawienie się wzrastającym wpływom komunistów w regionie Bliskiego i Środkowego Wschodu. Francja spostrzegała to jako naruszenie równowagi sił na Bliskim Wschodzie, i podkreślała więzi przyjaźni z Izraelem.
20 września 1956 Peres uczestniczył w Tel Awiwie spotkaniu z dwoma wysłannikami Ministerstwa Obrony Francji, którzy dali do zrozumienia, że Francja jest skłonna udzielić aktywnej pomocy wojskowej podczas izraelskiej kampanii na półwyspie Synaj. W następnych tygodniach odbyło się szereg tajnych izraelsko-francusko-brytyjskich spotkań, w których uczestniczył Peres. 10 października 1956 Peres podpisał w Paryżu umowę o wojskowej współpracy, a 22 października podpisano trójstronny plan działania, który zaowocował Kryzysem sueskim. Zwycięstwo przyniosło ulgę w sensie poczucia bezpieczeństwa i przekonania, że armia wygra kolejną wojnę z państwami arabskimi. Peres wykorzystał okres wytchnienia po wojnie na rzecz zwiększenia wysiłków by przygotować kolejne kontrakty zbrojeniowe. W 1957 był pionierem w nawiązaniu stosunków z Republiką Federalną Niemiec. Spotkał się z niemieckim ministrem obrony Franzem Josefem Straußem. To spotkanie doprowadziło do kryzysu rządowego, ale utorowało drogę do uruchomienia niemieckiej pomocy wojskowej dla Izraela, która trwa do chwili obecnej.
Peres poza podejmowaniem wysiłków na rzecz nawiązywania kolejnych kontraktów zbrojeniowych, prowadził także szeroką działalność związaną z budową w Izraelu nowoczesnego przemysłu zbrojeniowego, zdolnego do produkcji każdego rodzaju broni i amunicji. Powstała w 1953 Israel Aerospace Industries kupowała w Stanach Zjednoczonych sprzęt do naprawy samolotów i robiła swoje pierwsze kroki w opracowywaniu własnych technologii lotniczych. W 1958 zakupiono francuskie odrzutowe samoloty myśliwskie Mirage III, a w 1960 uruchomiono linię montażową odrzutowych samolotów szkoleniowych CM.170 Magister. Zakłady Israel Military Industries rozpoczęły produkcję pistoletów maszynowych Uzi. W zakładach Rafael Advanced Defense Systems rozpoczęto rozwijanie technologii pocisków odrzutowych. Siłą napędową wszystkich tych projektów był Szimon Peres.
W 1957 między Francją a Izraelem zostało podpisane tajne porozumienie w sprawie budowy reaktora jądrowego i utworzenia Centrum Badań Nuklearnych Sorek z zakładem uzdatniania plutonu, co wskazywało na plany budowy izraelskiej broni jądrowej. Tajny ośrodek badawczy powstał w pobliżu miejscowości Dimona. Peres pracował przy tym projekcie, choć żadne szczegóły w tej kwestii nie są znane.
Poseł do Knesetu Peres pierwszy raz zaangażował się w życie polityczne podczas wyborów parlamentarnych 1959. Z ramienia lewicowej partii politycznej Mapai dostał się do IV Knesetu i V Knesetu.
Wiceminister obrony thumb|Szimon Peres i Lewi Eszkol 21 grudnia 1959 Peres rozpoczął pracę jako wiceminister obrony i w dalszym ciągu prowadził prace nad rozwojem izraelskiej obronności. Punktem kulminacyjnym tego okresu było uruchomienie 2 lipca 1961 projektu rakiety Shavit. Rozpoczęło to wyścig zbrojeń z Egiptem. W tych latach Peres kontynuował swoje poparcie dla Francji, jako głównego dostawcy uzbrojenia dla Izraela. Jednak pojawił się wówczas nowy pogląd, promowany przez Szefa Sztabu Generalnego Sił Obronnych Izraela Chajjima Laskowa, który uważał, że amerykańska broń jest lepsza od francuskiej.
W 1960 amerykański dziennik The New York Times ujawnił, że Izrael rozpoczął z pomocą Francji własny program nuklearny. Prezydent John F. Kennedy naciskał aby Izrael wstrzymał program nuklearny. Doprowadziło to do dyskusji publicznej i ustąpienia premiera Dawida Ben Guriona. Jego następca Lewi Eszkol uległ amerykańskiej presji i nakazał wstrzymanie izraelskiego programu jądrowego. Peres spostrzegał to jako poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i potraktował ten temat jako podstawę swojej kampanii wyborczej podczas następnych wyborów.
Członkostwo w Rafi W 1965 Peres został zamieszany razem z Mosze Dajanem w tzw. Aferę Lawona. W jej wyniku Peres, Dajan i Dawid Ben Gurion wystąpili z Mapai i utworzyli własne polityczne ugrupowanie lewicowe – Rafi. W wyniku wyborów parlamentarnych 1965 Peres wszedł do VI Knesetu. W tym samym roku został sekretarzem generalnym Rafi. Po wojnie sześciodniowej w 1967 Rafi weszła do rządu jedności narodowej.
Po wyborach parlamentarnych 1969 nowy rząd sformowała Golda Meir. Peres 22 grudnia 1969 otrzymał swoją pierwszą teczkę ministerialną – został ministrem absorpcji imigracji (1969–1970). Następnie, 1 września 1970 został ministrem transportu i ministrem komunikacji (1970–1974). Po wejściu do rządu, związki Koalicji Pracy i Rafi stopniowo się zacieśniały. Wewnątrz niej doszło do połączenia Rafi, Mapai i Achdut ha-Awoda, dzięki czemu powstała Izraelska Partia Pracy. Peres był zwolennikiem tego połączenia.
Okres rządów Goldy Meir skończył się w 1974, w wyniku ogłoszenia raportu Komisji Agranata po wojnie Jom Kipur.
Minister obrony W nowym rządzie Icchaka Rabina, Peres otrzymał w 1974 tekę ministra obrony. Głównymi problemami bezpieczeństwa, przed którymi stanął Peres był proces pokojowy w konflikcie izraelsko-egipskim, rehabilitacja Sił Obronnych Izraela po wojnie Jom Kipur oraz próby osiągnięcia dyplomatycznego przełomu w rozmowach z Jordanią.
1 września 1975 doszło do zawarcia izraelsko-egipskiego porozumienia w sprawie półwyspu Synaj. Na jego mocy Izrael przeprowadził częściowe wycofanie swoich wojsk na odległość 70 km na wschód od Kanału Sueskiego. Umożliwiło to odbudowanie infrastruktury i wznowienie żeglugi na Kanale, a tym samym przyniosło wpływy do pogrążonego w głębokim kryzysie budżetu Egiptu. Równie duże znaczenie dla egipskiej gospodarki miało wycofanie się izraelskich wojsk z roponośnych obszarów we wschodniej części Synaju, umożliwiając wznowienie dostaw własnej ropy naftowej do rafinerii w Egipcie. W zamian Egipt obiecał złagodzić bojkot ekonomiczny oraz umożliwić żeglugę po Kanale Sueskim statkom handlowym wiozącym towary do lub z Izraela. Równocześnie Stany Zjednoczone przyznały Izraelowi pomoc w wysokości 2–3 mld USD rocznie. Była to rekompensata za straty poniesione przez Izrael w wyniku oddania Egiptowi obszarów roponośnych na Synaju.